بررسی تاثیر آموزش بر اگاهی و نگرش در تفکیک زباله از مبدا در شهر تبریز- احمد اصل هاشمی؛ کلثوم والایی

0

اهمیت موضوع:با پیشرفتهای چشم گیر بشردر اکثر حوزه های زندگی خطرات جدی برای محیط زیست به وجود امده ،از ان جمله تولید زباله های شهری می باشد که باید مدیریت صحیح بر این گونه مواد صورت گیرد.موفقیت در کلیه ی برنامه های کنترل مواد زاید مستلزم اطلاع رسانی و اگاه سازی جامعه نسبت به اهمیت و ارزش اقتصادی و بهداشتی است.پزوهش حاضر با هدف بررسی میزان تاثیر اموزش بر اگاهی و نگرش دانشجویان در تفکیک زباله از مبدا در سال ۹۴ در شهر تبریز می باشد.

روش کار: جامعه ی اماری پزوهش دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی (دانشکده ی بهداشت و تغذیه )و دانشجویان سایر رشته ها می باشد .به همین منظور بر اساس روش نمونه گیری تصادفی از بین کلیه ی دانشجویان تعداد ۱۰۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شده که تعداد ۵۰ نفر از دانشگاه علوم پزشکی تبریز و ۵۰ نفر از سایر دانشگاهها انتخاب گردید .ابزار مورد استفاده پرسشنامه است و برای تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار    spssبرای گروههای مختلف استفاده شده است

نتایج:یافته ها نشان داد که اموزشهای ارايه  شده برای دانشجویان بهداشت محیط که به صورت تخصصی تر نسبت به سایر رشته های علوم پزشکی اموزش دیده اند موثر نبوده و تفاوت چندانی در میزان اگاهی و نگرش میان رشته های این دانشکده وجود ندارد .هم چنین  در مقایسه ی بین دانشگاه علوم پزشکی و سایر دانشگاهها باز هم تفاوت چندانی در امتیازات سوالات اگاهی سنجی دیده نمی شود،اما در پاسخ به سوالات نگرشی دانشگاه علوم پزشکی نسبت به سایر دانشگاهها امتیاز بیشتری داشت.

بحث و نتیجه گیری: کوتاهی دانشجویان درزمینه ی اموزش،کوتاهی اساتید در اموزش ،نداشتن دقت لازم دانشجویان در حین پر کردن پرسشنامه،پر کردن در زمان نامناسب  به عنوان نقاط ضعف  پروزه شناسایی می شود.

کلید واژه:اموزش،اگاهی،نگرش،زباله

 

مقدمه

افزایش سریع جمعیت ،توسعه ی صنایع ،پیشرفت تکنولوزی و تمایل بشر به افزایش مواد مصرفی ودرنتیجه ازدیاد مواد زاید  جامد از جمله مساعلی است که اخیرا در جوامع بشری بحرانهای عظیمی را به وجود اورده است.گزارشها و امارههای موجود از کشورهای توسعه یافته نشان می دهد که هر روز به ازای هر خانوار ۱تا ۸ کیلوگرم مواد زاید خانگی(پراس و همکاران، ۱۹۹۹) و سالانه بیش از ۵ ملیون تن مواد زاید جامد شهری و صنعتی تولید میشود(باتسون و همکاران،۱۹۸۹).

مضافا اینکه جمع اوری و دفع چنین موادی در اغلب کشورهای جهان ،بویزه کشورهای در حال توسعه از تکنولوزی چندان پیشرفته ای برخوردار نیست (عمرانی،۱۳۵۹).بنابراین ایجاد یک سیستم منظم جمع اوری و دفع بهداشتی زباله یکی از نیازهای اولیه شهرهای کشورهای در حال توسعه برای حل مشکل تلنبار زباله ،عدم جمع اوری و دفع بهداشتی زباله میباشد.

میتوان گفت جداسازی کلید فرایند کل مدیریت علمی مواد زاید می باشد،زیرا دسته بندی و جداسازی صحیح طبقات مختلف مواد زاید ،به پالایش و دفع مناسب تر انها منجر میگردد(عابدی،۲۰۰۲) .تفکیک از مبدا به اهدافی چون بازیافت بخش عمده ای از زباله های شهری و برگشت ان به چرخه ی تولید و مصرف مجدد ،کاهش چشم گیر حجم و وزن زباله های شهری ،کاهش هزینه های مربوط به جمع اوری و دفع مواد زاید ،منافع اقتصادی قابل کسب از مواد تفکیک شده ،صرفه جویی در اراضی موردنیاز برای دفن زباله و کاهش هزینه های مربوط ،کم شدن استهلاک .

هزینه های تعمیرات ونگهداری کارخانه های کمپوست و تولید کمپوست مرغوب و به عبارتی دستیابی به اهداف اقتصادی، بهداشتی و زیست محیطی موردتوجه است(عبدلی و قاضی زاده،۱۳۵۸).برخی از کشورها کاغذ ،شیشه،پلاستیک و فلزات هریک جداگانه جمع اوری وتحویل می شوند.

در پاره ای از شهرها نیز مواد زایدجامد در قالب زباله های خشک (مجموعه شیشه،کاغذ،پلاستیک و فلز )در یک کیسه یا سطل و زباله های تر شامل مواد فسادپذیر در کیسه یا سطل جداگانه تحویل کارگران خدمات شهری می شود(لادوینگ وهمکاران،۲۰۰۳).بنابراین در هر سیستم صحیح جمع اوری و دفع بهداشتی مواد زاید جامد شهری ،برقراری ارتباط موثر و مداوم بین شهروندان و مامورین جمع اوری زباله یکی از رموز موفقیت می باشد(جی کن،۲۰۰۵).

سازمان جهانی بهداشت نیز ضرورت قرار دادن مردم را در کانون فعالیتهای مرتبط با ارتقای سلامت ،به عنوان یک اصل اساسی متذکر شذه و بر بهبود مشارکت عمومی در تمام سطوح از سیاست گذاری تا اجرا تاکید می ورزد(سازمان جهانی بهداشت،۲۰۰۸).آن سازمان هم چنین معتقد است بخشی از مکانیسم های تامین ارتقای سلامت به مشارکت مردم بستگی دارد(سازمان بهداشت جهانی،۲۰۰۸) .

این نوع مشارک در سیستم تفکیک و جمع اوری مواد زاید منوط به فرهنگ سازی  در میان مردم است و از انجا که ابزار اساسی هرگونه تغییر رفتار ،اموزش می باشد ،بنابراین اموزش در زمینه مدیریت مواد زاید در حفاظت از محیط زیست نقش بسزایی دارد(رینر،۱۹۹۵).مدیریت جامع مواد زاید انتخاب ترکیبی از فنون و تکنولوزی ها و برنامه های مدیریتی برای دستیابی به اهداف آن ،یعنی حفاظت از محیط زیست و کنترل الودگی های ناشی از این مواد است.

این نوع مدیریت باید کلیه ی بخشها (پسماند شهری ،صنعتی،کشاورزی ،تجاری و بیمارستانی )را در بر بگیرد(هبانوگلس و همکاران،۱۹۹۳).در برنامه ریزی های شهری ،بایستی در جهت ارتقاء مشارکت مردمی تلاش شده برای نیل به این اهداف ،اظلاع رسانی عمومی در مورد فعالیتها و جلب رضایت مردم می تواند موثر واقع شود.به همین علت پزوهش حاضر در صدد دستیابی به اهداف زیر است:

۱-شناسایی انواع روشهای اموزشی ارایه شده برای مشارکت بیشتر شهروندان در تفکیک پسماندها از مبدا .

۲-شناسایی نقاط ضعف و قوت فعالیتهای اموزشی ارایه شده.

۳-شناسایی و مقایسه ی ویزگیهای (سن.تحصیلات مرتبط-غیر مرتبط،تعلیمات مذهبی)افرادی که در طرح شرکت کرده اند.

۴-شناسایی میزان تاثیر اموزش تفکیک پسماندها از مبدا از دیدگاه کارشناسان.

  • مواد و روش ها

موضوع پژوهش حاضر، بررسي نقش آموزش به عنوان يكي از عوامل موثر بر مشاركت اجتماعي شهروندان در امر كاهش و تفكيك پسماندهاي توليد شده توسط شهروندان مي‌باشد. در راستاي موضوع، دستيابي به عوامل اجتماعي موثر در مشاركت اجتماعي، روند و ميزان مشاركت اجتماعي شهروندان، با بررسي مقطعی سؤالاتي درقالب پرسشنامه مطرح گرديد، که شامل  ۲۲  سوال بصورت ۴   گزینه‌ای مي‌باشد. در پرسشنامه سوالاتی در خصوص میزان اگاهی شهروندان از برنامه های تفکیک و بازیافت ،سیستم های مناسب جمع اوری  زباله،فواید بازیافت زباله و هم چنین سؤالاتي در خصوص نوع نگرش مردم نسبت به برنامه ی تفکیک و بازیافت مورد بررسی قرار گرفته است.

تعداد ۱۰۰ عدد پرسشنامه در بین گروه‌هاي مختلف دانشجویان توزیع و پس از جمع‌آوری پرسشنامه‌ها نتایج با استفاده از نرم‌افزارspss    تجزیه و تحلیل شد و نتایج زیر حاصل شد.حجم نمونه از بین دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تبریز دانشکده ی بهداشت و  تغذیه و دانشجویان دانشگاههای مختلف در سایر رشته ها بطور تصادفی انتخاب گردید  که شامل ۱۰۰ نفر بودند. به منظور جمع اوری اطلاعات پزوهش از روش کتابخانه ای و پرسشنامه استفاده گردیده است.پرسشنامه ی تحقیق در ۳ قسمت زیر تنظیم شده است:

۱-خصوصیات دموگرافیک

۲-سوالات اگاهی سنجی که عبارت است از ۱۰ گونه سوال که در رابطه با میزان اگاهی مردم در برنامه ی تفکیک و بازیافت زباله می باشد.

۳-سوالات نگرشی شامل ۱۲ سوال که مربوط به میزان علاقه ی مردم نسبت به برنامه ی تفکیک زباله از مبدا می باشد.

  • نتایج

بررسی خصوصیات دموگرافیک

از نمونه ی اماری موردمطالعه ۶۸.۷ درصد را زنان و ۳۱.۳ درصد را مردان تشکیل می دهند.

جدول1- وضعیت جنسی
Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent
Valid Female 68 68.7 68.7 68.7
Male 31 31.3 31.3 100.0
Total 99 100.0 100.0

از بین افراد شرکت کننده در طرح ۷۹.۸ درصد مجرد و ۲۰.۲ درصد متاهل هستند.

جدو2- وضعیت مجرد و متاهل
Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent
Valid Mojarad 79 79.8 79.8 79.8
Motaahel 20 20.2 20.2 100.0
Total 99 100.0 100.0

هم چنین در نمونه اماری موردمطالعه ۳۲.۳ درصد افراد کمتر از ۲۰ سال داشتند.  ۵۴.۴   درصد افراد ۲۰  -۲۵    سال داشتند،  ۱۰.۱  درصد افراد۲۵-۳۰ سال ،و  ۳  درصد افراد بالای ۳۰ سال داشتند.

جدول 3- درصد افراد شرکت کننده
Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent
Valid <20 32 32.3 32.3 32.3
20-25 54 54.5 54.5 86.9
25-30 10 10.1 10.1 97.0
>30 3 3.0 3.0 100.0
Total 99 100.0 100.0

نمودار 3- درصد افراد شرکت کننده

متخصصان بهداشت محیط ۳۳.۳ درصد شرکت کنندگان را شامل می شوند .۶۶.۷ درصد را سایر رشته ها تشکیل می دهند

جدول 4- درصد  رشته تحصیلی  افراد شرکت کننده
Frequency Percent Valid Percent Cumulative Percent
Valid Behdashte mohit 33            33.3 33.3 33.3
Taghziye 32 32.3 32.3 65.7
Behdashte omoumi 11 11.1 11.1 76.8
Hoghough 2 2.0 2.0 78.8
Riyazi 2 2.0 2.0 80.8
Hesabdari 1 1.0 1.0 81.8
Shimi 1 1.0 1.0 82.8
Ravanshenasi 4 4.0 4.0 86.9
Oloume tajrobi 3 3.0 3.0 89.9
Darousazi 1 1.0 1.0 90.9
Sanaye ghazayi 2 2.0 2.0 92.9
Behdashte herfeei 2 2.0 2.0 94.9
HSE 2 2.0 2.0 97.0
Amouzesh behdasht 1 1.0 1.0 98.0
Epidemiology 2 2.0 2.0 100.0
 
Total 99 100.0 100.0

نمودار 4- درصد  رشته تحصیلی  افراد شرکت کننده

بررسی نگرش افراد در رشته های تحصیلی مختلف نسبت به مدیریت مواد زاید:

مجموعه سوالات نگرشی:

-احساس مسعولیت کردن افراد در چگونگی دفع زباله در خارج از منزل

-ارتقا وضعیت بهداشتی و زیست محیطی جامعه با اجرای طرح تفکیک از مبدا

-نقش استفاده از  محصولات بادوام در کاهش تولید زباله

-نقش تعلیمات مذهبی در کاهش تولید زباله

-نقش تحصیلات و رشته ی تحصیلی در چگونگی تفکیک و بازیافت زباله

-نقش اموزش و اطلاع رسانی در تفکیک و بازیافت

دانشجویان بهداشت محیط به ۶۳.۴ درصد سوالات جواب خوب و به ۳۶.۴ درصد سوالات جواب متوسط دادند.

دانشجویان سایر رشته های بهداشتی به ۶۶.۷ درصد سوالات جواب خوب و به ۳۳.۳ درصد سوالات جواب متوسط دادند.

دانشجویان گروه تغذیه به ۶۷.۶ درصد سوالات جواب خوب و به ۳۲.۴ درصد سوالات جواب متوسط دادند.

دانشجویان سایر رشته های غیر علوم پزشکی به ۲۸.۶ درصد سوالات جواب خوب و به۷۱.۴ درصد سوالات جواب متوسط دادند.

جدول 5- بررسی نگرش افراد در رشته های تحصیلی مختلف نسبت به مدیریت مواد زاید
catreshte3 Total
mohid behdasht tagzieh Other
RECODscoreattiutde motavaset Count 12 6 11 10 39
% within catreshte3 36.4% 33.3% 32.4% 71.4% 39.4%
khob Count 21 12 23 4 60
% within catreshte3 63.6% 66.7% 67.6% 28.6% 60.6%
Total Count 33 18 34 14 99
% within catreshte3 100.0% 100.0% 100.0% 100.0% 100.0%

نمودار 5- بررسی نگرش افراد در رشته های تحصیلی مختلف نسبت به مدیریت مواد زاید

بررسی تاثیر اموزش بر اگاهی ودانش بهداشتی در مدیریت دفع مواد زاید:

– برنامه های موفق تفکیک و بازیافت

– مناسب ترین روش سیستم جمع اوری و عملیات بازیافت

– بهترین مرحله جداسازی مواد قابل بازیافت

– فواید بازیافت زباله

– موثرترین روش برای افزایش مشارکت افراد در طرح تفکیک و بازیافت

(نمره دهی سوالات اگاهی از ۰-۱۰ می باشد.)

هرچقدر از از سمت رشته بهداشت محیط به سمت بهداشت ،تغذیه و سایر رشته ها حرکت می کنیم وضعیت نمره ها کاهش پیدا می کند.

جدول 6- میانگین و انحراف معیار مربوط به سوالات اگاهی سنجی
N Mean Std. Deviation Std. Error 95% Confidence Interval for Mean Minimum Maximum
Lower Bound Upper Bound
mohid 33 5.91 1.331 .232 5.44 6.38 2 8
behdasht 18 5.44 1.464 .345 4.72 6.17 3 8
tagzieh 34 5.12 2.171 .372 4.36 5.88 0 10
other 14 4.86 1.791 .479 3.82 5.89 3 9
Total 99 5.40 1.767 .178 5.05 5.76 0 10

نمودار 6- میانگین و انحراف معیار مربوط به سوالات اگاهی سنجی

  • بحث و نتیجه گیری

نتایج بدست امده ازسوالات اگاهی سنجی  پزوهش در مورد بررسی میزان تاثیر اموزش بر تفکیک زباله از مبدا نشان می دهد که به طور کلی برنامه های اموزشی دانشگاه علوم پزشکی نسبت به سایر دانشگاهها به طور معناداری موثر نبوده است.

در بررسی وضعیت دانش در بین رشته ها، دیده می شود که هرچقدر از سمت رشته ی بهداشت محیط به سمت گروه  بهداشت ،تغذیه و سایر رشته ها حرکت می کنیم وضعیت نمره ها کاهش پیدا می کند.اما این ارتباط از نظر اماری در بین هیچ کدام از ۴ گروه رشته های موجود معنی دار نمی باشد.باتوجه به اینکه دانشجویان بهداشت محیط متخصص در زمینه نحوه ی جمع اوری و نگهداری و دفع صحیح زباله ها می باشند انتظار می رود که نمره ی بالاتری نسبت به سایر گروه ها بدست می اوردند ،اما در مقایسه با سایر رشته ها تفاوت معناداری در امتیاز  انها دیده نمی شود که این امر به به علتهای گوناگون مانند:

کوتاهی دانشجویان در امر اموزش ،عدم مطالعه ی کافی کتب غیر درسی ونداشتن تخصص لازم در این زمینه –کوتاهی اساتید در ارایه مطالب مفید و کافی در حین تدریس –ترم پایینی بودن دانشجویان شرکت کننده در پروزه –نامناسب بودن زمان پر کردن پرسش نامه –نداشتن دقت لازم دانشجویان در حین پر کردن پرسشنامه میباشد.

باتوجه به نتایج ذکر شده اموزش در گروه بهداشت انگونه که موردانتظار است موثر واقع نشده است .در مقایسه ی نتایج اموزش  رشته های دانشگاه علوم پزشکی با سایر رشته های غیرعلوم پزشکی نیز از نظر اماری تفاوت معناداری دیده نمی شود.هم چنین در مقایسه نتایج سوالات نگرشی بین گروه های اموزشی دانشگاه علوم پزشکی و غیرعلوم پزشکی ، ۶۵.۹ درصد دانشجویان علوم پزشکی به این سوالات پاسخ خوب و ۳۴.۰۳درصد افراد پاسخ متوسط دادند.و ۲۸.۶ درصد دانشجویان غیرعلوم پزشکی پاسخ خوب و ۷۱.۴ درصد افراد پاسخ خوب دادند.در خصوص تاثیر اموزش در نگرش افرادنسبت به مدیریت دفع مواد زاید و تفکیک زباله از مبدا، دانشجویان علوم پزشکی (آموزش دیده ها)و غیر علوم پزشکی (اموزش ندیده ها)وضعیت امتیازها از نظر آماری معنادار است .

در این خصوص یافته های پزوهش نشان می دهد که اموزش در میزان مشارکت در طرح تفکیک زباله از مبدا تاثیر خواهد داشت.در برنامه های اموزش بازیافت، باید بر اموزش کودکان و نوجوانان در رده های سنی، از کودکستان تا مدارس و دوره ی متوسطه تاکید شود.بنابراین  باید برنامه های أموزش رسمی بازیافت در مقاطع مختلف دبستانی تا مراحل پایانی متوسطه ارایه شود و تدوین متون درسی در این روش اموزش از اهمیت ویزه ای برخوردار است .

بطور کلی در اثر تفکیک زباله در مبدا نتایج از جمله :افزایش درجه خلوص زباله،تولید کمپوست مرغوب تر ،استفاده از زباله های خشک که می توان به عنوان ماده ی اولیه در کارخانجات مورداستفاده قرار گیرد.پایین اوردن میزان دفع زباله و بهره برداری مناسب تر از محل دفن،بالا بردن کیفیت و راندمان در موارد زیست محیطی ،بهداشتی،اقتصادی  و حفظ منابع و انرزی و ارتقای سطح فرهنگ و آموزش عمومی در ارتباز با تولید و دفع مواد زاید جامد و ترویج روحیه ی صرفع جویی حاصل می شود و در این خوو پیشنهادهای تحقیق ارایه میگردد.

۱-فرهنگ سازی ،اطلاع رسانی ،و اموزش در مقاطع مختلف تحصیلی اعم از دبستان ها،مدارس راهنمایی و دبیرستان ها به منظور اگاهی عامه مردم نسبت به اهمیت تفکیک از مبدا و فواید بهداشتی ،زیست محیطی و اقتصادی بازیافت و تشویق انان به منظور مشارکت فعال در این امر مهم و هم چنین دادن اموزش به مدیران و مسعولان ذیربط در خصوص آشنایی با طرح تفکیک از مبدا .

۲-توجه به توان های مشارکتی همه ی مردم از تمام گروههای جنسی با هر سطح سواد ،شغل ،تاهل و مدت سکونت و استفاده از همفکری.همیاری و مشارکت انان در زمینه های مورد علاقه شان .

۳-در زمینه ی روشهای موثر در مشارکت بیشتر مردم در تفکیک پسماندها از مبدا پیشنهاد میگردد که شهرداریها اقدام به ساخت فیلم های کوتاه  و انیمیشن برای اموزش به شهروندان نماید و به صورت سی دی رایگان در اختیار هر خانوار گذاشته شود.

۴-همچنین میتوان از رسانه های گروهی مانند رادیو و تلوزیون که دارای تاثیرگذاری بیشتری بر مخاطب هستند در پخش برنامه های اموزشی ویزه استفاده کرد.

۵-شهرداریها برای خانواده ها ،ارگانهای دولتی و نهادهایی که علاوه بر وظایف خود دارای برخوردهای ارشادی هستند و در حفظ محیط زیست کوشا هستند ،مزایایی قاعل شوند .

۶-برای تبلیغ در زمینه ی فرهنگ سازی هم میتوان نصب مخازن را در مکانهای نیمه عمومی و قابل کنترل انجام داد،مانند دانشکده ها .دانشگاهها ،مدارس ،بیمارستانها،مساجد و هر مکان مسکونی ،فرهنگی،تجاری که دارای نگهبان است.

منابع

۱-عبدلی ،محمدعلی؛جلیلی قاضی زاده،مهدی،ارزیابی توانایی انطباق فناوری های نو مدیریت پسماند در کشور .مجله محیط شناسی،سال سی و سوم ،شماره ی ۴۲(۱۳۸۶)

۲-عمرانی،قاسم علی؛زباله و دفع بهداشتی آن شامل(طبقه بندی،جمع آوری،تهیه کمپوست و دفن بهداشتی)تهران.نشر کاوش(۱۳۵۹)

1-Abedi, T. and Vaezzadeh, FHospital solid waste management. Gap, Rasht. (٢٠٠٢)

2-٨. Pruss, A., Giroult, E. and Tehrani, P.Safe management of waste from health –care activities.WHO, Geneva

3-Ludwig, C., Hellweg, S. and Stucki, SMunicipal Solid Waste Management. Springer-Verlag Berlin Heidelberg . New York.( ٢٠٠٣).. P: ٥٢-٥٣

4-Jycan, kovak. “Recycle in Europe”. J.of. Waste management world. ISWA publication.vol.١١.( ٢٠٠٥) pp: ٢١-٢

5-Hobanoglous G, Theisen H, Vigil S. Integrated solid waste management. New York:

6٧. Rhyner ChWaste Management and Resource Recovery. New York: CRC- Press Publisher. . (١٩٩٥)

7-٩. WHOA, strategy for health promotion in the Eastern Mediterranean Region, World Health Organization. Regional,(٢٠٠٨)

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

Call Now Button