بررسي و نحوهي نگرش شهروندان در مورد تفكيك پسماند های خانگی ازمبدا در شهرستان ملكان- احمد اصل هاشمی؛ رعنا رحيم اصل؛ زيبا ابوالقاسمي- گروه عطران

0

پسماند توليد انواع مواد زايد جامد در مراحل مختلف فعاليت‌هاي توليدي و مصرفي انسان يكي از مسايل بهداشتي و زيست محيطي مي‌باشد. مديريت مواد زايد جامد از هشت عنصر كاهش در مبدأ، توليد، ذخيره در محل جمع‌آوري، حمل و نقل، پردازش و بازيافت دفع و مراقبت‌هاي پس از دفع تشكيل شده است. اين مراحل را با يك برنامه‌ريزي دقيق مي‌توان طوري به هم مرتبط نمود كه در نهايت از يك سيستم مديريتي واحد بهره‌مند گردد.

مرحله‌ي توليد در كل فرآيند مديريت مواد زائد نقش اساسي دارد و مردم به عنوان تشكيل دهندگان اولين حلقه‌ي اين زنجيره مي‌توانند نقش كليدي در مديريت مواد زايد جامد ايفا كنند. بنابراين آگاهي و نگرش صحيح آنها نسبت به اين موضوع مي‌تواند موجب عملكرد صحيح‌تر آنها در ارتباط با مديريت كاراتر سيستم گردد.

مواد و ‌روش‌ها: جامعه‌ي مورد بررسي اين پژوهش 100 خانوار از 4 منطقه‌ي شهر ملكان بوده كه توسط پرسش‌نامه مورد  پرسش قرار گرفتند كه از برنامه spss استفاده گردید.

یافته ها: در اين تحقيق 2/40درصد آزمودني ها مرد و 8/59درصد زن بود. در اين تحقيق 1/38 درصد افراد زير ديپلم و 33 درصد ديپلم و 9/28 درصد بالاتر از ديپلم اند. در اين تحقيق 7/89 درصد افراد براي تحويل زباله هاي خود از كيسه زباله و 3/10 درصد از سطل زباله استفاده مي كنند. در اين تحقيق 2/74درصد افراد زمان شب را براي جمع اوري زباله مناسب مي دانند و 8/25درصد افراد زمان صبح را مناسب مي دانند.

در اين تحقيق 4/45 درصد افراد نظافت معابر را در حد متوسط بيان كردند.در اين تحقيق 32 درصد افراد نظافت معابر را در حد خوب ،6/20 درصد افراد نظافت معابر را در حد ضعيف ،1/2 درصد افراد نظافت معابر را در حد عالي، 68 درصد افراد عدم اطلاع در خصوص تفكيك زباله ،5/16درصد افراد اطلاع از طريق مامورين شهرداري از طرح تفكيك ،4/13 درصد افراد از طريق رسانه ها ،1/2درصد افراد از طريق آموزش گران ،5/49 درصد افراد اعلام عدم جاي مناسبي براي نگهداري زباله هاي خشك دارند.

نتیجه‌گیری: با توجه به اطلاعات بدست آمده به اين نتيجه رسيديم كه بين متغير سواد و ميزان تمايل به تفكيك زباله  ارتباط معنا داري ديده نشد. و بيانگر اين موضوع است كه آگاهي مردم نسبت به طرح تفكيك زباله كم مي‌باشد و بنابر اين فرهنگ سازي و آموزش در اين زمينه لازم مي‌باشد.

کلمات کلیدی: نگرش، تفكيك، پسماند، ملكان

مقدمه:

امروزه با توجه به رشد سريع شهرنشيني، افزايش سطح در آمد و رفاه جامعه و رشد سريع اقتصادي و اجتماعي در كشور هر روزه بر كميت پسماندهاي توليدي افزوده شده و تغيير الگوي مصرف، باعث تغيير در كيفيت پسماند در توليدي شده است. از مشكلات قابل توجهي كه بشر در سال‌هاي اخير با آن روبرو بوده، توليد و دفع انواع پسماندها در محيط زيست مي‌باشد افزايش توليد زائدات و پسماندها، نشانگر استخراج مقادير زيادي از مواد خام طبيعي بوده و بيانگر اين است كه انسان‌ها در الگوي زندگي اسراف فوق‌العاده‌اي را پيشه خود كرده‌اند.

بنابراين جلوگيري از  توليد پسماندها و حفاظت منابع طبيعي و استفاده بهينه از مواد زايد و بازيافت زباله از قدم‌هاي اساسي در كاهش مشكلات مديريتي پسماندها مي‌باشد. امروزه به علت محدوديت منابع، افزايش قيمت مواد اوليه و خام و سرانجام به دلايل ملاحظات زيست محيطي درصدي از اجزاي تركيبي زباله همچون كاغذ، مقوا، شيشه، پلاستيك، فلزات از راه بازيافت مورد استفاده مجدد قرار مي‌گيرند و اولين قدم براي بازيافت تفكيك مي‌باشد كه تفكيك در مبداء اقتصادي تر مي‌ابشد. يكي از محسنات اين روش عدم اختلاط و آلودگي مواد زايد قابل بازيافت با هم و در نتيجه عدم نياز به ضدعفوني و شست و شوي مضاعف است.[3]

پسماند زباله چيست؟ به مواد جامد، ‌مايع و گاز غير از فاضلاب گفته مي‌شود كه به طور مستقيم يا غيرمستقيم حاصل از فعاليت انسان بوده و از نظر توليد كننده، زائد تلقي مي‌شود كه به 5 گروه تقسيم مي‌شود.1.پسماند عادی2. پسماند پزشکی 3.پسماند کشاورزی4.پسماند صنعتی 5.پسماند ویژه . بخش عمده‌اي از پسماندهاي توليدي در شهرها را پسماندهاي خانگي تشكيل مي‌دهند كه اين ميزان زباله، تركيبي از مواد آلي قابل كمپوست حدوداً 75% مواد مصنوعي قابل بازيافت حدوداً 15-25 درصد و مواد نفتي حدود 5-10 درصد مي‌باشد كه جداسازي اين مواد افزون بر اين كه نقش بسزايي در بازيافت و دفع بهداشتي زباله دارد. چالشي بسيار عظيم در جهت حفظ محيط زيست خواهد بود.

طرح تفكيك زباله از مبداء با سه هدف اصلي زير بنيان نهاده شده است:

  • تغيير و تحول در ديدگاه‌هاي عمومي نسبت به پسماندها به عنوان يك سرمايه ملي
  • تفكيك و جمع‌آوري زباله‌هاي تر و خشك به منظور برگرداندن مواد به چرخه‌ي صنعت و طبيعت
  • دستيابي به محيطي سالم و نشاط انگيز براي نسل حاضر و نسل‌هاي آينده.[1]
  • انواع پسماندهاي خانگي شامل پسماند خشك : شامل بطري‌هاي نوشابه و انواع پلاستيك‌ها، كاغذ و مقوا و روزنامه، شيشه، قوطي‌هاي فلزي و انواع فلزات، چوب و غيره بوده كه با تفكيك صحيح، جداسازي، جمع‌آوري و ضدعفوني كردن تبديل به مواد اوليه مي‌شوند.[2] و پسماندهاي تر: شامل پسماندهاي آشپزخانه، باقي‌مانده‌هاي ميوه و سبزي و مواد غذايي و همچنين شاخ و برگ درختان كه مي‌توان از پسماندهاي تر در تهيه‌ي كود آلي استفاده كرد.

پسماندهای خطرناک خانگی شامل محتویات استفاده شده و یا بقایای دور ریز محصولاتی مانند رنگ‌ها، پاک‌کننده‌ها و جوهرها، باطری‌ها، لامپ‌ها، روغن موتور، آفت‌کش‌ها، حشره‌کش‌ها- لوازم آرایش، داروهای تاریخ گذشته و … تحت عنوان پسماندهای خطرناک شناخته می‌شوند.بعضی اوقات پسماندهای خطرناک خانگی توسط افراد بطور نامناسب از طریق ریختن آنها در داخل جوی آب، روی زمین شبکه‌های فاضلاب و یا قرار دادن آنها در کنار بقیه پسماندهای معمولی و بی‌خطر دفع می‌شوند که اینکار موجب آلودگی محیط زیست شده و سلامت انسان و جامعه را تهدید می‌کند.

  • مواد و روش‌ها:جامعه‌ي مورد بررسي مردم شهر ملكان بود. حجم نمونه 100 خانوار مورد مطالعه قرار گرفتند جمع آوري اطلاعات در اين مطالعه با استفاده از پرسش‌نامه بود كه شامل مشخصات فردي، سن، (جنس، مقطع تحصيلي) بود. نمونه گيري در طي دو مرحله انجام شد كه در مرحله‌ي اول،‌با روش نمونه گيري خوشه‌اي شهر ملكان به چهار منطقه تقسيم شد و در طي مرحله‌ي دوم با استفاده از نمونه گيري تصادفي ساده 25منزل از هر منطقه انتخاب گرديد. روش جمع‌آوري اطلاعات به صورت تكميل پرسش نامه انجام گرفت و از برنامه spssاستفاده كرديم.
  • نتایج:

نمودار 1. رابطه ي بين تحصيلات وتمايل به تفكيك زباله خانگي

جدول1  :رابطه ي معناداري بين تحصيلات با تمايل به تفكيك ديده نمي شود

جنس

درصد آزمودني ها

تحصيلات

درصد آزمودني ها

وسيله تحويل زباله

درصد

داشتن جاي مناسب نگهداري زباله خشك
مرد زن زير ديپلم ديپلم بالاتر از ديپلم كسيه زباله سطل زباله خير بلی
2/40 8/59 1/38 33 9/28 7/89 3/10 5/50 5/49
مناسب ترين زمان جمع اوري زباله رضايتمندي از نظافت معابر

درصد

اطلاع از طرح تفكيك
روز شب ضعيف متوسط خوب عالي خير بلي- ازطريق مامورين شهرداري بلي از طريق رسانه ها بلي- از طريق اموزشگران
8/25 2/74 6/20 4/45 32 1/2 68 5/16 4/13 1/2

در اين تحقيق 2/40درصد آزمودني ها مرد و 8/59درصد زن بود

در اين تحقيق 1/38 درصد افراد زير ديپلم و 33 درصد ديپلم و 9/28 درصد بالاتر از ديپلم اند

در اين تحقيق 7/89 درصد افراد براي تحويل زباله هاي خود از كيسه زباله و 3/10 درصد از سطل زباله استفاده مي كنند.

در اين تحقيق 2/74درصد افراد زمان شب را براي جمع اوري زباله مناسب مي دانند و 8/25درصد افراد زمان صبح را مناسب مي دانند.

در اين تحقيق 4/45 درصد افراد نظافت معابر را در حد متوسط بيان كردند.

در اين تحقيق 32 درصد افراد نظافت معابر را در حد خوب بيان كردند.

در اين تحقيق 6/20 درصد افراد نظافت معابر را در حد ضعيف بيان كردند.

در اين تحقيق 1/2 درصد افراد نظافت معابر را در حد عالي بيان كردند.

  • در اين تحقيق 68 درصد افراد از طرح تفكيك زباله اطلاع نداشتند.

در اين تحقيق5/16درصد افراد از طريق مامورين شهرداري از طرح تفكيك اطلاع يافته اند.

در اين تحقيق 4/13 درصد افراد از طريق رسانه ها از طرح تفكيك اطلاع يافته اند.

در اين تحقيق 1/2درصد افراد از طريق آموزش گران اطلاع يافته اند.

در اين تحقيق 5/49 درصد افراد اعلام كرده اند كه جاي مناسبي براي نگهداري زباله هاي خشك ندارند 5/50 درصد افراد جاي مناسبي دارند.

جدول محاسبه سرانه:

(سرانه هرخانوار)xi (xi –x)2 Xi2
0.5 0.313 0.25
1.14 0.006 1.299
0.75 0.0961 0.562
1.5 0.193 2.25
1.5 0.193 2.25
1.33 0.072 1.768
1.33 0.072 1.768
1.14 0.006 1.299
1.6 0.291 2.56
1.6 0.291 2.56
2 0.883 4
1.33 0.072 1.768
1.33 0.072 1.768
1 0.003 1
1.5 0.193 2.35
1 0.003 1
1 0.003 1
0.66 0.16 0.435
0.8 0.067 0.64
0.44 0.384 0.193
0.8 0.16 0.435
0.85 0.044 0.722
1.6 0.291 2.56
1.1 0.003 1
0.66 0.003 1
2 0.16 0.435
1.5 0.883 4
0.8 0.193 2.25
1.33 0.067 0.64
0.85 0.072 1.768
0.85 0.044 0.722
0.66 0.044 0.722
1 0.16 0.435
1.2 0.003 1
1.5 0.16 0.435
1.2 0.019 1.44
2.66 0.193 2.25
1.2 0.019 1.44
1.6 2.56 7.076
1 0.019 1.44
1.33 0.291 2.56
1.5 0.003 1
0.66 0.072 1.768
0.57 0.193 2.25
0.8 0.16 0.435
1 0.24 0.324
0.66 0.16 0.435
0.66 0.16 0.435
1 0.003 1
0.2 0.739 0.04
1 0.003 1
0.57 0.24 0.324
1.14 0.006 1.299
1 0.003 1
0.54 0.27 0.291
1.2 0.019 1.44
1.33 0.072 1.768
1.14 0.006 1.299
0.4 0.435 0.16
0.2 0.739 0.546
0.8 0.067 0.64
1 0.003 1
0.66 0.16 0.435
0.85 0.044 0.722
0.2 0.739 0.04
0.58 0.23 0.33
0.8 0.067 0.64
1.5 0.193 2.25
1.33 0.072 1.768
1.33 0.072 1.768
1.6 0.291 2.56
1 0.003 1
1 0.003 1
0.8 0.061 .0.64
1.7 0.409 2.89
0.5 0.313 0.25
1.14 0.006 1.299
1.14 0.006 1.299
1.17 0.0121 2.89
2.66 2.56 7.07
0.57 0.24 0.057
1.2 0.019 1.44
1.66 0.36 2.755
1.2 0.019 1.44
1.3 0.057 1.69
0.8 0.067 0.64
0.7 0.129 0.4
1.1 0.001 1.21
1.3 0.057 1.69
0.9 0.025 0.81
0.95 0.021 0.902
0.71 0.122 0.504
0.82 0.057 0.67
0.42 0.409 0.172
1.1 0.001 1.21
1.33 0.057 1.69
0.54 0.4 0.052

سرانه زباله خانگی در شهر ملکان=972گرم

  • پیشنهادات

با توجه به اطلاعات بدست آمده از پرسش‌نامه، که نشان می‌دهد. آگاهی مردم نسبت به تفکیک زباله کم می‌باشد لذا از آنجا که فرهنگ زیر بنای هر حرکت عظیم در یک جامعه محسوب می‌شود. و با توجه به اینکه مسئولیت امور خانه‌داری بر عهده زنان می‌باشد. بنابراین زنان خانه‌دار به عنوان مهمترین گروه هدف و به عنوان محور اصلی برنامه‌های فرهنگ‌سازی و آموزش باید مورد توجه قرار گیرد.

الف) نحوه‌ی تفکیک و جمع آوری پسماندهای خانگی:

ب) روش‌های مدیریت پسماندهای خطرناک در منزل:

  • تهیه کردن به مقدار مورد نیاز از موادی که دارای ترکیبات خطرناک هستند.
  • از دستورالعمل‌های مندرج روی برچسب محصولات حاوی ترکیبات خطرناک برای دفع مناسب، تبعیت کنید.
  • مازاد بر مصرف و باقیمانده‌ی مواد خطرناک را با پسماندهای معمولی مخلوط ننمایید[3].
  • پسماندهای تر:قرار دادن در داخل پلاستیک مشکی و تحویل دادن به مأمورین شهرداری طبق روال عادی
  • پسماندهای خشک:توزیع رایگان کیسه‌های رنگی(زرد) مخصوص پسماندهای خشک منازل و تحویل گرفتن کیسه‌ها در روزهای خاصی از هفته و در ساعت مشخص (مثلاً روز جمعه یا دوشنبه از ساعت9 صبح -17 عصر) توسط خودروی مخصوص جمع آوری پسماندهای خشک که دارای آوای موسیقی خاص، برای اعلام حضور خود در محل می‌باشد.[3]
  • اهم برنامه‌های قابل اجرا در قالب طرح فرهنگ‌سازی و آموزش:
  • آموزش تفکیک پسماند برای دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی
  • انتشار کتب و جزوات آموزشی.
  • نصب بند اطلاع‌رسانی در زمینه‌ی ضرورت مدیریت پسماندها و تفکیک از مبدأ زباله و پسماندها و تفکیک از مبدأ زباله و پسماندها.
  • طراحی، تولید و توزیع کیسه‌های زرد رنگ مخصوص پسماندهای خشک در سطح شهر.
  • تهیه و تولید انیمیشن داستانی پیرامون خطرات زیست محیطی زباله‌ها و پسماندها.
  • اهم برنامه‌های قابل اجرا در قالب طرح استفاده از سیاست تشویق:\
  • انتخاب شهروند نمونه در امر تفکیک از مبدأ پسماند خانگی
  • تخفیف 1/0 از کل عوارض شهری برای شهروندانی که تفکیک را انجام می‌دهند.
  • در محلات و خیابان‌هایی که همکاری لازم را در اجرای طرح معمول نمایند کود مورد نیاز فضای سبز محله و باغچه داخل منازل از طریق سازمان مدیریت تفکیک (شهرداری) تأمین خواهد شد.
  • در صورت تمایل به تحویل پسماندهای خشک به کانکس‌های مخصوص جمع‌آوری پسماند خشک، که در مقابل پسماندهای خشک، محصولات بهداشتی به شهروندان تحویل گردد.

 

منابع

1.عبدلی، محمدعلی(1372). سیستم مدیریت مواد زائد جامد شهری و روش‌های کنترل آن، انتشارات سازمان بازیافت و تبدیل مواد  شهرداری تهران

2.مجموعه قوانین پسماندها

3.کتابچه‌ی بانوان و مدیریت زباله در منزل تهیه و تنظیم از معاونت فناوری و برنامه ريزي سازمان مديريت پسماندها

4.بروشور طرح تفکیک از مبدأ و جمع‌آوری زباله‌ها به صورت تر و خشک.www.pasmand.tabriz.ir.

5.کتابچه ی آنچه درباره ی مدیریت پسماند بدانیم-تهیه وتنظیم حق وردی تقی پور (واحد آموزش وپژوهش سارمان مدیریت پسماند برنامه‌ریزی سازمان مدیریت پسماندها با همکاری جمیله هراتی – محمود رادفر

6.مقاله.بررسی میزان آگاهی ونگرش وعملکرد مردم شهر طبس در زمینه مدیریت مواد زاید جامد_(دوازدهمين همايش ملي بهداشت محيط ايران)نوشته شده توسط:(اصغرابراهیمی،محمد رضا سمایی ، سجاد رحیمی بیستونی ،طیبه بخشی )

  1. مقاله تجزیه فیزیکی مواد زاید جامد با نگرشی به بازیافت آن(مجله علوم پزشكي ومنابع طبيعي-جلد سيزدهم )-مصطفی رقیمی،مجید شاه پسند زاده ،فرهاد یغمایی ومحسن قلی پور

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button