ارزیابی آلودگی و ریسک اکولوژیک فلزات سنگین و بالقوه سمناک در غبار های خیابانی شهر گرگان- نعمت الله خدادادی، آرش امینی، رضا دهبندی- مرکز دانش عطران

0

غبار شهر گرگان از جمله شهرهای شدیداً مهاجر پذیر کشور می باشد که در سال های اخیر وسعت و جمعیت آن افزیش قابل ملاحظه ای داشته و استعداد و پتانسیل آلودگی در آن توسعه یافته است.

هدف از مطالعه حاضر بررسی خطر و ارزیابی ریسک سلامتی ناشی از بعضی فلزات سمی و تهیه نقشه پهنه بندی غلظت فلزات سمی در غبار خیابانی شهر گرگان است.

به همین منظور 18 نمونه گرد وغبار از خیابان های اصلی شهر گرگان جمع آوری شد.غلظت فلزات سنگین به روش طیف سنجی پلاسمای جفت شده القایی (ICP-MS) تعیین گردید.

میانگین غلظت فلزات سنگین Cr، Ni، Co، As، Cu و Pb به ترتیب :  44/79، 44/33، 85/9، 16/3، 55/151 و 94/80 میلی گرم بر کیلوگرم  به دست آمد.

نتایج ضریب غنی شدگی نشان می دهد عناصر Co، Ni، As دار غنی شدگی کم، Cr، Pb دارای غنی شدگی متوسط و Cu، دارای غنی شدگی شدید می باشد.

همچنین نقشه های توزیع عناصر  نشان می دهد غنی شدگی بیشتر در محدود های شرقی شهر گرگان است. از نظر ریسک سلامتی عناصر Co، Cr، Ni، As، Pbدر محدوده آلودگی کم و Cu دارای ریسک سلامتی متوسط می باشد.

کلمات کليدي: فلزات سنگین، شاخص آلودگی، غبار خیابانی، سرطان زایی، گرگان.

 مقدمه

غبار خیابان، به ذرات تجمع یافته در سطوح جاده ها و خیابان ها گفته می شود که به صورت گاز، مایع، و جامد بوده و از منابع مختلف ( انسانی و طبیعی ) تولید می شوند (1)

آلودگی های موجود در  غبار موجود در خیابان ها  و پیاده روها به عنوان یکی از مهمترین پیامدهای محیط زیستی فعالیت های انسان، در چند سال اخیر مورد توجه بسیاری از محققین علوم محیط زیست قرار گرفته است (2) بین آلاینده های همراه با غبار خیابانی، فلزات سنگین یکی از اصلی ترین آلاینده های محیط های شهری هستند،

فلزات سنگین، که در زمینه های مختلف زیست محیطی مورد توجه می باشند که در اتمسفر محیط شهر در گروه آلاینده های پرخطر رده بندی می شوند و یک شاخص مهم برای ارزیابی کیفیت محیط زیست و خطر سلامتی  به شمار می روند (3).

فلزات سنگین اصلی در غبار های خیابانی از وسایل نقلیه، سایش جاده ها، فعالیت های کارگاه ها، در کنار جاده مانند شارژ باطری، تعمیر خودرو، جوشکاری، رنگ آمیزی خودرو و همچنین ناشی از انتشار و یا تخلیه های مربوط به کارخانه های صنعتی می باشند.

در معرض قرار گیری موجودات زنده به ویژه انسان با غلظت بالای مواد شیمیایی مانند فلزات سنگین باعث بروز مسمومیت  در اندام های مختلف بدن مانند دستگاه عصبی مرکزی  و یا  بروز دیگر بیماری ها مانند کم هوشی و مشکلات کلیوی می شود(4)

امروزه مطالعات زیادی در مورد غلظت و پراکندگی فلزات سنگین در محیط های شهری خصوصا غبار خیابان انجام شده است که تعداد اندکی از این مطالعات مربوط به کشورهای توسعه یافته است(5،6)

در ایران نیز در برخی از کلان شهرها مانند مشهد، تهران، شیراز، اهواز و کرمان مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته است(7، 8). علیرغم مطالعات انجام شده روی غلظت فلزات سمی در غبار خیابانی در شهرهای مهم دنیا و بعضی شهرهای ایران تاکنون.

 مطالعه ای در این مورد در هیچ یک از شهرهای شمالی کشور صورت نگرفته است. این مطالعه به عنوان اولین پایش از غبار خیابانی در شهر گرگان به شمار می آید. اهدف این پژوهش شامل موارد زیر است:

1- ارزیابی ریسک سلامتی ناشی از بعضی فلزات سمی منتخب (کروم، نیکل، کبالت، آرسنیک، جیوه، سرب) در نمونه های غبار خیابانی با استفاده از شاخص های محیط زیستی. 2- تهیه نقشه پهنه بندی غلظت فلزات سمی در غبار خیابانی شهر گرگان.

  • موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی منطقه مورد مطالعه

شهرگرگان به عنوان بزرگترین شهر استان گلستان می باشد، موقعیت جغرافیایی شهر گرگان در طول های جغرافیایی 25 و°54  تا 28 و °54  شرقی و عرض های 49 و°36 تا 51 و°36 شمالی در دامنه شمالی ارتفاعات البرز قرار دارد.

و با ارتفاع 160 متر از سطح دریا و با مساحتی معادل 2/1615 کیلومتر مربع است. جمعیت آن در سرشماری سال 1395، ۴۸۰۵۴۱ هزار نفر بوده است.

از نظر زمین شناسی، در منطقه مورد مطالعه واحدهای سنگی از پالئوزوئیک (مجموعه سنگ های دگرگونی گرگان) تا کواترنری گزارش شده است (9).

مجموعه دگرگونی گرگان، در بخش شمالی پهنه البرزخاوری در نواری به طول 110 کیلومتر و عرض 2 تا 10 کیلومتر به موازات راستای عمومی ساختار البرز از علی آباد گرگان در خاور تا نکا در باختر رخنمون دارد(10).

شمار زیادی از پژوهشگران، شیست های گرگان را پی سنگ پرکامبرین البرز در نظر گرفته اند، ولی (2008) Ghavidel- Syooki بر پایه مطالعات دقیق پالینواستراتیگرافی، سن اردوویسین پایانی (هیرنانتین – کاتین) را برای این مجموعه تعیین کرده است.

به باور Zanchi et al. (2009) نیز شیست های گرگان، یک مجموعه دگرگونی درجه پایین است که سنگ مادر آن به اردوویسین بالایی – تریاس میانی فرا رانده شده است.

همچنین مجاورت شهر گرگان با واحدهای زمین شناسی متنوع دیگر مانند سنگ های کربناتی، رسوبات کواترنری و لس ها، نقش مهمی در ویژگی های زمین شیمیایی غبار تشکیل شده در محیط این شهر ایفا می کند.

برای دریافت ادامه مقاله به پشتیبانی سایت پیام دهید.

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % %
Call Now Button