تاثیر پدافند غیر عامل در دفاع زیستی- عبدالله ایمانپور کیکانلو- مرکز مهندسی عطران

0

اهمیت محیط زیست برای انسان و سایر موجودات دولت­ها را در جهت مقابله با تهدیدهای زیست محیطی و دفاع زیستی ترغیب کرده است. در این میان پدافند غیرعامل به عنوان عاملی موثر در دفاع زیستی و به حداقل رساندن پیامدهای ناشی از مواجهه با حوادث زیستی مورد توجه قرار گرفته است.
پدافند غیرعامل از مهم ترین رویکردها و راهبردها در حوزه دفاع زیستی می­باشد که بدون استفاده از جنگ افزار بهترین روش دفاعی در جهت کاهش خسارات مالی به تجهیزات و تأسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیر نظامی و تلفات انسانی می­باشد.
پدافند غیر عامل از طریق حفاظت از چرخه ­های زیست محیطی و برقراری تعادل در محیط زیست امنیت زیستی را به همراه دارد و منجر به دفاع از محیط زیست در برابر انواع تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی می­شود.
در واقع تاثیرات مثبت پدافند غیر عامل در دفاع از زیستی، کاستن از آسیب پذیری نیروی انسانی، ساخت و سازها، تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور و محیط زیست علیرغم تهدیدهای طبیعی و غیر طبیعی و حمله های حساب شده و مخرب دشمن می­باشد و همچنین استمرار فعالیت ها و خدمات زیر بنایی، تأمین نیازهای حیاتی، تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ و بحران های طبیعی و حفظ محیط زیست به عنوان محیط زندگی است.
مقدمه
توجه به مقوله محیط زیست و اهمیت آن در زندگی امروز بشر، امری است که نمی توان از آن به سادگی گذشت.  تقریباً از اواخر دهه ۱۹۶۰، آگاهی درباره موضوع­های زیست محیطی و توجه به آنها سیر بالا رونده­ای را طی کرده است.
از دهه ۱۹۷۰ به بعد، بسیاری از دولت­ها و نهادها، مدیریت بین المللی محیط زیست را ایجاد کرده­اند. سوانح طبیعی و شرایط اضطراری (جنگ­ها، درگیری­ها) اغلب منجر به ایجاد تهدیدهای زیست محیطی همچون: آلودگی آب­های سطحی و زیر زمینی، آلودگی هوا، مشکلات ناشی از بمباران­های شیمیایی و هسته­ای، نشت مواد سمی خطرناک و غیره باعث شد تا بسیاری از فرآیندهای سیاسی بین المللی با موضوع های توسعه و محیط زیست، پدافند غیر عامل و غیره پا به عرصه ظهور گذاشتند.
کشور ایران به عنوان سرزمینی شناخته می­شود که همواره در معرض تهدیدات گوناگون طبیعی و غیر طبیعی قرار دارد (رجبی و همکاران، 1390). با قرار گرفتن در موقعیت استراتژیک خاورمیانه از یک سو و دارا بودن ذخایر عظیم نفت و گاز از سوی دیگر همواره در معرض تهدیدات و تعارضات گوناگون خارجی قرار داشته است (اسماعیلی شاهرخت و تقوایی، 1394).
بی توجهی به عملیات پدافند غیر عامل در طول جنگ تحمیلی منجر به زیان­های سنگین به صنایع و زیرساخت­های کشور و آسیب های جدی به محیط زیست به خصوص در زمان حمله های شیمیایی شده است (نیکومنش، 1393). لذا لزوم توجه به نقش پدافند غیر عامل در حفظ محیط زیست به منظور جلوگیری از تکرار گذشته آشکار است.
مبانی نظری
اصطلاح محیط زیست خود از دو کلمه محیط و زیست تشکیل شده است. واژه محیط آنچه که احاطه می کند؛ احاطه اشیاء یا موقعیت. عمل احاطه کردن و نتیجه این عمل جمع کلیه شرایط خارجی و اثر آن­ها در زندگی و توسعه موجودات، مجموعه عوامل فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و اجتماعی است.
واژه زیست به معنای چیزی است که یک شخص برای زنده ماندن به آن نیاز دارد؛ حیات، زندگی، هستی، وجود داشتن(Babak [1]، 2017). بنابراین محیط زیست از نظر لغوی به معنای محلی که آدمی را احاطه کرده است و نیز قلمرو حیات و زندگی است(Jeffrey و همکاران[2]، 2014).
در قوانین و مقررات کشور اعم از قانون اساسی و قوانین عادی و دیگر مقررات تعریفی از محیط زیست ارائه نشده است ولی در تعریف کلی وجود و استمرار حیات انسانی و تمامی گیاهان  جانوران منوط به وجود محیط مادی است. به عبارت دیگر محیط زیست مجموعه ای مرکب از آب، هوا، و ذرات معلق دوده و غبار است.
محیط زیست از طبیعت، جوامع انسانی و نیز فضایی که با فکر و به دست انسان ساخته شده است تشکیل یافته است و کل فضای زمین یعنی زیست کره یا بیوسفر را فرا می گیرد (مزینانی، 1392). با توجه به اهمیت محیط زیست مسئله دفاع زیستی همواره مورد توجه دولت ها قرار داشته است.
منظور از دفاع زیستی مجموعه وسیعی از اقدامات و فعالیت های می­باشد که به منظور جلوگیری، به حداقل رسانی پیامدها و مواجهه با حوادث زیستی نظیر پاندمی ها و حملات بیوترویسم کشاورزی است (اسکندری، 1391).در واقع دفاع زیستی حفظ محیط زیست از تهدیدات زیستی می­باشد(رضایی پیرزمان و همکاران، 1395).
تهدیدات از ابتدای زندگی بشر همواره همراه او بوده است(سروری،1388). هر نشانه، رویداد یا حادثه­های طبیعی یا غیر طبیعی با استفاده از عوامل زیستی که موجب تضعیف و نابودی سرمایه های انسانی یا آسیب های اقتصادی از طریق تخریب و نابودی محصولات کشاورزی، گیاهی، دام و طیور، آب آشامیدنی، صنایع غذایی و محیط زیست شود و ثبات و امنیت جامعه را به خطر اندازد تهدید زیستی محسوب می شود (جلالی، 1392). تهدیدات زیستی را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

  • تهدیدات طبیعی: مانند سیل، زلزله، دریا لرزه، طوفان­های سهمگین، بهمن، گردباد و غیره طی دو دهه گذشته حوادث طبیعی در سراسر دنیا منجر به مرگ حداقل 3 میلیون نفر شده است.

2- تهدیدات غیرطبیعی: یا بحران های انسان ساخت مانند جنگ، بحران های ناشی از فناوری، بحران های سیاسی، انفجار صنایع شیمایی، آلودگی هوا، آتش سوزی ها و غیره (اخباری و احمدی مقدم، 1393).
خسارت و نابودی محصولات کشاورزی،  آلودگی آب و هوا و خاک، تخریب زیستگاه­ها، مرگ و میر انسان ها و حیوانات، کمبود آب و مواد غذایی، بهم خوردن تعادل اکوسیستم­ها از جمله آسیب های زیست محیطی می­باشد که در پی تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی به وجود می­آید( عزیزی مهماندوست، 1390).
به تازگی در متون و ادبیات مربوط به امنیت ملی گرایشی به وجود آمده است که از مسائل محیط زیست به عنوان تهدیدهای نوین امنیت ملی یاد می کند. صاحبان این گرایش بر این باورند که مسائل زیست محیطی موضوعاتی هستند که امنیت بشر را در معرض خطر قرار داده و کشورها ناگزیرند برای مقابله با این تهدیدات، آنان را جزء مسائل درجه یک خود بدانند.
گردهمایی اجلاس سازمان ملل متحد در ژوئن 1992 تحت عنوان “همایش سران زمین”  نیز به دلیل اهمیت مسائل زیست محیطی و لزوم دفاع از امنیت محیط زیست برگزار شد(مدیری و همکاران، 1393). از این رو در هر دو حوزه تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی ضرورت دفاع از محیط زیست برای هر کشوری جدی و مهم است (Favier و همکاران[3]، 2012).
از جمله ابزارهای کارآمد در دفاع زیستی پدافند غیر عامل است. پدافند غیر عامل زیستی نقطه مقابل تهدید زیستی است. در واقع محیط زیست یکی از مباحث جدیدی در پدافند غیر عامل است(صمدیار و صمدیار، 1394).
پدافند غیر عامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می شود که نیازمند به کارگیری جنگ افزار نیست و با اجرای آن می­توان از وارد شده خسارات مالی به محیط زیست و تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیر نظامی و تلفات انسانی جلوگیری کرده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد (فلاحی، 1393).
نگاه اولیه پدافند غیرعامل بیشتر متوجه اقداماتی است که در مقابل جنگ افزار و آتش دشمن صورت می گیرد اما امروزه با گسترش دامنه جنگ ها و تغییر ماهیت آن­ها مباحث پدافند غیر عامل تبدیل به دریایی بی کران شده است(Hausken و  Levitin [4]، 2001). پدافند غیر عامل در حوزه­ سلاح های نامتعارف تا جنگ های سایبری و نیز تهدیدات زیست محیطی گسترش یافته است(Fisher [5]، 2000).
پدافند غیر عامل صلح آمیزترین و اثربخش ترین روش دفاعی است که کاهش آسیب پذیری زیرساخت­های ملی و مراکز حیاتی و حساس و پایداری ملی و دفاع زیست محیطی را به دنبال دارد(اسکندری، 1391).
پدافند غیر عامل از طریق توسعه ظرفیت های دفاعی و ارتقای آستانه تحمل عمومی، ضمن افزایش توان بازدارندگی ملی و مقاومت مردمی، با افزایش هزینه تهاجم، تردید اساسی را در اراده دشمن ایجاد می کند(Leritina & Hauskenc [6]، 2011). از جمله اهداف کلان پدافند غیر عامل عبارت است از:

  • ایمن سازی مراکز حساس و حیاتی
  • نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیرعامل در طرح­های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی.
  • دستیابی به علوم و فناوری با تاکید بر تولید دانش و گسترش مراکز علمی، پژوهشی و آموزشی.
  • توسعه کمی و کیفی نیروری انسانی متخصص.
  • فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تاثیر پدافند غیرعامل در کاهش آسیب پذیری.
  • افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه­های مقاومت در مقابل تهدیدات.
  • بالا بردن قابلیت بقاء و حفظ کشور در شرایط بحران.
  • کاهش مجموعه آسیب پذیری های کشور و نمایان کردن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از مولفه های اصلی بازدارندگی.
  • ایمن سازی مراکز اصلی نیروهای مسلح و کاهش آسیب پذیری در مقابل حوادث غیر مترقبه و بلایای طبیعی(اسکندری، 1391).

کشورهای مختلف در زمینه پدافند غیرعامل و کاهش آسیب های زیست محیطی در زمان وقوع تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی استراتژی­های متفاوتی را در پیش گرفته اند. به عنوان مثال:

  • کره شمالی سیاست و استراتژی عدم تمرکز را برای کاهش آسیب پذیری مراکز حساس و حیاتی به عنوان یک روش کاربردی به کار برده است تا در هنگام وقوع حادثه از حجم آسیب­های و خسارات مالی، انسانی و زیست محیطی خود بکاهد(امان پور و همکاران، 1396).

– روسیه اقداماتی مانند ساخت مراکز ایمن در مقابل تهاجم احتمالی و ایجاد پناهگاه ضدبمب و ساخت ماکت فریب مراکز حیاتی و حساس را انجام داد است( عباسپور، 1384).
– آمریکا اقدامات قابل توجهی در پدافند غیر عامل انجام داده است. برای نمونه ایجاد آژانس مدیریت اضطراری فدرال (FEMA) در سال 1979 برای شرایط بحرانی ناشی از وقوع حوادث طبیعی و غیرطبیعی، ساخت پناهگاه ضد رادیواکتیو، ساخت دیوار دفاعی الکترونیکی، ساخت چند طیف پوشش استتار، ساخت ماکت فریب و غیره نمونه ای از آنهاست (پرویزیان، 1395).
اهمیت پدافند غیرعامل
در پدافند غیر عامل نباید به خط مقدم درگیری و بعد نظامی آن تمرکز کرد؛ بلکه تهاجم­های همه­گیر کنونی همه نقاط یک کشور اعم از شهرها و روستا هاو مناطق صنعتی و کشاورزی و همه حوزه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، روحی و روانی و غیره را درگیر جنگ می­کنند؛ بنابراین حفاظت جان انسان و محیط زندگی انسانی به عنوان راهبرد در تصمیم­گیری­های کلان ملی و شهرسازی باید مد نظر قرار گیرد (حسن پور، 1389).
از طرفی دیگر پدافند غیرعامل را می­توان از زاویه مدیریت بحران مورد تحلیل قرار داد. در این صورت شناسایی پتانسیل های بحران خیزی، نحوه مدیریت و کنترل بحران به عنوان ورودی های سیستم های پدافند غیر عامل شناخته می شوند (نظرپور دزکی، 1393).
در واقع می توان پدافند غیر عامل را یکی از ابزارهای مدیریت بحران قبل از وقوع بحران محسوب کرد که به عنوان راهنمایی برای اقدامات و اصلاحات در زمینه­های مختلف و از جمله دفاع زیستی در نظر گرفته می­شود (امان پور و همکاران، 1396).
همچنین می توان پدافند غیرعامل را از زاویه دید آسیب پذیری نیز مورد بررسی قرار داد که در این صورت شناخت جایگاه هایی که به عنوان نقطه ضعف سیستم می باشند،
به عنوان ورودی های سیستم بوده است. ضلع دیگر مباحث پدافند غیرعامل بحث­های ایجاد ایمنی و امنیت عمومی است که به صورت آموزشی و همکاری همگانی تبلور می­یابد (نظرپور دزکی، 1393).
مزیت پدافند غیرعامل

  • به­کارگیری اقدامات پدافند غیرعامل موجب زنده ماندن و ادامه حیات و بقای انسانی می­شود که با ارزشترین سرمایه یک سازمان و قدرت ملی یک کشور است (پرویزیان، 1395).
  • دفاع غیر عامل موجب صرفه جویی کلان اقتصادی و ارزی در حفظ تجهیزات و تسلیحات بسیار گران قیمت نظامی نظیر هواپیماهای شکاری و ترابری، سامانه های موشکی و پدافندهای هوایی و زمین به زمین، رادارها، شناورها، توپخانه صحرایی، تانک­ها و نفربرها و غیره می­شود.
  • پدافند غیرعامل مراکز حیاتی و حساس را در برابر حملات و بمباران­های هوایی، حملات زمینی دشمن حفظ کرده و خسارات را تقلیل می دهد (حسن پور، 1389).
  • صرف زمان بیشتر در جهت کشف اهداف و انهدام آن­ها توسط دشمن، باعث می­شود سود یک اقدام یا تهدید از سوی دشمن کمتر باشد، در نتیجه در تصمیم و عمل وی تاثیر بازدارنده خواهد داشت .
  • اقدامات پدافند غیرعامل باعث به وجود آمدن تاثیرات روحی و روانی مثبت در شهروندان می­شود(حیدری نیا، 1393).
  • اقدامات پدافند غیرعامل موجب حفظ نیروها و ضربه زدن در زمان و مکان مناسب به دشمن و سلب آزادی و ابتکار عمل از دشمن و نیروهای مهاجم می شود.
  • اقدامات دفاع غیر عامل موجب تحمیل هزینه بر دشمن می­شود (کامران و همکاران، 1392).

راهکارهای پدافند غیرعامل در جهت دفاع زیستی
تهدیدات زیست محیطی نسبت به دیگر تهدیدات نظامی بسیار کم هزینه است و همچنین عامل تهدید گمنام بوده و در اثبات منشاء حمله ناتوانی وجود دارد. از سوی دیگر تهدیدات زیست محیطی به راحتی قابل انتشار می­باشد و می­تواند باعث ایجاد خسارات و تبعات سنگینی برای کشور و محیط زیست گردد.
از طرفی حفظ محیط زیست و چهار عنصر اساسی آن ( آب، باد، خاک و آتش)  ضروری می­باشد انجام اقدامات ذیل می تواند باعث جلوگیری و کاهش خسارات وارده به منابع و سرمایه های کشور و بخصوص محیط زیست گردد .
1-­ استتار: مفهوم کلی استتار هم رنگ و شکل کردن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف می­باشد. استتار از موثرترین و متداول ترین روش دفاعی غیرعامل در ارتش کلاسیک دنیا است که منجر به نادیده شدن تجهیزات مورد نظر از دید هوایی و زمینی می شود.
عوامل مربوط به اجرای استتار عبارتند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس و مصالح و حرارت و غیره (مرندی، 1393).
2-­ اختفاء: اختفاء یا پنهان کاری به کلیه اقداماتی گفته می شود که مانع از قرار گرفتن تاسیسات و تجهیزات در دید مستقیم دشمن گردیده و یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین آگاهی از انجام فعالیت­های خاص را برای او غیرممکن یا مشکل می­سازد. روش های اختفائ مرتبط با حوزه محیط زیست عبارتند از:
الف) استفاده مناسب از عوارض زمین و احداث تاسیسات در محلی که توسط دشمن به سهولت قابل تشخیص و رویت نباشد. ب) عادی و غیر مهم جلوه دادن تاسیسات با جدول بندی، درخت کاری و غیره (مرندی، 1393).
3- ضرورت انجام مطالعات آمایش سرزمین جهت مطالعه و بررسی موقعیت استقرار تاسیسات و مراکز مهم و حیاتی در دست اجرا و یا در حال بهره­برداری استان با در نظر گرفتن شرایط جغرافیایی ، عوارض طبیعی و انسانی – محیط زیست ) منطقه.
4- رعایت ملاحظات زیست محیطی با تاکید بر انجام مطالعات ارزیابی اثرات زیست محیطی در زمان استقرار جمعیت و فعالیت­های تولیدی، صنعتی و خدماتی به منظور کاهش ریسک و آسیب پذیری در برابر خطرات و تهدیدات و کاهش تلفات انسانی و خسارت و افزایش قدرت پایداری (Goehhering [7]، 2009).
5-  لزوم ارزیابی فیزیکی و بیولوژیکی، ایمنی تاسیسات، محیط های اقتصادی و اجتماعی برای هریک از پروژه­ها و تاسیسات مهم و حیاتی موجود در کشور نظیر خطوط انتقال نفت و گاز، نیروگاه­ها، صنایع بزرگ و غیره در زمان بحران و قرار گرفتن در برابر تهدیدها (رجبی و همکاران، 1390).
6- ملزم نمودن کارخانجات و واحدهای صنعتی که دارای مواد اولیه شیمیایی خطرناک و یا مخازن و انبار­های سوخت و مواد منفجره خطرناک می­باشند به رعایت نمودن نکات ایمنی و انجام تدابیر لازم در مقابل تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی . واستقرار سیستم­های مدیریت  ISO در دوران ساخت و بهره برداری از واحدهای صنعتی.
7- الزام مراکز مهم و حیاتی موجود به انجام ارزیابی ریسک زیست محیطی با توجه به تاثیر ریسک بر سلامت، محیط های فیزیکی و بیولوژیکی، ایمنی تاسیسات، محیط های اقتصادی و اجتماعی با تشکیل هسته­های زیست محیطی و HSE (لرتینا و هوسکنس، 2011).
نتیجه گیری
امروزه محیط زیست به دلیل ارتباط تنگاتنگ با انسان و تمامی موجودات و محدودیت منابع، مورد توجه خاص قرار گرفته است. کشور ایران دارای محیط زیست غنی است و تلفیق آب و هوایی متنوع و توپوگرافی شگرف این کشور و موقعیت استراتژیک موجب آن شده که ایران را چهارراه محیط زیست جهان بنامند. اما این محیط زیست همواره تحت تاثیر انواع تهدیدهای طبیعی و غیر طبیعی بوده است.
در پی وقوع هر تهدید زیستی طبیعی و غیر طبیعی شرایط اکولوژیکی منطقه آسیب دیده در مدتی کوتاه با وضعیتی کاملاً اضطراری و غیر عادی مواجه می گردد. هدف از اعمال تهدیدات زیستی غیر طبیعی، مورد حمله قرار دادن نیروی انسانی یک کشور است.
دشمن از این طریق جمعیت را دچار مشکل می‌کند و به موجب آن هزینه‌های کشور مورد حمله را افزایش می دهد. عواملی همچون: کشته و زخمی شدن صدها نفر، انباشته شدن زباله ها و پسماندها شهری ـ روستایی، عدم دسترسی به آب و غیره همگی بخشی از عواملی هستند که یک جامعه را در مرحله پس از وقوع سانحه به شدت با مخاطرات زیست محیطی رو به رو می­سازند. کشور ایران به خاطر داشتن موقعیت استراتژیک همواره مورد تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی نظیر ظلم و تهدید بیگانگان بوده است.
بنابراین وظیفه قرارگاه پدافند غیرعامل زیستی، رصد و پایش این نوع تهدیدات و کنترل این تهدیدات از سرمنشأ آن است. قرارگاه پدافند غیرعامل زیستی پیش از ورود تهدیدی از مرزهای کشور به داخل کشور، اوضاع را به خوبی رصد و کنترل و در صورت وجود آلودگی، تهدید را در همان مرحله متوقف می‌کند.
در این راستا با شناسایی تهدیدهای زیست محیطی می توان از بدتر شدن شرایط زیست محیطی منطقه جلوگیری کرد، بنابراین شناخت بحران و مدیریت آن لازم و ضروری است و رویکرد پدافند غیر عامل باعث کاهش خسارت­های محتمل خواهد شد .
در مجموع کشورهایی که به محیط زیستشان به عنوان یک فرصت نگاه می کنند و در جهت ارتقای سطح کیفی آن می کوشند در زمینه پدافند غیر عامل نیز موفق هستند. در واقع هدف از اهمیت دادن به موضوع پدافند غیر عامل در دفاع از محیط زیست، کاستن از آسیب پذیری نیروی انسانی، ساخت و سازها، تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور و محیط زیست علیرغم حمله های حساب شده و مخرب دشمن، استمرار فعالیت ها و خدمات زیر بنایی، تأمین نیازهای حیاتی، تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ و حفظ محیط زیست به عنوان محیط زندگی است.
به طور کلی ارتقای سطح کیفی محیط زیست موجب تولید ثروت و در نتیجه ارتقای سطح اقتدار ملی و مقابله ای هدفمند و پرافتخار در برابر تهدیدهای دشمن خواهد بود. به منظور استفاده موثر از پدافند غیرعامل در حوزه محیط زیست پیشنهاد می شود: در حوزه محیط زیست برنامه منسجم و قابل اجرا با رویکرد سیستمی تدوین شود که تمام سازمان های ذی نفع را درگیر نموده و با چک لیست های خودکنترلی روند پیشرفت کار را پیگیری کنند.
بدین منظور ابتدا باید بخش های مختلف محیط زیست در شهرها و استان های مختلف از نظر تهدیدات طبیعی و غیر طبیعی با رویکر ماتریس swot سنجیده شوند و به منظور مقابله با این تهدیدات از طریق کارگروه­های تخصصی برنامه جامعی به منظور به­کارگیری پدافند غیرعامل به خصوص در زمینه کاهش خسارات محیط زیستی در زمان وقوع تهدیدات به کار بست.
همچنین با توجه به اینکه در چند سال اخیر کشور ایران با مشکل کمبود بارش و کاهش سطح آب های زیرزمین مواجه شده است پیشنهاد می شود در حوزه پدافند غیرعامل توجه ویژه ای به این بخش مهم و استراتژیکی محیط زیست شود و برنامه های جامعی برای نجات دریاچه های خشک شده ایران و ذخیره سازی مناسب آب باران شود.
منابع و ماخذ
اسکندری، حمید. (1391). دانستنی های پدافند غیر عامل (ویرایش سوم). تهران: انتشارات بوستان.
اسماعیلی شاهرخت، مسلم و تقواییف علی اکبر. (1394). ارزیابی آسیب پذیری شهر با رویکرد پدافند غیرعامل با استفاده از روش دلفی (نمونه موردی: شهر بیرجند). مدیریت شهری، شماره28، صص 93-110.
اخباری، محمد و احمدی مقدم، محمدعلی. (1393). بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری. فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دهم، شماره دوم، صص 36-69.
امان پور، سعید؛ محمدی ده چشمه، مصطفی و پرویزیان، علیرضا. (1396). ارزیابی الزامات پدافند غیرعامل در همجواری صنایع مورد شناسی: کلان شهر اهواز. فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری – منطقه ای، شماره26، صص 217-244.
پرویزیان، علیرضا. (1395). ارزیابی الزامات پدافند غیرعامل در همجواری صنایع (مطالعه موردی: کلان شهر اهواز). پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری. دانشگاه شهید چمران اهواز.
رضایی پیرزمان, فاطمه؛ سیداصغر مطهری؛ حمیدرضا جاوید و رضا شکاریان. (۱۳۹۵). پدافند غیرعامل و محیط زیست، دومین همایش ملی پدافند غیر عامل در بخشهای کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست با رویکرد توسعه پایدار، تهران، موسسه آموزش عالی مهر اروند، مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار.
جلالی، غلامرضا. (1392). کتاب مقالات اولین همایش ملی پدافند غیر عامل در تهدیدات زیستی، تهران.
رجبی، محمدرضا؛ گلمهر، احسان؛ مجیدی، داوود و رستگار، عبدالمطلب. (1390). الگوی مکان یابی نیروگاه های برق آبی با رویکرد پدافند غیرعامل و با بهره گیری از TOPSIS (مطالعه موردی استان اصفهان). مجله علمی – پژوهشی علوم و فناوری های پدافند غیرعامل، سال دوم، شماره چهارم، صص 315-324.
سروری، اسدالله. (1388). اصول و مبانی پدافند غیر عاملف تهران: انتشارات دانشگاه علوم نظامی.
عباسپور، جمشید. (1384). مقدمه ای بر اصول پدافند غیرعامل. تهران: نشر ناجا.
عزیزی مهماندوست، مهدی. (1390). مدیریت بحران و تهدیدات زیست محیطی ایران. فصلنامه پدافند غیر عامل، سال دوم، شماره2، صص 21-65.
حیدری نیا، سعید. (1393). سنجش الزامات مکانی کاربری های حیاتی و حساس از منظر پدافند غیر عامل. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی دوره 20، صص 129-149.
حسن پور، کاظمی. (1389). پدافند غیرعامل اصول و ملاحظات. کمیته پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار، صص 1-24.
صمدیار, حسن و رباب صمدیار. ( ۱۳۹۴). آلودگی هوا(گرد و غبار) امنیت ملی و راهکارهای پدافند غیر عامل، سومین همایش سراسری محیط زیست، انرژی و پدافند زیستی، تهران، موسسه آموزش عالی مهر اروند، گروه ترویجی دوستداران محیط زیست.
کامران، حسن؛ حسینی امینی، حسن و جعفری، فرهاد. (1392). شکل گیری شهر قدرت و شهر بازدارنده با بهره گیری از مبانی پدافند غیر عامل. فصلنامه انجمن جغرافیای ایران، سال11، شماره36ريال صص 1-15.
مزینانی، علیرضا. (1392). تهدید بیوتروریسم در حوزه محیط زیست. کتاب مقالات اولین همایش ملی پدافند غیر عامل در تهدیدات زیستی، تهران.
مرندی، عمید. (1393). پدافند غیرعامل و مسئولیت پذیری برای آینده پایدار ایران. پایداری و توسعه محیط زیست، شماره سوم، صص 58- 65.
مدیری، مهدی؛ رفعتی، حمیدرضا و برندکام، فرهاد. (1393). تاثیر الزامات پدافند غیرعامل بر آلودگی هوای شهر تهران.  فصلنامه پدافند غیرعامل و امنیت، سال سوم، شماره8، صص 83-105.
نیکومنش، محمدرضا؛ نظرخواه، علیرضا و پناهیان، جواد. (1393). ارزیابی روش های اجرای پدافند غیر عامل در زمینه انرژی و صنایع مرتبط. مجله بین المللی علوم پایه و تحقیقات کاربردی، شماره 3، صص 1-9.
نظیر پور دزکی، رضا. (1393). سنجش اسیب پذیری کاربری های ویژه از منظر پدافند غیرعامل در کلان شهر اهواز. مسکن محیط و روستا، شماره14، صص 50-60.
Babak, N. A. (2017). Transport Construction Negative Impact on the Environment. Procedia Engineering, Vol. 189, PP. 867-873.
Favier,  P. , Bertrand, D. , Eckert, N., Naaim, M.  (2012). Optimal   de   sigh   of   defense   structures   using reliability.      Journalese      fiabilitedes      matrix structures. Vol. 8, Issue 1, PP. 32-50.
Fisher.A.  (2000).  Civil  defense  in  Canada,  1939-1965  garnering  public  support  war  and  nuclear weapons  through  myth  of  protection.  Master’s thesis  of  arts  in  history.  Department  of  history lakehead university  .
Goehhering,   A.   (2009).   Analytical   methods   to enhance  passive  urban  design.26th  conference  in passive and low energy architecture, Quebec City, Canada.
Hausken,  K;  Levitin,  G.  (2001).  Active  vs.  passive defense   against   a   strategic   attacker.   World scientific, vol, 13, No.1 , Pp.1-12.
Jeffrey, A.; Sparks, K. & Costenbader, H. (2014). Genetics, Environment, and Gene-Environment Interactions in the Development of Systemic Rheumatic Diseases. Rheumatic Disease Clinics of North America, Vol. 40, Issue 4, , PP. 637-657.
Leritina, G; Hauskenc, K. (2011). Preventive strike vs.   false   targets   and   protection   in   the   fence strategy.   Reliability   engineering   and   system safety, vol.96, issue. 8, pp.912-924.

[1] Babak

[2] Jeffrey et al

[3] Favier  et al
[4] Hausken & Levitin
[5] Fisher
[6] Leritina & Hauskenc
[7] Goehhering

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % %
Call Now Button