تحلیل و ارزیابی مکان یابی مسکن مهر با استفاده از سیستم های اطلاعات جغرافیایی GIS

0

سعید قره حسن لو / حمید قره حسن لو

مهر امروزه برای توسعه و عمران ناحیه ای مناسب در هر منطقه ای، ارزیابی و تجزیه و تحلیل ساختار طبیعی و عوامل انسانی آن منطقه برای استقرار هر کاربری ضروری می باشد. مسکن مهر حلقه ای از زنجیر اقداماتی در نظر گرفته شده که برای پاسخگویی برای اقشار میانه حال و متمایل به پایین جامعه ایرانی شکل گرفته است. هدف از انجام این پژوهش ارزیابی وضعیت مکان یابی مجتمع مسکن مهر  شهر جدید اندیشه با لحاظ نمودن معیارهای طبیعی مانند شیب، توپوگرافی، پوشش­گیاهی، کاربری ­اراضی، نواحی و مکان­های مهم، سکونتگاه­ها، نواحی حساس زیست­محیطی می باشد. مکان یابی مناسب زمین یکی از مهمترین عامل ایجاد مسکن و به دلیل دارا بودن ماهیت چندوجهی، فرآیندی بسیار پیچیده است. استفاده از مدل های تصمیم گیری در مکان یابی موجب تسهیل و اتخاب بهینه مکان می گردد. یکی از روش های تصمیم گیری از طریق وزن دهی به معیارها، فرآیند تحلیل سلسلسه مراتبی AHP[1] است. با استفاده از این روش معیارها رتبه بندی می شوند و گزینه های مکانیابی انتخاب می شود. پس از آن اطلاعات لایه­های مربوط به پارامترهای موردنظر در محیط GIS بارگذاری و پس از اعمال وزن­دهی­های خاص عملیات تولید نقشه هزینه بر اساس فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ارزش­گذاری، ترکیب و نهایتاً مکان بهینه با استفاده از GIS تعیین گردید. این پژوهش یک تحقیق تحلیلی- کاربردی است و از روش های اسنادی و میدانی برای جمع آوری و ارزیابی اطلاعات استفاده شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد مکان یابی مسکن مهر با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی AHP و نرم افزار ArcGIS می تواند به بالابردن کیفیت کار برنامه ریزان و افزایش کیفیت زندگی شهروندان کمک کند.

واژه­ های کليدی: GIS، AHP، مکان یابی، شهر جدید اندیشه، مسکن مهر

1- مقدمه

مکان یابی مناسب زمین در توسعه شهری یکی از مهمترین عامل ایجاد مسکن است. عوامل و نیروهای گوناگونی در مکان گزینی و شگل پذیری سکونتگاه ها دخالت دارند. مکان گزینی، انتخاب بهترین مکان برای انجام فعالیت است که بتواند با استفاده از امکانات موجود بیشترین بهره وری را در راستای اهداف از پیش تعین شده تأمین نماید. انتخاب یک موقعیت مکانی از بین گزینه های موجود نیازمند شناخت و ارزیابی دقیق مناطق با استفاده از مدل ها و ابزارهای مناسب می باشد، تئوری های مکان گزینی سعی دارند با ارائه معیارها و زیرمعیارهای پیشنهادیشان و همچنین تعیین عوامل مؤثر بر تصمیم گیری و بیان              راه حل های منطقی، تصمیم گرندگان و برنامه ریزان را در انتخاب مکان یا مکان های مناسب یاری نمایند.

نياز به مسكن دو بعد كمي و كيفي دارد؛ در بعد كمي نياز به مسكن، شناخت پديده ها و اموري را شامل مي شود كه به فقدان سرپناه و ميزان دسترسي به آن مربوط مي شود كه در واقع در وجه پاسخگويي به نياز، بدون در نظر گرفتن كيفيت آن موردنظر است. در بعد كيفي مسائل و پديده هايي مطرح مي شوند كه به بي مسكني، بدمسكني و تنگ مسكني ارتباط دارند و آنچه مطرح است، نوع و شكل نياز است. وجود واحدهای مسکونی نامناسب موسوم به بدمسکنی، از معضلات اجتماعی امروز است. عدم مکان یابی صحیح مناطق مسکونی برای تأمین کمبود مسکن و عدم توجه صحیح به معیارهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و غیره، موجب عدم تحقق کامل اهداف پیش بینی شده برای طرح های مزبور و در نهایت هدر رفتن هزینه های صرف شده و یا نارضایتی ساکنان خواهد شد. لذا مکان یابی صحیح مسکن از مهمترین بخش های برنامه ریزی مسکن است و صرف زمان و هزینه برای آن موجب موفقیت بیشتر طرح های مسکن و کاهش هزینه های آتی می گردد.

از واژه مکانیابی تعریف دقیقی در دست نیست اما با نگاهی بر تعاریف برنامه ریزی فضایی و برنامه ریزی کاربری اراضی شهری میتوان به مفهوم درونی مکان یابی رسید . برنامه ریزی فضایی عبارت است از نحوه توزیع و سازمان یابی انسان و فعالیتها در پهنه سرزمین (زیاری، 1386، 34) برنامه ریزی کاربری زمین , علم تقسیم زمین و مکان برای کاربرد ها و مصارف مختلف زندگی است که به منظور استفاده موثر از زمین و انتظام فضایی مناسب و کارا صورت می گیرد (پور محمدی, 1382، 3) بنابراین مکانیابی جز برنامه ریزی فضایی و شهری محسوب می گردد و به دنبال بهترین شرایط و امکانات برای شهروندان است (خدابخشی, 1385، 12).

انسانها نیازهای متعددی دارند و بهداشت و درمان از اولین نیازهای اساسی جوامع انسانی می باشد , از این رو تأمین و کنترل آن با هدف ارتقا کیفیت زندگی و سلامت شهروندان از مهمترین وظایف دولت ها بشمار می رود. طبق اصل عدالت اجتماعی توزیع عادلانه خدمات بهداشتی و درمانی از اهداف عمده برنامه ریزان شهری می باشد .تأمین این اصل باعث تحقق دو اصل دیگر یعنی اصل فراهم بودن و اصل در دسترس بودن خدمات می شود (تقوایی و عزیزی، 1387، 25).

از نگاه دیگر , یکی از مسائل مهم و اساسی در برنامه ریزی شهری , استفاده بهینه از زمین و برنامه ریزی کاربری زمین شهری است و می بایست تخصیص زمین به کاربریهای گوناگون در سطح شهر به نحوی باشد که دسترسی به آنها برای تمام افراد ساکن در شهر به بهترین شکل و با کمترین هزینه امکان پذیر گردد (مهدیزاده , 1379، 72). از این رو مقاله حاضر سعی دارد با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)  و با استفاده از نرم افزار (Arc GIS) به مسئله جانمایی مکانهای بهینه جهت استقرار مسکن مهر بپردازد.

2- طرح مسأله

از آنجائیكه تحقیق در مورد مسكن مهر در شهر جدید اندیشه انجام نگردیده است و مسكن یكی از دغدغه های همه مردم و دولتمردان بوده و هست و مشكل مسكن به دلیل مهاجرت ها و افزایش بی رویه جمعیت ، قابل کنترل ، پیش بینی و بررسی جدی نبوده و همچنان اقشار آسیب پذیر، کم درآمد و جوانان را با مشكلات عدیده ای روبرو ساخته است و تبعات این مشكلات به کل جامعه بر می گردد. لذا پروژه مسکن مهر  از جمله پروژه های تأمین مسکن در کشور است که با مشکلاتی نسبتاً مشابه مکان یابی دیگر پروژه های مشابه در سایر شهرها و روستاها دست به گریبان است. هرچند سایت مسکن مهر، با تبعیت از طرح تفصیلی سال های گذشته، در مکانی از پیش طرح ریزی شده، ایجاد گردیده است و لیکن شرایط فعلی آن همچون عدم تأمین ساکنین و عدم تسهیلات خاص حمل و نقلی و … از مشکلاتی است که نشان می دهد آینده این سکونتگاه ها با دشوار های قابل پیش بینی همراه خواهد بود.

متن کامل مقاله

مقاله مرتبط

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % %
Call Now Button