بررسی روند تغییرات سطح آب زیرزمینی در زیرحوزه های شرقی حوزه گاوخونی در استان اصفهان- حسن ترابی؛ زهره ایزدی؛ مسعود سیدی پور؛ نیاز وحدت‌پور-مرکز دانش عطران

0

اکثر مناطق ایران در نواحی خشک و نیمه خشک قرار دارند. خشکسالی­ های اخیر و کیفیت بهتر آب­های زیرزمینی نسبت به سایر منابع آبی، برداشت بی­رویه از آب­های زیرزمینی را افزایش داده است. حوزه گاوخونی واقع در استان اصفهان نیز از این قاعده مستثنی نیست. در مطالعه حاضر، روند تغییرات آب زیرزمینی زیرحوزه شرقی حوزه آبریز گاوخونی با استفاده از اطلاعات 229 حلقه چاه پیزومتری مورد بررسی قرار گرفت. براساس نتایج حاصله، برداشت آب در دشت­های اطراف اصفهان باعث کاهش تراز سطح آب زیرزمینی در این دشت­ها شده است به طوری­که تراز سطح آب­های زیرزمینی در محل شهر اصفهان بدلیل نفوذ آب شرب و فضای سبز افزایش یافته و جریان زیرزمینی به سمت دشت­های بالادست اصفهان شکل می­گیرد. بررسی روند تغییرات سطح آب در سال 86-1385 نشان داد که حداکثر نسبی تراز سطح آب در آبخوان­ مهیار شمالی یک­سال دیرتر از سایر آبخوان‌های زیرحوزه شرقی اتفاق افتاده است. این آبخوان در پایین‌دست سد­ زاینده­رود واقع شده­ است و تنظیم جریان سالیانه سد زاینده­رود باعث ایجاد این تفاوت در این آبخوان­ با سایر آبخوان­های زیرحوزه گردیده است.

کلمات کليدي: تراز آب زیرزمینی، حوزه گاوخونی ، روند تغییرات، زیرحوزه شرقی

 مقدمه

منابع آب زيرزميني در مناطق خشک و نيمه خشک يکي از مهمترين منابع آب مورد نياز بخش­هاي کشاورزي، شرب و صنعت مي­باشد که از اهميت زيادي برخوردار است. حفر چاه­هاي بي­رويه، پيدايش شيوه­هاي سريع حفر چاه و پمپاژ بيش از ظرفيت پايدار سفره­هاي زيرزميني با پيدايش موتورهاي ديزلي و برقي موجب تخليه بيش از تغذيه طبيعي در بسياري از نقاط کشور شده است. پيامدهاي آن موجب افزايش هزينه­هاي پمپاژ، نشست زمين، کاهش کيفيت آب و بروز مشکلات کم آبي شده است. از مهمترين عوامل مؤثر بر افت و خيزهاي تراز سطح آب زيرزميني مي­توان به بارش، دما، خشکسالي­ها و برداشت بيرويه از آبخوان­ها اشاره کرد.

شناخت صحیح و بهره­برداری اصولی منابع آب زیرزمینی که  یکی از مهمترین و ارزان­ترین منابع آب به شمار می­روند، می­تواند در توسعه پایدار فعالیت­های اجتماعی و اقتصادی یک منطقه به ویژه مناطق خشک و نیمه خشک نقش بسزایی داشته باشد. عدم شناخت درست و بهره ­برداری بیش از حد از این منابع، ضرر و زیان­های جبران­ناپذیری را به دنبال دارد. بنابراین برای آگاهی از وضعیت منابع آب زیرزمینی و مدیریت بهینه آن لازم می­باشد مطالعات صحیحی از نوسانات سطح آب زیرزمینی صورت گیرد )ایزدی و همکاران، 1387).

بر اساس آمار سال 1373 وزارت نیرو میزان تخلیه منابع آب زیرزمینی نسبت به سال1355 حدود 97% و نسبت به سال 1363 حدود %42  افزایش یافته و کسري بیلان این منابع 3/7 میلیارد مترمکعب رسیده است (مهدوی، 1374).

مطالعه مؤسسه GFZ (GFZ Posdam) بیان می­کند که سطح سفره­هاي آب زیرزمینی ایران در طی 15 سال اخیر سالانه به طور متوسط 5/1 فوت معادل نیم متر کاهش داشته است. بر همین اساس افت سطح آب زیرزمینی و بیلان منفی سفره­ها، در بیشتر آبخوان‌های ایران گزارش شده است که از جمله می‌توان به آبخوان نازدشت رودان هرمزگان (غلام­دخت بندری و همکاران، 1395) رفسنجان (طباطبایی عقدا و محسنی نسب، 1394)، میناب (چوپانی و دمی­زاده، 1393) و جهرم (جمشیدی، 1391) اشاره نمود. از دیگر مطالعاتی که در این زمینه انجام شده است می­توان به موارد زیر اشاره کرد.

خورسندی و همکاران (1388) با بررسی روند تغییرات سطح آب زیزرمینی در بخشی از دشت شهرضا با استفاده از نقشه­های تولید شده به وسیله سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تغییرات شرایط آبخوان را مورد بررسی قرار داده و به این نتیجه رسیدند که سطح آب زیرزمینی منطقه مورد مطالعه در طی دوره مورد بررسی، دارای نوسانات متعددی بوده است که در یک دوره به دلیل کاهش بارندگی و عدم مدیریت صحیح سطح ایستابی دارای سیر نزولی بوده و در دوره مشخص دیگر به دلیل بارندگی مناسب این روند نزولی متوقف شده است. انصاری و همکاران (1390)، در پژوهشی با استفاده از نرم­افزار GIS و شاخص SPI نشان داد که در بین سال­های 72 تا 85 افت زیرزمینی دشت نیشابور حدود 3/12 متر می­باشد که این عامل در بخش­های جنوبی شدیدتر و تحت تاثیر خشکسالی و اضافه برداشت از آبخوان می­باشند. راهنما و همکاران (1391)، در پژوهشی با

ادامه: پیام به پشتیبانی تلگرام

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button