تــاﺛــﯿـﺮ ﻣـﻨـﻄـﻘـﻪ ﮔـــﺮاﯾـﯽ ﺑـــﺮ ﮔـﺮدﺷـﮕــﺮي ﺳﻼﻣﺖ در ﮐـــﺸــﻮرﻫﺎي ﻣــﺴـﻠـﻤـﺎن

0

ﺳﻼﻣﺖ

آذر ﺻﻔﺮي، ﺣﺴﻦ ﻣﺨﻠﻤﯽ و ﺳﻤﯿﺮا ﻣﺘﻘﯽ

ﺗﺤﻮﻻت ﺳﺮﯾﻊ در ﺗﮑﻨﻮﻟــﻮژي ﻫــﺎ و ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي سازمانی، ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ داﻧﺶ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ در ﺣﻮزه خدﻣﺎت ﺳﻼﻣﺘﯽ از ﯾﮏ ﺳﻮ و اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫــﺎي ﺗﺪارك و اراﺋﻪ ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﮕﺮش ﺳﯿﺎﺳـﺘﮕﺬاران و دوﻟﺘﻤﺮدان ﺑــﻪ ﺑﺨﺶ ﺳﻼﻣﺖ و ﻓﻨﺎوريﻫاي اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت در اﯾﻦ ﺣﻮزه ﺗﻐﯿﯿﺮي ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ﯾﺎﺑﺪ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﮐﻪ در ﻃﺮاﺣﯽ و اﺟﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ روﯾﮑﺮدي ﺗﻌﺎﻣﻠﯽ و اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ  ﺑــﻪ ﻧﻈــﺎم ﺳﻼﻣﺖ ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻪ ﺷــﻮد. در واﻗــﻊ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﺴــﺖﻫــﺎ و ﺳﯿﺎﺳﺖﮔﺬاران ﺑﺨﺶ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣــﺎن ﺑﺎ ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮي از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺗﺠﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ و ﻓﻨﺎوري اﻃﻼﻋﺎت، ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎي ﻃــﺮح رﯾﺰي، اراﺋــﻪ و ارزﯾــﺎﺑﯽ ﺧــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ و درﻣــﺎﻧﯽ را اﺛــﺮ ﺑﺨــﺶﺗــﺮ و ﮐــﺎرآﺗﺮ ﻣــﯽﻧﻤﺎﯾﻨــﺪ. ﺑــﺪﯾﻦ دﻟﯿــﻞ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﻣﻮﺿــﻮع ﮔﺴــﺘﺮش ﺣــﻮزه ﻋﻤﻠﯿــﺎت اﺳــﺘﺮاﺗﮋي ﺗﺠــﺎرت اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿــﮏ و ﮐــﺎرﺑﺮد آن در ﺑﺨــﺶ ﺳــﻼﻣﺖ ﺑــﻪ ﻣﻨﻈــﻮر ﺗــﺪارك و اراﯾــﻪ ﻣﺮاﻗﺒــﺖﻫــﺎي ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ و درﻣــﺎﻧﯽ در دو دﻫــﻪ اﺧﯿــﺮ در اوﻟﻮﯾــﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪﻫــﺎي ﮐــﻼن ﺗﻮﺳــﻌﻪ در ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ ﺟﻬــﺎن ﻗــﺮار ﮔﺮﻓﺘــﻪ اﺳــﺖ. در اﯾــﻦ راﺳــﺘﺎ ﺗﺤﻘﯿــﻖ ﺣﺎﺿــﺮ ﮔﺮدﺷــﮕﺮي ﺳــﻼﻣﺖ و ﺗﺠــﺎرت اﯾــﻦ ﻧــﻮع ﺧــﺪﻣﺎت را ﺑــﺮ اﺳــﺎس ﻣﺰﯾــﺖ ﻧﺴــﺒﯽ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣﺴــﻠﻤﺎن، در دوره زﻣــﺎﻧﯽ 1370 ﺗــﺎ 1398 ﺑــﺎ روش ﭘﺎﻧــﻞ دﯾﺘﺎ، ﻣــﻮرد ﺑﺮرﺳــﯽ ﻗــﺮار داده اﺳــﺖ. ﻧﺘــﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿــﻖ ﺣﺎﺿــﺮ ﺣــﺎﮐﯽ از آن اﺳــﺖ ﮐــﻪ: ﺑــﺎ اﻓــﺰاﯾﺶ ﯾــﮏ درﺻــﺪي در اﻧــﺪازه اﻗﺘﺼــﺎدي ﻣــﻮﺛﺮ ﺑﻬﺒــﻮد ﮔﺮدﺷــﮕﺮي ﺳــﻼﻣﺖ در ﺣــﺪود 0/1 درﺻــﺪ اﻓــﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ. ﺿــﺮﯾﺐ ﻣﻨﻔــﯽ ﺑــﻪ دﺳــﺖ آﻣﺪه ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﺮزي ﻧﺸﺎن از ﺗﺎﺛﯿﺮ 17 درﺻﺪي اﯾﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﺮ ﺑﻬﺒﻮد ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ دارد.

ﻣﻘﺪﻣﻪ:

ﺑﺨـــﺶ ﺧـــﺪﻣﺎت ﮐﻠﯿـــﺪ رﺷـــﺪ اﻗﺘﺼـــﺎدي، رﻗﺎﺑـــﺖ و ﮐــﺎﻫﺶ ﻓﻘــﺮ اﺳــﺖ. در ﺣــﺎل ﺣﺎﺿــﺮ ﺑــﯿﺶ از دو ﺳــﻮم از اﻗﺘﺼـــﺎد ﺟﻬـــﺎن را ﺗﺸـــﮑﯿﻞ ﻣـــﯽدﻫﻨـــﺪ، ﺧـــﺪﻣﺎت در ﺣــﺎل ﺣﺎﺿــﺮ ﻣﻌﻤــﻮﻻً در ﺳﺮاﺳــﺮ ﻣﺮزﻫــﺎ ﻣﻌﺎﻣﻠــﻪ ﻣــﯽ-ﺷــﻮﻧﺪ و ﺑــﻪ ﭘﯿﺸـــﺮﻓﺖ ﺗﮑﻨﻮﻟــﻮژﯾﮑﯽ و اﻓــﺰاﯾﺶ ﺗﺤـــﺮك اﻓـــﺮاد ﮐﻤـــﮏ ﻣـــﯽﮐﻨـــﺪ. ﻓﺮﺻـــﺖﻫـــﺎي زﯾـــﺎدي ﺑـــﺮاي ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ  دارﻧـــﺪ، وﺟـــﻮد دارد ﮐـــﻪ از ﺟﻤﻠـــﻪ ﻣﻬـــﻢ ﺗـــﺮﯾﻦ اﯾـــﻦ ﻓﺮﺻــﺖﻫــﺎ ﻣــﯽﺗــﻮان ﺑــﻪ ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﻓــﻦآوري اﻃﻼﻋــﺎت و ﺗــــﺎﺛﯿﺮ آن ﺑــــﺮ ﻣﺒــــﺎدﻻت ﺑــــﺮون ﻣــــﺮزي ﺧــــﺪﻣﺎت ﺳــــﻼﻣﺖ، اﻓــــﺰاﯾﺶ ﺗﻌــــﺪاد ﮔﺮدﺷــــﮕﺮان ﭘﺰﺷــــﮑﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ و … اﺷﺎره ﮐﺮد. کشورهای اﺳــﻼﻣﯽ ﻧﯿــﺰ ﺑــﺎ ﺗﺸــﮑﯿﻞ ﺳــﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔــﺮاﻧﺲ اﺳــﻼﻣﯽ و اﯾﺠــﺎد ﺳــﺎزﻣﺎنﻫــﺎي ﻣﻨﻄﻘــه اي، ﻧﻈﯿــﺮ ﺷــﻮراي ﻫﻤﮑــﺎري ﺧﻠــﯿﺞ ﻓــﺎرس، اﮐــﻮ و ﮔـــﺮوه ﻫﺸـــﺖ ﮐﺸـــﻮرD8 در ﻣﯿـــﺎن ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ در اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ ﮔﺎم ﺑﺮداﺷﺘﻪاﻧﺪ.

اﯾﺠﺎد زﻣﯿﻨﻪﻫـﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺣﺮﮐﺖ در ﺟﻬﺖ ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﻤﮑﺎريﻫﺎ در ﻣﻮرد ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﺠـﺎرت ﺑﺨﺶﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﺪﻣﺎت در ﺑـﯿﻦ ﮐﺸـﻮرﻫﺎي ﻋﻀـﻮ ﻣﻮاﻓﻘـﺖ ﻧﺎﻣـــﻪ ﻋﻤـﻮﻣﯽ ﺗﺠﺎرت ﺧﺪﻣﺎت، ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺷﻨﺎﺧﺖ وﺿﻌﯿﺖ ﺗﺠﺎري اﯾﻦ ﺑﺨﺶﻫﺎ (ﺧﺪﻣﺎت) در ﮐﺸـﻮرﻫﺎي ﻋﻀـﻮ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﺎﻣﻪ GATS اﺳﺖ. ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺠﺎرت ﺧﺪﻣﺎت اوﻟﯿﻦ و ﺗﻨﻬــﺎ ﻣﻮاﻓﻘــﺖﻧﺎﻣــﻪ ﭼﻨﺪﺟﺎﻧﺒــﻪاي اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﺗﺠــﺎرت ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــﯽ ﺧــﺪﻣﺎت را ﺗﺤــﺖ ﭘﻮﺷـــﺶ ﻗـــﺮار ﻣـــﯽدﻫـــﺪ. ﺗـــﺎ ﻗﺒـــﻞ از ﺳـــﺎل 1995، ﻣﻘـﺮرات ﮔــﺎت ﻓﻘــﻂ ﻣﺮﺑــﻮط ﺑـﻪ ﺗﺠـﺎرت ﮐـﺎﻻ ﺑـﻮد وﻟــﯽ ﺑــﺎ ﺗﺼــﻮﯾﺐ اﯾــﻦ ﻣﻮاﻓﻘــﺖﻧﺎﻣــﻪ، ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت ﻧﯿــﺰ ﺗﺤــﺖ ﮐﻨﺘــﺮل ﺳــﺎزﻣﺎن ﺟﻬــﺎﻧﯽ ﺗﺠــﺎرت ﻗــﺮار)شیروي و ﻫﻤﮑﺎران).

براﯾﻦ اﺳـــﺎس، ﻫـــﺪف اﺻـــﻠﯽ اﯾـــﻦ ﻣﻘﺎﻟـــﻪ ﺗﺠﺰﯾـــﻪ و ﺗﺤﻠﯿـــﻞ اﺛـــﺮات ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ ﺑـــﯿﻦ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻋﻀـــﻮ ﺳـــﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔـــﺮاﻧﺲ اﺳـــﻼﻣﯽ ﺑـــﺮ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﺑــﺮاي دﺳــﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑــﻪ ﻫــﺪف ﺧــﻮد ﺑــﺎ اﯾــﻦ ﺳـــﻮال ﮐـــﻪ آﯾـــﺎ ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ ﻣﯿـــﺎن ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻋﻀـــﻮ ﺳــﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔــﺮاﻧﺲ اﺳــﻼﻣﯽ ﻣﻨﺠــﺮ ﺑــﻪ ﺑﻬﺒــﻮد ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ ﻣــﯽﺷــﻮد؟ ﻣﻮاﺟــﻪ ﻣﯽﮔــﺮدد. ﺑــﺮاي ﭘﺎﺳـــﺦ ﺑـــﻪ ﺳـــﻮال ﺗﺤﻘﯿـــﻖ اﯾـــﻦ ﻣﻘﺎﻟـــﻪ در ﺑﺨﺶﻫـــﺎي ﺑﻌـــﺪي ﺷـــﺎﻣﻞ ﻣﺒـــﺎﻧﯽ ﻧﻈـــﺮي، بیشینه ﺗﺤﻘﯿـــﻖ، روش ﺗﺤﺜﯿـــﻖ، ﻧﺘـــﺎﯾﺞ ﺗﺠﺮﺑـــﯽ و ﺟﻤﻊﺑﻨـــﺪي، ﻧﺘﯿﺠـــﻪﮔﯿﺮي و ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ اداﻣﻪ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ.

 ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮي :

ﮐـــﻼرك 1940 ﺑـــﺮاي اوﻟـــﯿﻦ ﺑـــﺎر ﺑـــﻪ ﻧﻘـــﺶ ﺑﺨـــﺶ  ﺧـــــﺪﻣﺎت در اﻗﺘـــــﺼﺎد ﺗﻮﺟـــــﻪ ﮐـــــﺮد. او ﻧﺸــــﺎن داد  ﮐــﻪ در ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ ﺗﻌــﺪاد ﺑﻨﮕــﺎهﻫــﺎﯾﯽ ﮐــﻪ در ﺑﺨـــﺶ ﺻـﻨﻌﺖ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ دارﻧـﺪ ﺑـــﺎ ﮔﺬﺷﺖ زﻣـﺎن درﺣﺎل ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و اﯾـﻦ درﺣﺎﻟﯽ اﺳـﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي ﺑﺨﺶ ﺧﺪﻣﺎت درﺣــــﺎل اﻓــﺰاﯾﺶ اﺳــﺖ؛ اﻣــﺎ ﯾﮑــﯽ از ﻣﻬــﻢﺗـــﺮﯾﻦ رﺧـﺪادﻫﺎي ﺗﺌـﻮرﯾﮑﯽ در ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺑﺮرﺳـﯽ اﺷـﺘﻐﺎل در ﺑﺨـــﺶ ﺧـﺪﻣﺎت در ﺳــﺎل 1967 از ﺳﻮي اﻗﺘﺼﺎددان ﻣﻌﺮوف وﯾﻠﯿـﺎم ﺟﯽ ﺑـﺎﻣﻮل ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺪ.

ﻣﺸــــﺎﻫﺪات ﺗــــﺎرﯾﺨﯽ ﺣﮑﺎﯾــــﺖ از اﻓــــﺰاﯾﺶ سن اﺷـــﺘﻐﺎل در ﺑﺨـــﺶ ﺧــــﺪﻣﺎت داﺷـــﺖ؛ در ﺣـــﺎﻟﯽ ﮐـــﻪ رﺷـــﺪ ﺑﻬـــﺮه وري ﻧﯿـــﺮوي ﮐـــﺎر در اﯾــــﻦ ﺑﺨــــﺶ در ﻃــــﻮل زﻣــــﺎن ﻧــــﺴﺒﺖ ﺑــــﻪ ﺑﺨـــﺶﻫـــﺎي ﮐـــﺎﻻﯾﯽ ﺻﻨﻌﺖ و ﮐﺸﺎورزي  ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻮد. ﺑﺨــﺶ ﺧــﺪﻣﺎت، در ﺣﻘﯿﻘــﺖ ﺑﺨــﺶ ﻧــﺮم اﻓــﺰاري اﻗﺘﺼـﺎد اﺳـﺖ و ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎرﺗﯽ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖﻫـﺎﯾﯽ را در ﺑﺮﻣـﯽ ﮔﯿـﺮد ﮐـﻪ اﻓـﺮاد در آنﻫـﺎ وﻗـﺖ و اﻃﻼﻋـﺎت ﺧـﻮد را ﺑــﻪ ﻣﻨﻈــﻮر ﺑﻬﺒــﻮد ﺗﻮﻟﯿــﺪ، اﺟــﺮا، اﻣﮑﺎﻧــﺎت ﺑــﺎﻟﻘﻮه و تقویت و ﺣﻤﺎﯾــﺖ از ﺷــﺎﺧﻪﻫــﺎي دﯾﮕــﺮ اﻗﺘﺼــﺎد در اختیار دﯾﮕــﺮان ﻗــﺮار ﻣــﯽدﻫﻨــﺪ. در اﯾــﻦ ﺑﺨــﺶ به جاي اراﺋــﻪ ﻣﺤﺼــﻮﻻت و ﮐﺎﻻﻫــﺎي ﻧﻬــﺎﯾﯽ، ﺧــﺪﻣﺎت زﻣﯿﻨــﻪاي و ﻋﻤﻠﯿــﺎﺗﯽ ﻻزم ﺑــﺮاي ﺗﻮﻓﯿــﻖ ﺳــﺎﯾﺮ ﺷــﺎﺧه ﻫــﺎي اﻗﺘﺼــﺎدي ﺗﻮﻟﯿــﺪ و اراﯾــﻪ ﻣــﯽﮔﺮدﻧــﺪ ﺑــﻪ ﻫﻤــﯿﻦ اﻋﺘﺒـــﺎر ﻧﯿـــﺰ «ﺧـــﺪﻣﺎت» را ﺑـــﻪﻋﻨـــﻮان «ﮐـــﺎﻻي ﻏﯿـــﺮ ﻣﻠﻤــﻮس» ﻣــﯽﺷﻨﺎﺳــﻨﺪ ﮐــﻪ ﻣﺸــﺎوره، ﺗﺒــﺎدل ﻧﻈــﺮ، ﻓﻨــﺎوري و ﺗﺠﺮﺑــﻪ راﺟــﻊ ﺑــﻪ ﺷــﺎﺧﻪﻫــﺎي دﯾﮕــﺮ اﺟﺘﻤــﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼــﺎدي ﺣﯿــﺎت اﻧﺴــﺎن را در ﺑــﺮ ﻣــﯽﮔﯿــﺮد. ﻧﮑﺘــﻪاي ﮐــﻪ ﺑﺎﯾــﺪ در ﺗﺠــﺎرت ﮔﺮدﺷــﮕﺮي در ﻧﻈــﺮ داﺷــﺖ، ورود ﻓﻨــﺎوري، در ﻧﺘﯿﺠــﮥ واردات ﺧــﺪﻣﺎت اﺳــﺖ واردات ﺣﺘــﯽ اﮔــﺮ ﻫــﯿﭻ ﻧــﻮع ﺗﻐﯿﯿــﺮي در ﺳــﺎﺧﺘﺎر ﺑــﺎزار ﻣﺤﺼــﻮل و ﻋﻮاﻣــﻞ ﺗﻮﻟﯿــﺪ اﯾﺠــﺎد ﻧﮑﻨـﺪ، ﺑـﺎ ﺧـﻮد ﯾﮑــﯽ از ﻣﻨـﺎﺑﻊ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼـﺎدي، ﯾﻌﻨـﯽ ﻓﻨـﺎوري را وارد ﮐﺸـﻮر ﻣﯿﺰﺑـﺎن ﺧﻮاﻫـﺪ ﻧﻤـﻮد از ﺳـﻮي دﯾﮕــﺮ، ﮔﺮدﺷــﮕﺮي، ارﺗﺒــﺎط ﻋﻤﯿﻘــﯽ ﺑــﺎ ﺗﺠــﺎرت و ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــﺬاري ﺳــﻨﺘﯽ داﺷــﺘﻪ و ﺗﻮﺳــﻌﻪ اﯾــﻦ ﻧــﻮع از ﺗﺠـﺎرت، در ﮔـﺎم ﺑﻌــﺪي ﻣﻨﺠــﺮ ﺑـﻪ اﻓــﺰاﯾﺶ ﺗﺠــﺎرت و ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــﺬاري در ﮐﺎﻻﻫــﺎ ﻧﯿــﺰ ﺧﻮاﻫــﺪ ﮔﺮدﯾــﺪ ﻫــﻢ ﭼﻨــﯿﻦ، آزاد ﺳــﺎزي و ﻓــﺮاﻫﻢ ﻧﻤــﻮدن زﻣﯿﻨــﻪﻫــﺎي ﮔﺴـــﺘﺮش ﺗﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت، ﮐـــﺎراﯾﯽ و ﺑﻬـــﺮه وري ﻋﻮاﻣــﻞ ﺗﻮﻟﯿــﺪ را اﻓــﺰاﯾﺶ داده و زﻣﯿﻨــﻪﻫــﺎي رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي را ﻓــﺮاﻫﻢ ﺧﻮاﻫــﺪ ﻧﻤــﻮد ﺑﺤــﺚ ﺳــﻼﻣﺖ از ﺟﺎﯾﮕـــﺎه ﻣﺤـــﻮري در ﺑﺮﻧﺎﻣـــﻪ ﺗﻮﺳـــﻌﻪ ﭘﺎﯾـــﺪار ﺑﺮﺧـــﻮردار اﺳـــﺖ. ﺳـــﻼﻣﺖ در ﺣـــﺎل ﺣﺎﺿـــﺮ ﯾﮑـــﯽ از ﭘـــﻨﺞ ﻣﺴـــﺌﻠﻪ اﺳﺎﺳـــﯽ اﺳـــﺖ ﮐـــﻪ در ﮐﻨـــﺎر ﻓﻨـــﺎوري اﻃﻼﻋـــﺎت، اﻧـــﺮژي، ﺗﻨـــﻮع زﯾﺴـــﺘﯽ و ﮐﺸـــﺎورزي، ﻧﯿﺎزﻣﻨـــﺪ ﺗﻮﺟـــﻪ ﺧﺎﺻـــﯽ ﺑـــﻮده و ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪﮔـــﺬاري ﺑﻠﻨﺪﻣـــﺪت در ﺟﻬـــﺖ ارﺗﻘــﺎي ﺳــﻼﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌــﻪ ﮔــﺎم ﻣﻬﻤــﯽ در ﺟﻬــﺖ اﻓــﺰاﯾﺶ ذﺧﯿــﺮه ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪ اﻧﺴــﺎﻧﯽ ﻫــﺮ ﮐﺸــﻮر اﺳــﺖ. اﺛــﺮ ﻣﺜﺒــﺖ ﺳــــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــــﺬاري در رﻓــــﺎه اﺟﺘﻤــــﺎﻋﯽ، رﺷــــﺪ ﺗﻮﻟﯿــــﺪ ﻧﺎﺧـــﺎﻟﺺ ﻣﻠـــﯽ، ﺑﻬـــﺮه وري و اﻓـــﺰاﯾﺶ ﻇﺮﻓﯿـــﺖ اﻗﺘﺼـــﺎد و اﺷﺘﻐﺎل، ﻣﺸﻬﻮد و ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ اﻧﮑﺎر اﺳﺖ.

تﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﺳـــﻼﻣﺖ، ﺳـــﻬﻢ اﻗﺘﺼـــﺎدي ﺑﺨـــﺶ ﺑﻬﺪاﺷــــﺖ و درﻣــــﺎن در اﻗﺘﺼــــﺎد ﻣﻠﯽ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎ را اﻓـــﺰاﯾﺶ داده اﺳـــﺖ. ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳـــﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘـــﻪ و درﺣـــﺎل ﺗﻮﺳــﻌﻪ، ﺑــﻪدﻧﺒــﺎل ﯾــﺎﻓﺘﻦ ﮔﺰﯾﻨــﻪﻫــﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ از ﺟﻤﻠــﻪ اﺟــــﺮاي راﻫﺒﺮدﻫــــﺎي ﺻــــﺎدرات ﺧــــﺪﻣﺎت ﺳــــﻼﻣﺖ و آزادﺳــﺎزي ﻣﺎﻟﮑﯿــﺖ ﺗﺠــﺎري ﺑــﺮاي ﺑــﻪ ﺣــﺪاﮐﺜﺮ رﺳــﺎﻧﺪن  ﻣﻨـــﺎﺑﻊ و ﻣﺰاﯾـــﺎي رﻗـــﺎﺑﺘﯽ ﺧـــﻮد ﻫﺴـــﺘﻨﺪ. ﺗﺠـــﺎرت ﺑـــﯿﻦ  اﻟﻤﻠــﻞ و ﺑــﻪ ﺗﺒــﻊ آن ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت وﺳــﯿﻠﻪاي ﺑــﺮاي  اﻧﺘﻘــــﺎل اﯾــــﺪهﻫــــﺎ، ﺗﮑﻨﻮﻟــــﻮژي، روش اداره و اﯾﺠــــﺎد ﻣﻬــﺎرتﻫــﺎي ﺟﺪﯾــﺪ اﺳــﺖ. ﺷــﺎﯾﺪ ﺑــﻪ دﻟﯿــﻞ ﺗﺤــﻮﻻت ﺳـــﺮﯾﻊ در اﯾـــﻦ ﺣـــﻮزه، ﺑﯿﺸـــﺘﺮ ﻧﻈـــﺮات در اﯾـــﻦ زﻣﯿﻨـــﻪ ﻣﺘﻀــﺎد ﻫﺴــﺘﻨﺪ. ﺑــﺎ اﯾــﻦ ﺣــﺎل، ﺑــﻪ ﻧﻈــﺮ ﻣــﯽرﺳــﺪ ﮐــﻪ ﺳــﻪ ﻣﺴــﺌﻠﻪ ﻣﻬــﻢ وﺟــﻮد دارد: (اول) اﯾﻨﮑــﻪ ﺗــﺎ ﭼــﻪ اﻧــﺪازه ﯾــﮏ ﺳﯿﺴــﺘﻢ ﺑﻬﺪاﺷــﺖ ﻣﻠــﯽ ﺑــﺮاي ﺧــﻮد ﺗﺠﺮﺑــﯽ ﺷــﺪه اﺳـــﺖ، اﻫﻤﯿـــﺖ ﺑﯿﺸـــﺘﺮي ﻧﺴـــﺒﺖ ﺑـــﻪ اﯾﻨﮑـــﻪ ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔـــﺬاري در آن ﺧـــﺎرﺟﯽ اﺳـــﺖ ﯾـــﺎ داﺧﻠـــﯽ. (دوم) اﯾﻨﮑـــﻪ ﻣﺤـــﯿﻂ ﻧﻈـــﺎرﺗﯽ ﻣﻠـــﯽ و ﻗـــﺪرت آن ﺑـــﻪ ﻃـــﻮر ﻗﺎﺑـــﻞ ﺗـــﻮﺟﻬﯽ ﺗـــﺎﺛﯿﺮ اﻗﺘﺼـــﺎدي و ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ FDI، اﺛﺮﺑﺨﺸـــﯽ اﻗـــــﺪاﻣﺎت ﺣﻔـــــﺎﻇﺘﯽ و ﺛﺒـــــﺎت ﺗﻌﻬـــــﺪات GATS را ﺗﻌﯿــﯿﻦ ﻣــﯽﮐﻨــﺪ. و (ﺳــﻮم) ﻫﺮﮔﻮﻧــﻪ ﻣــﺬاﮐﺮه ﺑــﻪ ﻃــﺮف ﻫـــﺎﯾﯽ ﮐـــﻪ درك ﻣﺸـــﺘﺮﮐﯽ از ﻣـــﺬاﮐﺮه دارﻧـــﺪ، ﺑﺴـــﺘﮕﯽ دارد و ﺗﻔﺴـــﯿﺮ ﺗﻌـــﺎرﯾﻒ ﮐﻠﯿـــﺪي، ﺑﺴـــﯿﺎر ﺣﯿـــﺎﺗﯽ اﺳـــﺖ. ﻧﺘﯿﺠــﻪ ﮐﻠــﯽ اﯾــﻦ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﮐﺸــﻮرﻫﺎ ﺑﺎﯾــﺪ ﮔــﺎم ﺑﺮدارﻧــﺪ و اﺑﺘـــﺪا از ﻃﺮﯾـــﻖ رﯾﺴـــﮏﻫـــﺎ و ﻣﺰاﯾـــﺎي ﺗﺠـــﺎري ﺷـــﺪن ﺑﺨــﺶ ﺳــﻼﻣﺖ ﺧــﻮد ﻓﮑــﺮ ﮐﻨﻨــﺪ، ﻧــﻪ اﯾﻨﮑــﻪ ﺑــﻪ اﻧــﺪازهﮔﯿﺮي ﻣﯿﺰان ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاري ﺧﺎرﺟﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑـﻪ ﻫـﺮ ﺻـﻮرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺷـﺪن و آزادﺳـﺎزي ﺗﺠـﺎرت در ﺑﺨــﺶ ﮔﺮدﺷــﮕﺮي در ﺳــﻄﺢ ﺟﻬــﺎﻧﯽ در ﺣــﺎل اﺗﻔــﺎق اﻓﺘــﺎدن اﺳــﺖ و اﯾــﻦ اﻣــﺮ داراي ﭘﺘﺎﻧﺴــﯿﻞ اﯾﺠــﺎد ﭼــﺎﻟﺶﻫــﺎ و ﻓﺮﺻــﺖﻫــﺎي ﺟﺪﯾــﺪ ﺑــﺮاي ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﺳﺖ.) 2009,(Smith

میلینگ دندانسازی

در ﻫﻨﮕـــﺎم ارزﯾـــﺎﺑﯽ ﭘﯿﺎﻣـــﺪﻫﺎي ﺗﺠـــﺎرت در ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ، ﺑﺎﯾــــﺪ ﺑﺴــــﯿﺎري از ﻋﻮاﻣــــﻞ را در ﻧﻈــــﺮ ﮔﺮﻓــﺖ، اﻣــﺎ در ﻧﻬﺎﯾــﺖ ﺗــﺎﺛﯿﺮ ﺧــﺎﻟﺺ ﺗﺠــﺎرت ﺑﺴــﺘﮕﯽ ﺑـــﻪ ﻣﺸﺨﺼـــﺎت ﺳﯿﺴـــﺘﻢ ﻣﺮاﻗﺒـــﺖ ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ ﻣﻠـــﯽ کشور ﻣﺤـــﯿﻂ ﻧﻈـــﺎرﺗﯽ و ﺳﯿﺎﺳـــﺖﻫـــﺎي دوﻟـــﺖ دارد. ﻫــﺮ ﺣﺎﻟــﺖ ﻋﺮﺿــﻪ داراي ﻣﺰاﯾــﺎ و ﻣﺸــﮑﻼت اﺳــﺖ. ﺑــﺎ اﯾـــﻦ ﺣـــﺎل، ﺑﺴـــﯿﺎري از ﻣﺸـــﮑﻼت ﺣﺘـــﯽ در ﻏﯿـــﺎب ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن وﺟﻮد دارد.

ﻫـــﻢﭼﻨـــﯿﻦ ﭼـــﺎﻟﺶﻫـــﺎ و ﻣﺤـــﺪودﯾﺖﻫـــﺎﯾﯽ ﺑـــﺮاي ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺖ وﺟــــﻮد دارد از ﺟﻤﻠــــﻪ آنﻫــــﺎ وﺟـــﻮد ﺳـــﺎﯾﺮ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﭘﯿﺸـــﺮو در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺠﺎرت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺧﺪﻣﺎت ﺳـﻼﻣﺖ، ﻫﺰﯾﻨﻪ ﮐﺎراﺗﺮ ﺑـﻮدن ﺧــــﺪﻣﺎت ﺳــــﻼﻣﺖ از راه دور در ﺳــــﺎﯾﺮ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎ ﺑــــﻪ دﻟﯿـــﻞ اﻓـــﺰاﯾﺶ ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪﮔـــﺬاري ﺑـــﺮاي ﺗﻮﺳـــﻌﻪ IT، ﻫﺰﯾﻨــﻪﻫــﺎي ﺑــﺎﻻي ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ، ﻏﯿﺮﻗﺎﺑــﻞ ﺑــﻮدن ﭘﻮﺷــــﺶﻫــــﺎي ﺑﯿﻤــــﻪاي و… ﻫﺴــــﺘﻨﺪ ﮐــــﻪ اﯾــــﻦ ﻣﺤــﺪودﯾﺖﻫــﺎ اﻏﻠــﺐ در ﻣــﻮارد دﺳﺘﺮﺳــﯽ ﺑــﻪ ﺑــﺎزار ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ (در ﻗﺎﻟــﺐ ﭼﻬــﺎر روش ﻋﺮﺿــﻪ ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ)، ﺗــﺪاﺑﯿﺮ ﻗــﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﻮﺟــﻮد درﮐﺸــﻮرﻫﺎ و ﻣﺤــﺪودﯾﺖﻫــﺎي ﻣﺮﺑــﻮط ﺑــﻪ ﻧﻈــﺎم ﺳــﻼﻣﺖ ﮐﺸــﻮرﻫﺎ ﻣــﯽﺑﺎﺷــﺪ.

اﻣــﺎ ﺑــﺎ وﺟــﻮد اﯾــﻦ ﻣﺤــﺪودﯾﺖﻫــﺎ، ﮐﺸــﻮرﻫﺎ ﺑــﻪ ﺳــﻮي ﺟﻬــﺎﻧﯽ ﺷــﺪن ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ و ﺑﻬــﺮهﻣﻨــﺪي از ﻓﺮﺻــﺖﻫــﺎي ﻧﺎﺷــﯽ از آن ﺑــﺮاي ﮐﺸــﻮرﻫﺎ و ﮐــﺎﻫﺶ ﯾــﺎ رﻓــﻊ ﻣﺤــﺪودﯾﺖﻫــﺎي ﻣﻮﺟــﻮد ﮔــﺎم ﺑﺮداﺷــﺘﻪ، ﭘﯿﺸــﺮﻓﺖﻫــﺎي ﻗﺎﺑــﻞ ﺗــﻮﺟﻬﯽ داﺷــﺘﻪاﻧــﺪ، ﻣﺸــﺎرﮐﺖ ﺑﺨــﺶ ﺧﺼﻮﺻـﯽ و دوﻟﺘـﯽ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣﺠـﺰا و در ارﺗﺒـﺎط ﺑـــﺎ ﻫـــﻢ در ﺗﻮﺳـــﻌﻪ و ارﺗﻘـــﺎي ﻇﺮﻓﯿـــﺖﻫـــﺎي تکنولوژﯾــﮏ و ﻗﺎﺑﻠﯿــﺖﻫــﺎي ﻧﯿــﺮوي اﻧﺴــﺎﻧﯽ، ﺗﻮﺳــﻌه زﯾﺮﺳـﺎﺧﺖﻫـﺎي ﺧـﺪﻣﺎت ﺳـﻼﻣﺖ و ﺧـﺪﻣﺎت ﻣـﺮﺗﺒﻂ و اﯾﺠــﺎد ﺗــﺪاﺑﯿﺮ ﻗــﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑــﺮاي ﺗﺴــﻬﯿﻞ ﺗﺠــﺎرت ﺑــﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠــﯽ ﺧــﺪﻣﺎت از ﺟﻤﻠــﻪ راﻫﺒﺮدﻫــﺎي ﻣــﺆﺛﺮ در ﻣﻮﻓﻘﯿــﺖ ﮐﺸــﻮرﻫﺎ در ﻋﺮﺻــﻪ ﺗﺠــﺎرت ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــﯽ ﺧﺪﻣﺎت ﺳﻼﻣﺖ اﺳﺖ.

ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ ﺻﺎدر و واردﮐﻨﻨﺪه ﺧﺪﻣﺎت در ﺳﺎل 2017)میلیون دلار)

صادر کنندگان میزان صادرات واردکنندگان میزان واردات
ترکیه 99/43 عربستان صعودی 81/76
مالزی 06/37 اندونزی 62/32
مصر 04/32 ترکیه 05/24
عربستان صعودی 02/18 نیجریه 43/18
مراکش 35/17 پاکستان 46/10
لبنان 19/15 مراکش 00/10

ﻣﺮﮐــﺰ ﺗﻮﺳــﻌﻪ و ﺗﺠـــﺎرت ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠـــﻞ اذﻋــﺎن ﻣـــﯽدارد، در ﺻـــﻮرت اداﻣـــﻪ روﻧـــﺪ ﻓﻌﻠـــﯽ، ﺗﻮﺳـــﻌﻪ اﻗﺘﺼـــﺎدي در ﺟﻬــﺎن ﺑــﺎ ﻣﺤﻮرﯾــﺖ ﺑﺨــﺶ ﺧﺪﻣﺎت داﻧﺶ ﭘﺎﯾﻪ و ﺑﺎ ﻓﻨﺎوري ﺑﺎﻻ ﻃﯽ ﺳﺎلﻫﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ، ﮐﻪ دراﯾﻦ ﺻﻮرت، ﺟﺎﯾﮕﺎه اول اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﺳﻨﺪ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز، در ﺳﺎل 2050 ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑـــﻪ ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺑﺎ ﺟﺎﯾﮕﺎه 17 ﺟﻬﺎن، ﻣﻘـﺎم دوم ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـــﻪ ﻣﺼـﺮ ﺑـﺎ رﺗﺒﻪ 19 و ﻣﻘﺎم ﺳـﻮم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﺑــﺎ رﺗﺒﻪ 20 و اﯾﺮان در ﺟﺎﯾﮕﺎه 21 ﺟﻬﺎن و ﭼﻬﺎرم ﻣﻨﻄﻘه  ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد.

در ﺳــﻄﺢ ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ، ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻧﺤﻮه اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﯾﮏ ﮐﺸﻮر، ﺷـﺎﺧﺺ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي اﻧﺪازه ﮔﯿـﺮي ﻣﯿﺰان ﺗﻮﺳـﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن ﮐﺸـﻮر اﺳﺖ. ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸـﻮرﻫﺎي درﺣﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ اﺳـﻼﻣﯽ از ﻗﺒﯿﻞ ﻫﻨﺪ،ﻣﺎﻟﺰي،ﭘﺎﻧﺎﻣﺎ و… ﺑـــﻪﻃـــﻮر ﺳﻨﺘﯽ در ﺻﺪور ﺧﺪﻣﺎت، ﯾﮏ ﻣﺰﯾﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ. ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﺟﻨـﻮب ﺷـﺮﻗﯽ آﺳـﯿﺎ در ﺻﺪور ﺧﺪﻣﺎت ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣـﺎﻟﯽ و ﻫﻨﺪ در ﺻـﺪور ﺧـﺪﻣﺎت راﯾﺎﻧﻪاي و ﺑﺴـﯿﺎري از ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﮐﻮﭼﮏ در ﺻﺪور ﺧـﺪﻣﺎت ﺗﻮرﯾﺴﻢ ﻣﺰﯾﺖ ﻧﺴـﺒﯽ ﯾﺎﻓﺘـﻪاﻧﺪ(ﺳـــــﯿﺪﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ،1385).

3-ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﺗﺤﻘﯿق

راﯾﺖ 2018 و دﯾﮕﺮان در ﭘﮋوﻫﺸـﯽ ﺑــــﺎ ﻋﻨــــﻮان « ﻣﻬـــﺎﺟﺮت، ﺗﺠـــﺎرت و ﺑﻬـــﺮه وري در ﺧـــﺪﻣﺎت: ﺷـــﻮاﻫﺪ از ﺷــﺮﮐﺖﻫــﺎي .U.K » اﯾــﻦ ﻣﻘﺎﻟــﻪ ﺑــﻪ ﺑﺮرﺳــﯽ ﺗــﺎﺛﯿﺮﻣﻬـﺎﺟﺮان ﺑـﺮ واردات، ﺻـﺎدرات و ﺑﻬـﺮه وري ازﺷـﺮﮐﺖﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨــــﺪه ﺧــــﺪﻣﺎت در U.K  می ﭘـــﺮدازد ﮐـــﻪ ﻣﻬـــﺎﺟﺮان ﻣـــﯽﺗﻮاﻧﻨـــﺪ واردات ﻣﺘﻮﺳـــﻂ (ﺗﻮﻟﯿـــﺪ درﯾـــﺎﯾﯽ) را ﺟـــﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﮐﻨﻨـــﺪ و ﻣﻤﮑـــﻦ اﺳـــﺖ ﺑـــﺮ ﺑﻬـــﺮه وري ﺷـــﺮﮐﺖ و ﻫـــﻢﭼﻨـــﯿﻦ ﻫﺰﯾﻨـــﻪﻫـــﺎي ﺻــﺎدرات آن ﺗــﺄﺛﯿﺮ ﺑﮕــﺬارد. اوﻟــﯿﻦ اﺛــﺮ را ﻣــﯽﺗــﻮان ﺑــﻪ ﻋﻨــــﻮان ﺗﺨﺼــــﯿﺺ ﻣﺠــــﺪد وﻇــــﺎﯾﻒ درﯾــــﺎﯾﯽ ﺑــــﻪ ﮐـــﺎرﮔﺮان ﻣﻬـــﺎﺟﺮ ﺗﺼـــﻮر ﮐـــﺮد. دوم، ﻣـــﯽﺗﻮاﻧـــﺪ ﺑـــﻪ ﻋﻨــﻮان ﯾــﮏ اﺛــﺮ ﮐــﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨــﻪ ﺑــﻪ دﻟﯿــﻞ ﻣﻬــﺎﺟﺮت دﯾـــﺪه ﺷـــﻮد، و ﺳـــﻮم ﺑـــﻪ ﻋﻨـــﻮان ﯾـــﮏ اﺛـــﺮ ﮐـــﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨـــﻪﻫـــﺎي ﺗﺠـــﺎري.

ﺑـــﺮاي ﺗﺴـــﺖ اﻫﻤﯿـــﺖ ﺗﺠﺮﺑـــﯽ و اﻧـــﺪازه اﯾـــﻦ اﺛـــﺮات، از ﺗﻔـــﺎوتﻫـــﺎي ﻣﻮﺟـــﻮد در ورودي ﻣﻬـــﺎﺟﺮﯾﻦ در ﺑﺎزارﻫـــﺎي ﮐـــﺎر .U.K و ﯾـــﮏ ﻣﺠﻤﻮﻋـــﻪ داده ﺟﺪﯾــــﺪ در ﺳــــﻄﺢ ﺷــــﺮﮐﺖ در ﺷــــﺮﮐﺖ ﻫــــﺎي ﺧــــﺪﻣﺎت .U.K اﺳــــﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧــــﺪ. درﯾﺎﻓﺘﻨــــﺪ ﮐــــﻪ ﻣﻬــــﺎﺟﺮان در ﺑﻬــــﺮه وري ﮐﻠــــﯽ در ﺷــــﺮﮐﺖﻫــــﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪﮐﻨﻨـــﺪه ﺧـــﺪﻣﺎت اﻓـــﺰاﯾﺶ ﻣـــﯽﯾﺎﺑﻨـــﺪ، و اﺛـــﺮات ﮐــﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨــﻪ ﺑــﺮ اﯾــﻦ ﺷــﺮﮐﺖﻫــﺎ را ﻧﺸــﺎن ﻣــﯽدﻫــﺪ. آن ها ﻫـــﻢ ﭼﻨـــﯿﻦ ﻣﯿـــﺰان ﺻـــﺪور آﻓﺴـــﺎﯾﺪ ﻣﺨﺼـــﻮص ﮐﺸــﻮر را ﮐــﺎﻫﺶ ﻣــﯽدﻫﻨــﺪ، ﮐــﻪ ﺑــﺎ ﺗﺨﺼــﯿﺺ ﻣﺠــﺪد وﻇـــﺎﯾﻒ ﺳـــﺎزﮔﺎري دارد و ﺻـــﺎدرات ﺧـــﺎص ﮐﺸـــﻮر را اﻓــﺰاﯾﺶ ﻣــﯽدﻫــﺪ، ﮐــﻪ ﺑــﺎ ﮐــﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨــﻪ ارﺗﺒﺎﻃــﺎت دوﺟﺎﻧﺒﻪ و ﺗﺠﺎرت ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ.

ﻟﯿﻨـــــﺪﻟﻮ 2011 و دﯾﮕـــــﺮان در ﻣﻘﺎﻟـــــﻪاي ﺗﺤـــــﺖ ﻋﻨـــﻮان «ﻣﻨـــﺎﺑﻊ اﻧﺴـــﺎﻧﯽ ﺑـــﺮاي ﺳـــﻼﻣﺘﯽ در ﺟﻨـــﻮب آﺳــﯿﺎ: ﮐﻤﺒــﻮد، ﭼــﺎﻟﺶ ﺗﻮزﯾــﻊ، و ﺗﺠــﺎرت ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــﯽ در ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ» ﺑـــﻪ ﻣﺴـــﺎﺋﻞ ﮐﻤﺒـــﻮد ﭘﺮﺳـــﻨﻞ ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ در ﺟﻨـــﻮب آﺳـــﯿﺎ در زﻣﯿﻨـــﻪ ﺗﺠـــﺎرت ﺑـــﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـــﯽ ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ ﭘﺮداﺧﺘـــﻪاﻧـــﺪ. اﮔـــﺮ ﭼـــﻪ ﮐﻤﺒــﻮد ﮐﺎرﮐﻨــﺎن ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ در ﻣﻨﻄﻘــﻪ ﺑــﻪ ﻃــﻮر ﮐﻠــﯽ ﺻـــﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘـــﻪ اﺳـــﺖ، در ﺻـــﻮرت ﺗﺠﺰﯾـــﻪ و ﺗﺤﻠﯿـــﻞ ﺑـــﻪ ﻃـــﻮر ﺟﺪاﮔﺎﻧـــﻪ، ﭘـــﻨﺞ ﮐﺸـــﻮر ﮐـــﻢ درآﻣـــﺪ داراي ﮐﺴـــﺮي ﺑﻮدﺟـــﻪ ﻫﺴـــﺘﻨﺪ. ﻫﻤـــﻪ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎ در آﺳـــﯿﺎي ﺟﻨـــﻮب ﺷـــﺮﻗﯽ ﺑـــﺎ ﻣﺸـــﮑﻞ ﮐﻤﺒـــﻮدي از ﮐﺎرﮐﻨـــﺎن ﺑﻬﺪاﺷـــﺖ ﻣﻮاﺟـــﻪ ﻫﺴـــﺘﻨﺪ و ﻣﻨـــﺎﻃﻖ روﺳـــﺘﺎﯾﯽ اﻏﻠـــﺐ ﮐـــﻢ درآﻣـــﺪ ﻫﺴـــﺘﻨﺪ.

ﺑـــﺎ وﺟـــﻮد ﻇﺮﻓﯿـــﺖ ﺑـﺎﻻ ﺑـــﺮاي آﻣــــﻮزش ﭘﺰﺷــــﮑﯽ و ﭘﺮﺳــــﺘﺎري در ﻫــــﺮ دو اﻣﮑﺎﻧــــﺎت ﻋﻤـــﻮﻣﯽ و ﺧﺼﻮﺻـــﯽ، ﻫﻤـــﺎﻫﻨﮕﯽ ﺿـــﻌﯿﻒ ﺑﯿﻦ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﻬﺪاﺷـﺘﯽ و ﻇﺮﻓﯿﺖ اﺷﺘﻐﺎل وﺟـــﻮد دارد. ﺗﺠـﺎرب ﻣﻨﻄﻘـﻪاي و ﭘﺎﺳـﺦﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮاي رﺳـﯿﺪﮔﯽ ﺑــﻪ اﯾــﻦ ﭼــﺎﻟﺶﻫــﺎ ﻣــﯽﺗﻮاﻧﻨــﺪ ﺑــﺮاي اﻃــﻼع رﺳــﺎﻧﯽ ﺑــﻪ ﺳﯿﺎﺳــﺖﻫــﺎي آﯾﻨــﺪه در ﻣﻨﻄﻘــﻪ و ﺟﺎﻫــﺎي دﯾﮕـــﺮ اﺳـــﺘﻔﺎده ﺷـــﻮﻧﺪ. ﯾﮑـــﯽ از وﯾﮋﮔـــﯽﻫـــﺎي ﻣﺘﻤـــﺎﯾﺰ ﺟﻨـــﻮب آﺳـــﯿﺎ، درﮔﯿـــﺮ ﺷـــﺪن در ﺗﺠـــﺎرت ﺑـــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـــﯽ ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ اﺳـــﺖ. ﺳـــﻨﮕﺎﭘﻮر و ﻣـــﺎﻟﺰي واردات ﮐﺎرﮐﻨــــﺎن ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ را ﺑــــﺮاي ﺑــــﺮآورده ﺳــــﺎﺧﺘﻦ ﺗﻘﺎﺿـــﺎي داﺧﻠـــﯽ و اراﺋـــﻪ ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑـــﻪ ﺑﯿﻤـــﺎران ﺑـــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــــﯽ و ﺗﺎﯾﻠﻨــــﺪ ﺑﺴــــﯿﺎري از ﺑﯿﻤــــﺎران ﺧــــﺎرﺟﯽ را ﺑـــﺮاي ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ ﺟـــﺬب ﻣـــﯽﮐﻨـــﺪ.

اﯾـــﻦ وﺿـــﻌﯿﺖ ﻣﻨﺠـــﺮ ﺑـــﻪ ﺗﺨﺮﯾـــﺐ ﺑـــﻪ اﺻـــﻄﻼح ﻣﻐـــﺰ ﮐﺎرﮐﻨـــﺎن ﺑﺴـــﯿﺎر ﺗﺨﺼﺼـــﯽ از داﻧﺸـــﮑﺪهﻫـــﺎي ﭘﺰﺷـــﮑﯽ ﻋﻤــﻮﻣﯽ ﺑـــﻪ ﺑﯿﻤﺎرﺳـــﺘﺎنﻫــﺎي ﺧﺼﻮﺻـــﯽ ﺷـــﺪه اﺳـــﺖ. ﻓﯿﻠﯿﭙـــﯿﻦ و اﻧـــﺪوﻧﺰي ﺻـــﺎدر ﮐﻨﻨـــﺪه اﺻـــﻠﯽ ﭘﺰﺷـــﮑﺎن و ﭘﺮﺳـــﺘﺎران ﻣﻨﻄﻘـــﻪ ﻫﺴـــﺘﻨﺪ. ﺗﻮاﻓـــﻖﻧﺎﻣـــﻪ در ﻣـــﻮرد ﺷﻨﺎﺳــﺎﯾﯽ ﻣﺘﻘﺎﺑــﻞ ﺷــﺮاﯾﻂ ﺣﺮﻓــﻪاي ﺑــﺮاي ﺳــﻪ ﮔــﺮوه ﮐﺎرﮐﻨــــﺎن ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ ﺗﺤــــﺖ ﻣﻮاﻓﻘﺘﻨﺎﻣــــﻪ ﭼــــﺎرﭼﻮب ﻣﻮاﻓﻘﺘﻨﺎﻣـــﻪﻫـــﺎي ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻋﻀـــﻮ ﺟﻨـــﻮب آﺳـــﯿﺎ در ﻣـــﻮرد ﺧـــﺪﻣﺎت ﻣـــﯽﺗﻮاﻧـــﺪ در آﯾﻨـــﺪه ﺑﺎﻋـــﺚ اﻓـــﺰاﯾﺶ ﺣﺮﮐـــﺖ در ﻣﻨﻄﻘـــﻪ ﺷـــﻮد. ﺑـــﺮاي اﻃﻤﯿﻨـــﺎن از اﯾﻨﮑـــه ﻣﻨـــﺎﺑﻊ اﻧﺴـــﺎﻧﯽ ﺣﯿـــﺎﺗﯽ ﺑـــﺮاي ﺑﻬﺪاﺷـــﺖ در دﺳـــﺘﺮس اﺳـــﺖ ﺑـــﺮاي ﭘﺎﺳـــﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑـــﻪ ﻧﯿﺎزﻫـــﺎي ﺟﻤﻌﯿﺘـــﯽ ﮐـــﻪ در ﺧـــﺪﻣﺖ آنﻫـــﺎ ﻫﺴـــﺘﻨﺪ، ﻣـــﺪﯾﺮﯾﺖ اﺳـــﺘﺮاﺗﮋيﻫـــﺎي ﻣﻬــــﺎﺟﺮت و اﺳــــﺘﺮاﺗﮋيﻫــــﺎي اﺣﺘﺒــــﺎس ﺑﺎﯾــــﺪ در ﺗـــﻼشﻫـــﺎي ﻣـــﺪاوم ﺑـــﺮاي ﺗﻘﻮﯾـــﺖ ﺳﯿﺴـــﺘﻢﻫـــﺎي ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ در ﺟﻨـــﻮب ﺷـــﺮﻗﯽ آﺳـــﯿﺎ ﺑـــﻪ ﮐـــﺎر ﮔﺮﻓﺘـــﻪ ﺷــﻮﻧﺪ. ﻫــﻢﭼﻨــﯿﻦ ﻧﯿــﺎز ﺑــﻪ ﮔﻔــﺖوﮔــﻮ ﺑﻬﺒﻮدﯾﺎﻓﺘــﻪ ﺑــﯿﻦ ﺑﺨـــﺶﻫـــﺎي ﺑﻬﺪاﺷـــﺖ و ﺗﺠـــﺎرت در ﻣـــﻮرد ﭼﮕـــﻮﻧﮕﯽ ﺗﻌــﺎدل ﻓﺮﺻــﺖﻫــﺎي اﻗﺘﺼــﺎدي در ارﺗﺒــﺎط ﺑــﺎ ﺗﺠــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ ﺑـــﺎ ﻧﯿﺎزﻫـــﺎي ﺑﻬﺪاﺷـــﺘﯽ داﺧﻠـــﯽ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﮑﻦ اﺳﺖ.

(ﻣﯿﺘــــﺮا 2009) در ﻣﻄﺎﻟﻌــــﻪاي اﺛــــﺮ آزادي ﺗﺠــــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑـــﺮ اﺷـــﺘﻐﺎل در ﻫﻨـــﺪ را ﻣـــﻮرد ﺑﺮرﺳـــﯽ ﻗـــﺮار داد. دادهﻫـــﺎ ﺑـــﻪ ﺻـــﻮرت ﻣﻘﻄﻌـــﯽ اﺳـــﺖ ﮐـــﻪ ارزش اﻓـــﺰوده واردات و ﺻـــﺎدرات ﺗﺨﻤـــﯿﻦ زده ﺷـــﺪه اﺳـــﺖ. روش اﺳــــــﺘﻔﺎده ﺷــــــﺪه ARDL اﺳــــــﺖ. در ﺑــــــﺎزه زﻣـــﺎﻧﯽ 2005-1995 ﺑـــﻪ اﯾـــﻦ ﻧﺘﯿﺠـــﻪ رﺳـــﯿﺪه اﺳـــﺖ. ﮐـــﻪ آزادي ﺗﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت اﺛـــﺮ ﻣﺜﺒﺘـــﯽ ﺑـــﺮ اﺷـــﺘﻐﺎل  ﻧﯿﺮوي ﮐﺎر ﻣﺎﻫﺮ دارد.

آرﻧﻮﻟــــﺪ و ﻫﻤﮑــــﺎران 2007 ﺑــــﺎ اﺳــــﺘﻔﺎده از دادهﻫـــﺎي ﺗـــﺎﺑﻠﻮﯾﯽ ﻣﺮﺑـــﻮط ﺑـــﻪ ﺳـــﺎل هاي 1990ﺗـــﺎ 2005 و 10,000 ﺷـــﺮﮐﺖ ﻫﻨـــﺪي، ﺑـــﻪ آزﻣـــﻮن وﺟـــﻮد راﺑﻄـــﮥ ﻣﯿـــﺎن اﺻـــﻼﺣﺎت ﺑﺨـــﺶ ﺧـــﺪﻣﺎت، ﺗﻮﻟﯿـــﺪات ﺻـــﻨﻌﺘﯽ و ﻣﯿــﻞ ﺑـــﻪ ﺻـــﺎدرات ﭘﺮداﺧﺘﻨــﺪ. اﯾـــﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـــﻪ ﮐـــﻪ در ﺟﻬــﺖ ﺑﺮرﺳــﯽ ﺗــﺄﺛﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳــﺖﻫــﺎي ﻣﺮﺑــﻮط ﺑــﻪ اﺻــﻼح ﺑﺨـــﺶ ﺧـــﺪﻣﺎت در ﻫﻨـــﺪ ﺻـــﻮرت ﮔﺮﻓـــﺖ، ﻧﺸـــﺎن داد ﮐـــﻪ اﻗـــﺪام ﺑـــﻪ اﻧﺠـــﺎم ﺣـــﺬف ﻣﺤـــﺪودﯾﺖﻫـــﺎي ورود ﺑﺨــﺶ ﺧﺼﻮﺻــﯽ ﺑــﻪ ﺑــﺎزار ﺑﺨــﺶ ارﺗﺒﺎﻃــﺎت و ﺣﻤــﻞ و ﻧﻘـــﻞ و ﻧﯿـــﺰ ﺣـــﺬف ﺗـــﺪرﯾﺠﯽ ﻣﻮاﻧـــﻊ ورود ﺷـــﺮﮐﺖ ﻫــﺎي ﺧــﺎرﺟﯽ ﺑــﻪ ﺑﺨــﺶﻫــﺎي ﺑﯿﻤــﻪ و ﺑﺎﻧــﮏ، ﺗﻮﺳــﻂ دوﻟــﺖ ﻫﻨــﺪ، ﺑــﻪ ﺷــﺪت ﺑــﺮ روي ﺟــﺬب ﺳــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــﺬاري ﺧــﺎرﺟﯽ ﻣــﺆﺛﺮ ﺑــﻮده اﺳــﺖ. ﺑــﺎ ﺑﺮرﺳــﯽ ﺗــﺄﺛﯿﺮ ﭼﻨــﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳـــﺖﻫـــﺎﯾﯽ، ﻣﺤﻘﻘـــﺎن ﺑـــﺮ وﺟـــﻮد راﺑﻄـــﮥ ﻣﺜﺒـــﺖ و ﻗــﻮي ﻣﯿــﺎن اﺻــﻼﺣﺎت دوﻟــﺖ ﻫﻨــﺪ در ﺑﺨــﺶ ﺣﻤــﻞ و ﻧﻘـــﻞ، ارﺗﺒﺎﻃـــﺎت و ﺑﺎﻧﮑـــﺪاري و ﺑﻬـــﺮه وري ﺑﻨﮕـــﺎهﻫـــﺎي ﺻﺤﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ.

آرﻧﻮﻟــﺪ و ﻫﻤﮑــﺎران 2006 در ﻣﻄﺎﻟﻌــﮥ ﺑﻨﮕــﺎهﻫــﺎي ﺟﻤﻬــﻮري ﭼــﮏ ﺑــﯿﻦ ﺳــﺎل ﻫــﺎي1998  ﺗــﺎ 2003 ،ﺑــﻪ ﺗﺤﻠﯿــﻞ آﺛــﺎر اﺟــﺎزة ورود ﺑــﻪ اراﺋــﻪﮐﻨﻨــﺪﮔﺎن ﺧــﺪﻣﺎت ﺧــﺎرﺟﯽ، ﺑــﺮ ﮐــﺎراﯾﯽ ﺑﻨﮕــﺎهﻫــﺎي داﺧﻠــﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻨــــﺪ آﻧــــﺎن ﺣﻀــــﻮر ﺷــــﺮﮐﺖﻫــــﺎي ﺧــــﺪﻣﺎﺗﯽ ﺧــﺎرﺟﯽ ﺑــﻪﻋﻨــﻮان ﺷﺎﺧﺼــﯽ ﺑــﺮاي اﺻــﻼح ﺳﯿﺎﺳــﺖ ﻫــﺎي ﺑﺨــﺶ ﺧــﺪﻣﺎت را ﻋــﺎﻣﻠﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔــﺬار ﺑــﺮ اﻓــﺰاﯾﺶ ﺑﻬــﺮه وري ﻋﻮاﻣــﻞ ﺗﻮﻟﯿــﺪ در ﺑﻨﮕــﺎهﻫــﺎي داﺧﻠﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ.

اﻟﺨﻮري و ﺳـﺎوﯾﺪس 2006 ﺑـﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﯾﯽ ﮐــﻪ ﻣــﺎﺗﻮ و ﻫﻤﮑﺎراﻧﺶ در ﺳــﺎل 2001 ﻣﺤﺎﺳــﺒﻪ ﮐﺮدﻧــﺪ، ﺑــﻪ ﺑﺮرﺳــﯽ ﺗــﺄﺛﯿﺮ آزاد ﺳــﺎزي ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت ﺑــﺮ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ ﭘﺮداﺧﺘﻨــﺪ ﻣﺤﻘﻘــﺎن ﮐــﻪ از داده ﻫــﺎي ﻣﺨﺘﻠــﻒ، ﺑــﻪﺻــﻮرت ﻣﯿــﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑــﺮاي دﻫــﮥ90اﺳــﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮدﻧــﺪ، ﺑــﺎ ﺗﻘﺴــﯿﻢﺑﻨــﺪي ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑــﻪ دو دﺳـﺘﻪ درآﻣـﺪ ﺑــﺎﻻ و درآﻣـﺪ ﭘـﺎﯾﯿﻦ، ﺗــﺄﺛﯿﺮ آزادﺳــﺎزي ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت در ﺑﺨــﺶﻫــﺎي ﻣـﺎﻟﯽ و ارﺗﺒﺎﻃـﺎت را ﺑـﺮ رﺷـﺪ اﻗﺘﺼـﺎدي اﯾـﻦ ﮐﺸـﻮرﻫﺎ ﺑﺮرﺳــﯽ ﮐــﺮده اﻧــﺪ آنﻫــﺎ ﺗــﺄﺛﯿﺮ اﯾــﻦ دﺳــﺘﻪﺑﻨــﺪي را ﻣﻔﯿــﺪ داﻧﺴــﺘﻪ و ﻋﻨــﻮان ﻣــﯽﻧﻤﺎﯾﻨــﺪ ﮐــﻪ آزاد ﺳــﺎزي ﺗﺠــﺎرت در ﺑﺨــﺶ ﺧــﺪﻣﺎت ارﺗﺒــﺎﻃﯽ، ﺗــﺄﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒــﺖ و آزادﺳـﺎزي ﺗﺠـﺎرت در ﺑﺨـﺶ ﻣـﺎﻟﯽ، ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔـﯽ ﺑـﺮ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﺑــﺎ درآﻣــﺪ ﭘــﺎﯾﯿﻦ داﺷــﺘﻪ؛ در ﺣــﺎﻟﯽ ﮐــﻪ وﺿــﻌﯿﺖ ﺑــﺮاي ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﺑــﺎ درآﻣــﺪ ﺑﺎﻻ ﮐﺎﻣﻸ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮده اﺳﺖ.

ارزﯾــــﺎﺑﯽ ﺗﺮﺗﯿﺒﺎت ﺗﺠــــﺎري در ﻣﻨﻄﻘــــﻪ آﺳــــﯿﺎ  ﭘﺎﺳـــﻔﯿﮏ ﮐـــﻪ ﻧﻮﯾﺴـــﻨﺪﮔﺎن اﯾـــﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـــﻪ ﮐﯿﻠﺒـــﺮت و ﻫﻤﮑﺎران 17 ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ آﺛﺎر ﻣﻨﻄﻘﻪﮔﺮاﯾﯽ و ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ در ﻣﻨﻄﻘـﻪ آﺳـﯿﺎ  ﭘﺎﺳﻔﯿﮏ ﻣﯽﭘﺮدازﻧــﺪ. آنﻫــﺎ ﺑــﺎ ﺑﯿﺎن اﯾــﻦ ﻣﻄﻠــﺐ ﮐــﻪ « ﺗــﺎ اواﯾــﻞ ﺳـــﺎل 2000 ﺑـــﯿﺶ از 20 ﺗﻮاﻓـــﻖ ﺗﺠـــﺎري ﻣﻨﻄﻘـــﻪاي در ﺑــــﯿﻦ اﻋﻀــــﺎي ﻣﺨﺘﻠــــﻒ APEC شــــﺮح ﺷــــﺪه و ﻫــﻢﭼﻨــﺎن ﮐــﻪ ﺗﻌــﺪاد اﯾــﻦ ﺗﻮاﻓﻘــﺎت رو ﺑــﻪ رﺷــﺪ اﺳــﺖ ﻧﯿـــﺎزي ﺑـــﻪ ﺗﺤﻘﯿـــﻖ ﮐﻤـــﯽ ﺑـــﻪ ﻣﻨﻈـــﻮر ﺑﺮرﺳـــﯽ آﺛـــﺎر ﺑـــﺎﻟﻘﻮه اﯾـــﻦ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدﻫﺎﺳـــﺖ» ﺑـــﺎ اﺳـــﺘﻔﺎده از دو روش «اﻟﮕـــﻮي ﺟﺎذﺑـــﻪ» و «اﻟﮕـــﻮي CGE»  اﯾـــﻦ اﻣـــﺮ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ.

در وﻫﻠـــﻪ اول آنﻫـــﺎ اﻟﮕـــﻮي ﺟﺎذﺑـــﻪ را ﺑـــﻪ ﺻـــﻮرت ﻣﻘﻄﻌــــﯽ ﺑــــﺮاي ﺳــــﺎلﻫــــﺎي 1986 و 1989 و 1992 و 1995 و 1998 و ﺑـــﺮاي ﺑﺨـــﺶﻫـــﺎي ﺗﺠـــﺎرت ﮐـــﻞ ﮐﺎﻻﻫــــﺎ . ﺗﺠــــﺎرت ﺻــــﻨﻌﺘﯽ و ﺗﺠــــﺎرت ﮐﺸــــﺎورزي ﺗﺨﻤـــﯿﻦ زدﻧـــﺪ و در ﻣﺮﺣﻠـــﻪ ﺑﻌـــﺪ ﺑـــﺎ ﺗﺮﮐﯿـــﺐ ﮐـــﺮدن دادهﻫـــﺎ ﺑـــﺮاي ﺳـــﺎلﻫـــﺎي 1998-1984 ﺑـــﺮاي ﺳـــﻪ ﺑﺨـــﺶ ﻣـــﺬﮐﻮر ﺑـــﻪ ﻋـــﻼوه ﺑﺨـــﺶ ﺧـــﺪﻣﺎت اﻟﮕـــﻮ را ﺑــﺮآورد ﻧﻤﻮدﻧــﺪ و اﺛﺮﻫــﺎي ﻫــﺮ ﯾــﮏ از RTA را ﺑــﻪ ﺻﻮرت ﮐﻤﯽ ﺑﻪدﺳﺖ آوردﻧﺪ.

روﭘــــﺎ 2001 در ﭘﮋوﻫﺸــــﯽ ﺑــــﺎ ﻋﻨــــﻮان « ﺗﺠــــﺎرت در ﺧــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ » ﺑــﻪ ﺑﺮرﺳــﯽ ﺷــﯿﻮهﻫــﺎﯾﯽ ﮐــﻪ ﺧــــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ را ﻣــــﯽﺗــــﻮان ﺑــــﺎ اﺳــــﺘﻔﺎده از ﻣﺸﺨﺼـــﻪﻫـــﺎي ﻣﻌﻨـــﯽداري ﺗﺠـــﺎرت ﺗﻌﺮﯾـــﻒ ﺷـــﺪه در ﺗﻮاﻓـــﻖ ﮐﻠـــﯽ ﺗﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت اراﺋـــﻪ ﮐـــﺮد، ﻣـــﻮرد ﺑﺮرﺳـــﯽ ﻗـــﺮار داد. ﺷـــﯿﻮهﻫـــﺎي ﺗﺠـــﺎرت ﻋﺒـــﺎرت اﻧـــﺪ از ﺗﺤﻮﯾــــﻞ ﺧــــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ از ﻃﺮﯾــــﻖ ﻓﯿﺰﯾﮑــــﯽ و اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﺑــﻪ ﻣﺮزﻫــﺎي ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــﯽ و اﻧﺘﻘــﺎل ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـــﯽ از ﻣﺼـــﺮفﮐﻨﻨـــﺪﮔﺎن، ﺣﺮﻓـــﻪايﻫـــﺎ و ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪ. ﺑﺮرﺳـــﯽ ﻋﻮاﻗـــﺐ ﻣﺜﺒـــﺖ و ﻣﻨﻔـــﯽ ﺗﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ ﺑــــﺮاي ﻋــــﺪاﻟﺖ، ﺑﻬــــﺮه وري، ﮐﯿﻔﯿــــﺖ و دﺳﺘﺮﺳــﯽ ﺑــﻪ ﻣﺮاﻗﺒــﺖﻫــﺎي ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ ﻧﺸــﺎن ﻣــﯽدﻫــﺪ ﮐــﻪ ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ ﻣﻨــﺎﻓﻊ ﻣﺘﻔــﺎوﺗﯽ را ﺑــﻪ ﻫﻤـــﺮاه داﺷـــﺘﻪ و ﻧﻘـــﺶ ﻣﺸﺨﺼـــﯽ ﺑـــﺮاي اﻗـــﺪاﻣﺎت ﺳﯿﺎﺳـــﯽ ﺑـــﺮاي ﮐـــﺎﻫﺶ ﻋﻮاﻗـــﺐ ﻧـــﺎﮔﻮار و ﺗﺴـــﻬﯿﻞ دﺳــــﺘﺎوردﻫﺎ ﺑﺮﺧــــﯽ از اﻗــــﺪاﻣﺎت ﺳﯿﺎﺳــــﺖﮔــــﺬاري و ﺣــﻮزهﻫــﺎي اوﻟﻮﯾــﺖ ﺑــﺮاي اﻗــﺪام ﻣﺸــﺨﺺ ﺷــﺪه اﺳــﺖ، از ﺟﻤﻠــــﻪ ﻣﺮاﺣــــﻞ ﺑــــﺮاي رﻓــــﻊ « ﺗﺨﻠﯿــــﻪ داﻧــــﺶ»؛ اﻓــــﺰاﯾﺶ ﺳــــﺮﻣﺎﯾﻪﮔــــﺬاري در ﺑﺨــــﺶ ﺳــــﻼﻣﺖ و اوﻟﻮﯾـــﺖﺑﻨـــﺪي اﯾـــﻦ ﺳـــﺮﻣﺎﯾﻪﮔـــﺬاري ﺑﻬﺘـــﺮ؛ و ﺗـــﺮوﯾﺞ ارﺗﺒــــﺎط ﺑــــﯿﻦ ﺧــــﺪﻣﺎت ﻣﺮاﻗﺒــــﺖﻫــــﺎي ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ ﺧﺼﻮﺻــــﯽ و دوﻟﺘــــﯽ ﺑــــﺮاي ﺗﻀــــﻤﯿﻦ ﺻــــﻼﺣﯿﺖ. ﺟﻤــﻊآوري دادهﻫـــﺎ، ﺳـــﻨﺠﺶﻫـــﺎ و ﻣﻄﺎﻟﻌـــﺎت در ﻣـــﻮرد ﺗﺠــﺎرت ﺧــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــﺘﯽ ﺑﺎﯾــﺪ ﻫﻤــﻪ ﭼﯿــﺰ را ﺑﻬﺒــﻮد ﺑﺨﺸــﺪ ﺗــﺎ ﺑﺘﻮاﻧــﺪ ﭘﯿﺎﻣــﺪﻫﺎي ﺑﺰرﮔــﯽ و اﺣﺘﻤــﺎﻟﯽ اﯾــﻦ ﺗﺠــــﺎرت را ﺑﻬﺘــــﺮ ارزﯾــــﺎﺑﯽ ﮐﻨــــﺪ. در اﯾــــﻦ زﻣﯿﻨــــﻪ ﻫﺰﯾﻨــــﻪﻫــــﺎي ﺑــــﺎﻟﻘﻮه و ﻣﺰاﯾــــﺎي ﺗﺠــــﺎرت ﺧــــﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷــــﺘﯽ ﺗﻮﺳــــﻂ ﺷــــﺮاﯾﻂ ﺳــــﺎﺧﺘﺎري زﯾﺮﺑﻨــــﺎﯾﯽ و ﻗــــﻮاﻧﯿﻦ، ﺳﯿﺎﺳــــﺖ و زﯾﺮﺳــــﺎﺧﺖ ﻣﻮﺟــــﻮد در ﺑﺨــــﺶ ﺳـــﻼﻣﺖ ﺷـــﮑﻞ ﻣـــﯽﮔﯿـــﺮد. ﺑﻨـــﺎﺑﺮاﯾﻦ، ﺳﯿﺎﺳـــﺖﻫـــﺎي ﻣﻨﺎﺳــــﺐ و اﻗــــﺪاﻣﺎت ﺣﻔــــﺎﻇﺘﯽ ﻻزم اﺳــــﺖ ﺗــــﺎ از ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن در ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻨﺪ.

ﻫــﻢﭼﻨــﯿﻦ در ﻣﻄﺎﻟﻌــﻪاي دﯾﮕــﺮ ﻣــﺎﺗﻮ و ﻫﻤﮑــﺎراﻧﺶ ﭘــﺲ از ﻣﺤﺎﺳــﺒﮥ ﺷــﺎﺧﺺﻫــﺎي آزادﺳــﺎزي ﺧــﺪﻣﺎت ﺑــﺮ آﺛــﺎر ﻣﺜﺒــﺖ اﯾــﻦ آزادﺳــﺎزي ﺑــﺮ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﻣـﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ آنﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺑﺮرﺳـﯽ اﺛـﺮ آزادﺳـﺎزي دو ﺑﺨـﺶ ﺧـﺪﻣﺎت ﻣـﺎﻟﯽ و ارﺗﺒﺎﻃـﺎت، ﻣﻄـﺮح ﮐﺮدﻧـﺪ ﮐـه ﻫــﻢﭼﻨــﯿﻦ در ﻣﻄﺎﻟﻌــﻪاي دﯾﮕــﺮ ﻣــﺎﺗﻮ و ﻫﻤﮑــﺎراﻧﺶ ﭘــﺲ از ﻣﺤﺎﺳــﺒﮥ ﺷــﺎﺧﺺﻫــﺎي آزادﺳــﺎزي ﺧــﺪﻣﺎت  ﺑــﺮ آﺛــﺎر ﻣﺜﺒــﺖ اﯾــﻦ آزادﺳــﺎزي ﺑــﺮ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﻣـﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ آنﻫـﺎ ﺑـﺎ ﺑﺮرﺳـﯽ اﺛـﺮ آزادﺳـﺎزي دو ﺑﺨـﺶ ﺧـﺪﻣﺎت ﻣـﺎﻟﯽ و ارﺗﺒﺎﻃـﺎت، ﻣﻄـﺮح ﮐﺮدﻧـﺪ ﮐه ﺑــﺎ ﺛﺎﺑــﺖ در ﻧﻈــﺮ ﮔــﺮﻓﺘﻦ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻮاﻣﻞ، ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﺴﯿﺮ آزادﺳﺎزي ﺗﺠﺎرت در اﯾﻦ دو ﺑﺨﺶ اﻗﺪام ﻧﻤﻮده اﻧﺪ، ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﯾﮏ درﺻﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ رﺷﺪ داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ آزادﺳﺎزي ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺠﺎرت ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ و ارﺗﺒﺎﻃـﺎت در ﮐﺸــﻮري، ﻣﯿــﺎﻧﮕﯿﻦ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي آن را ﺑــﻪ 5/1 درﺻﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد.( زاﻏﯿﺎن 1385 و ﻫﻤﮑﺎران) در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪاي ﺑﺎ ﻋﻨﻮان «ﺗﺄﺛﯿﺮ آزادﺳﺎزي ﺗﺠﺎرت ﺧﺪﻣﺎت ﻣــﺎﻟﯽ ﺑــﺮ رﺷـــﺪ اﻗﺘﺼـــﺎدي اﯾـــﺮان» در دوره زﻣـــﺎﻧﯽ 1980 اﻟـــﯽ 2001 را ﻣــــﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داده اﻧﺪ. ﻓﺮاﯾﻨـﺪ آزادﺳﺎزي ﺗﺠـﺎرت ﺧـﺪﻣﺎت را ﺑـﻪ دو ﻣﺮﺣﻠـﻪ آزادﺳﺎزي ﻣـﺎﻟﯽ و ﮔﺸـﺎﯾﺶ ﺑﺎزارﻫـﺎي ﻣـﺎﻟﯽ داﺧﻠﯽ ﺑــﻪ روي ﺑﺎزارﻫــﺎي ﺧــﺎرﺟﯽ ﺗﻘﺴــﯿﻢ ﻣــﯽﻧﻤﺎﯾﻨــﺪ. آنﻫــﺎ ﺑـــﺎ اﺷـــﺎره ﺑـــﻪ ﺳـــﻬﻢ 12/0 درﺻـــﺪي اﯾـــﺮان از ﺗﺠﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ، ﺟﺎﯾﮕﺎه اﯾـﺮان را ﻧﺎﻣﻨﺎﺳـﺐ ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻣـــﯽﮐﻨﻨـــﺪ. ﻧﺘـــﺎﯾﺞ ﺗﺨﻤـــﯿﻦ ﻣـــﺪل اﻗﺘﺼﺎدﺳﻨﺠﯽ ﮐـــﻪ ﻣﺤﻘﻘـــﺎن ﺑـــﺮآورد ﻧﻤـــﻮده اﻧـــﺪ، ﻧﺸـــﺎن ﻣـــﯽدﻫـــﺪ ﮐـــﻪ ﮐﺸــﺶ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي ﻧﺴــﺒﺖ ﺑــﻪ آزادﺳــﺎزي ﺗﺠــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﻣـــﺎﻟﯽ (ﻣﺤﺎﺳـــﺒﻪ ﺷـــﺪه ﺗﻮﺳـــﻂ ﻣـــﺎﺗﻮ1999)، ﺑﺮاﺑـــﺮ ﺑـــﺎ 0/99 درﺻـــﺪ اﺳـــﺖ. اﯾـــﻦ ﺿـــﺮﯾﺐ ﺑﯿـــﺎنﮔـﺮ ﺗـــﺄﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒـــﺖ آزادﺳـــﺎزي ﺗﺠـــﺎرت ﺧـــﺪﻣﺎت ﺑـــﺮ رﺷـــﺪ اﻗﺘﺼﺎدي اﺳﺖ.

4-روش ﺗﺤﻘﯿﻖ 

ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ روﯾﮑﺮدي ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ – ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ، ﺑﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋﻀﻮ OIC گردشگری ﺳﻼﻣﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻘﺶ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ را در اﯾﻦ ﺗﺠﺎرت، ﻣﻮرد ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار دﻫﺪ. اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ دادهﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ 50 ﮐﺸﻮر ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻋﻀﻮ ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ اﺳﻼﻣﯽ را در دوره ی زﻣﺎﻧﯽ 1990 اﻟﯽ 2017 ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮﻓﺘﻪ و از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎي ﻣﺮﺑوط ﺑﻪ ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ و وزارت ﺑﻬﺪاﺷﺖ درمان و آﻣﻮزش ﭘﺰﺷکی استفاده شده است.

ﻣــﺪل ﻣــﻮرد اﺳــﺘﻔﺎده در ﺗﺤﻘﯿــﻖ ﺣﺎﺿــﺮ ﻣــﺪل ﺟﺎذﺑــه ﺗﻌﻤﯿﻢ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ:

Ln (Trade)ijt =b0 +b1Ln(GDP)it +b2Ln(GDP)jt + b3Ln(POP)it + b4Ln(POP) jt + b5Ln(Dij )

  • b6EXrjt + b7Taxit + b8Taxjt+ b9 Langi j +b10 RTA(ECO)i RTA(ECO) j
  • b11RTA(ECO)i + b12RTA(ECO) j + b13RTA(D8)i RTA(D8) j +b14RTA(D8)i

+b15RTA(D8) j + b16TRA(GCC)i RTA(GCC) j + b17 RTA(GCC)i + b18RTA(AUM)i + eijt

 

ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣـﺪل ﻓﻮق ﺑـﻪ ﺻﻮرت زﯾــﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ و اراﺋه ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ:

:Tradeijtگردﺷـــــﮕﺮي ﺳـــــﻼﻣﺖ ﮐﺸـــــﻮرﻫﺎي i و j در دوره زﻣﺎﻧﯽ t

:GDPit اﻧــــﺪازه اﻗﺘﺼــــﺎدي ﮐﺸــــﻮر i در دوره زﻣــــﺎﻧﯽ t

:GDPjt  اﻧــــﺪازه اﻗﺘﺼــــﺎدي ﮐﺸــــﻮر j در دوره زﻣــــﺎﻧﯽ t

:POPit میزان ﺟﻤﻌﯿﺖ i در دوره زﻣﺎﻧﯽ t

:POPjt میزان ﺟﻤﻌﯿﺖ j در دوره زﻣﺎﻧﯽ t

: DIJ فاصله کشورi  نسبت به کشورj

Exrjt: ﻧﺮخ ارز ﮐﺸﻮر j در دوره زﻣﺎﻧﯽt

: Taxit ﻣﺎﻟﯿﺎت ﮐﺸﻮر i در دوره زﻣﺎﻧﯽ

Taxjt  : نرخ ﻣﺎﻟﯿﺎت ﮐﺸﻮر j در دوره زﻣﺎﻧﯽ t

Langij   : زﺑﺎن ﻣﺸﺘﺮك ﮐﺸﻮر i و ﮐﺸﻮر j

: RTA  ترتیبات ﻣﻨﻄﻘﻪاي

:ECO  سازﻣﺎن ﻫﻤﮑﺎري اﻗﺘﺼﺎدي

D8  :هشت کشور اﺳﻼﻣﯽ درﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ

GCC: سازﻣﺎن ﺷﻮراي ﻫﻤﮑﺎري ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس

AMU  :اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﻣﻐﺮب ﻋﺮﺑﯽ

Ɛ:جمله اﺧﻼل

1-4ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿق

ﻣﺘﻐﯿــــﺮ واﺑﺴــــﺘﻪ (ﻣﺘﻐﯿــــﺮ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺖ): ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺖ را ﻣــــﯽﺗــــﻮان ﺑــــﻪ روشﻫــــﺎي ﻣﺨﺘﻠــــﻒ اﻧــــﺪازهﮔﯿــــﺮي ﮐــــﺮد: ﻋﺒــــﻮر ﻣﺤﺼــــﻮﻻت ﺧــﺪﻣﺎﺗﯽ از ﻣﺮزﻫــﺎ، ﻧﻘــﻞ ﻣﮑــﺎن ﻣﺼــﺮفﮐﻨﻨــﺪﮔﺎن ﺑــﻪ ﮐﺸـــﻮر واردﮐﻨﻨـــﺪه، ﻧﻘﻞ و اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻮﻗﺖ اﺷﺨﺎص ﺣﻘﯿﻘﯽ، ﺑﺮﻗـﺮاري ﺣﻀـﻮر ﺗﺠﺎري در ﮐﺸـﻮر درﯾﺎﻓـــﺖ ﮐﻨﻨــﺪه ﺧــﺪﻣﺎت. ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ اﯾﻨﮑــﻪ اﮐﺜــﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌــﺎت ﭘﯿﺸـــﯿﻦ، ﻣـــﻮرد اول را ﺑـــﻪ ﻋﻨـــﻮان ﺷـــﺨﺺ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ، در ﻧﻈـــﺮ ﮔﺮﻓﺘـــﻪ اﻧـــﺪ، در اﯾـــﻦ ﺗﺤﻘﯿـــﻖ ﻧﯿـــﺰ ﺷـــﺎﺧﺺ ﻣـــﺬﮐﻮر ﺑـــﻪﻋﻨﻮن ﻣﺘﻐﯿـــﺮ واﺑﺴـــﺘﻪ ﻣﻄـــﺮح ﻣﯽﺷﻮد.

ﺗﻮﻟﯿــﺪ ﻧﺎﺧــﺎﻟﺺ داﺧﻠــﯽ، در اﺳﺎﺳــﯽ ﺗــﺮﯾﻦ ﻓــﺮم اﻟﮕــﻮي ﺟﺎذﺑــﻪ، ﺷــﺎﺧﺺ GDP، ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان ﻣﻬﻤﺘــﺮﯾﻦ ﺷــــﺎﺧﺺ اﺛﺮﮔــــﺬار ﺑــــﺮ ﺳــــﻄﺢ ﺻــــﺎدرات و واردات و ﺗﺠــﺎرت ﻣﯿــﺎن ﮐﺸــﻮرﻫﺎ ﻣﻄــﺮح ﻣــﯽ ﺷــﻮد ﺑــﻪ ﺻــﻮرﺗﯽ ﮐــــﻪ اﻓــــﺰاﯾﺶ آن واردات را ﺑــــﻪ ﺻــــﻮرت ﻣﺴــــﺘﻘﯿﻢ ﺗﺤـــﺖ ﺗـــﺄﺛﯿﺮ ﻗـــﺮار ﻣـــﯽ دﻫـــﺪ اﻣـــﺎ اﺛﺮﮔـــﺬاري آن ﺑـــﺮ  ﺻﺎدرات، ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ.

ﺟﻤﻌﯿـــﺖ، ﺑﻨـــﺎ ﺑـــﺮ ﺑﯿـــﺎن ﺳـــﻮﻟﻮ 1987 وﺟـــﻮد ﯾـــﮏ ﻧـــﺰخ رﺷـــﺪ ﻣﺜﺒـــﺖ ﺟﻤﻌﯿـــﺖ، ﺑـــﺮاي ﻓﺮآﯾﻨـــﺪ رﺷـــﺪ اﻗﺘﺼـــﺎدي ﺿـــﺮوري ﺑـــﻮده و ﺗﺠـــﺎرت ﻣﯿـــﺎن ﮐﺸـــﻮرﻫﺎ را ﺑﻬﺒـــﻮد ﻣـــﯽ ﺑﺨﺸـــﺪ. در ﻣﻄﺎﻟﻌـــﻪ ﺣﺎﺿـــﺮ از ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﺟﻤﻌﯿــﺖ ﺑه عنوان ﻣﺘﻐﯿــﺮ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي اﺳﻼﻣﯽ در ﺳـــﺎلﻫﺎي 2017-1990 اﺳـــﺘﻔﺎده ﺷـــﺪه اﺳـــﺖ و ﺗﺎﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﻣﺴــﺎﻓﺖ، ﺑــﺮ اﺳــﺎس اﻏﻠــﺐ ﻣﻄﺎﻟﻌــﺎت ﺻــﻮرت ﮔﺮﻓﺘــﻪ ﻓﺎﺻــﻠﻪ ﺑﯿﺸــﺘﺮ ﻣﯿــﺎن ﮐﺸــﻮرﻫﺎ، ﻣﯿــﺰان ﺗﺠــﺎرت ﻣﯿــﺎن آن ها را ﮐـــﺎﻫﺶ ﻣﯽدﻫـﺪ ﺑـــﺮ اﯾـــﻦ اﺳـــﺎس، در ﻣﻄﺎﻟﻌـــﻪ ﺣﺎﺿـــﺮ از ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﻣﺴـــﺎﻓﺖ به عنوان ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﻣﺴـــﺘﻘﻞ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي اﺳــــﻼﻣﯽ در ﺳــــﺎلﻫــــﺎي 2017-1990 اﺳـــﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳـــﺖ و ﺗـــﺎﺛﯿﺮ آن ﺑـــﺮ ﻣﺘﻐﯿـــﺮ واﺑﺴـــﺘﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﻧــﺮخ ارز، در اﯾــﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌــﻪ ﻧــﺮخ ارز ﮐــﻪ از ﻃﺮﯾــﻖ ﺑﺎﻧــﮏ ﺟﻬـــﺎﻧﯽ ﺑﺪﺳـــﺖ آﻣـــﺪه، ﺑﻪﺻـــﻮرت ارزش ﻫـــﺮ واﺣـــﺪ ﭘــﻮل ﺧــﺎرﺟﯽ ﺑــﺮ ﺣﺴــﺐ ﭘــﻮل داﺧﻠــﯽ ﺗﻌﺮﯾــﻒ ﻣــﯽ ﺷــﻮد. از آﻧﺠــﺎﯾﯽ ﮐــﻪ ﺑــﺎ اﻓــﺰاﯾﺶ ﻧــﺮخ ارز، ارزش ﭘــﻮل داﺧﻠـــﯽ ﮐﺸـــﻮر ﮐـــﺎﻫﺶ ﻣـــﯽﯾﺎﺑـــﺪ در ﻧﺘﯿﺠـــﻪ ﻗﯿﻤـــﺖ ﮐــﺎﻻ و ﺧــﺪﻣﺎت ﺳــﻼﻣﺖ ﮐﺸــﻮر ﻣﺒــﺪأ ﺑــﺮاي ﺗﻮرﯾﺴــﺖ ﺧـﺎرﺟﯽ ارزانﺗـﺮ ﺷـﺪه و ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ ﻣﯽﮔﺮدد.

ﻣﺎﻟﯿـــــﺎت، ﻣﺎﻟﯿـــــﺎت در واﻗـــــﻊ اﻧﺘﻘـــــﺎل ﺑﺨﺸـــــﯽ از درآﻣـــﺪﻫﺎي ﺟﺎﻣﻌـــﻪ ﺑـــﻪ دوﻟـــﺖ ﯾـــﺎ ﺑﺨﺸـــﯽ از ﺳـــﻮد ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫـــﺎي اﻗﺘﺼـــﺎدي اﺳـــﺖ ﮐـــﻪ ﻧﺼﯿﺐ دوﻟﺖ ﻣﯽﮔﺮدد زﯾﺮا اﺑﺰار و اﻣﮑﺎﻧﺎت دﺳــﺖ ﯾــﺎﺑﯽ ﺑــﻪ درآﻣــﺪ و ﺳﻮدﻫﺎ را دوﻟﺖ ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎﺧﺘﻪاﺳﺖ ﺑﺮ اﺳـﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌــﺎت اﻧﺠــﺎم ﺷــﺪه، ﺑــﻪ ﻧﻈــﺮ ﻣــﯽ رﺳــﺪ ﮐــﻪ ﻣﺎﻟﯿــﺎت ﺗـــﺎﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔـــﯽ در ﺗﺠـــﺎرت ﮐﺸـــﻮر ﺻـــﺎدرﮐﻨﻨﺪه و ﺗـــﺎﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔﯽ در ﺗﺠﺎرت ﮐﺸﻮر وارد ﮐﻨﻨﺪه دارد.

ﻣﺘﻐﯿﺮﻫــﺎي ﻣﺠــﺎزي، اﺗﺤﺎدﯾــﻪ اﮐــﻮ؛ در ﺳــﺎل 1985 ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان ﯾــﮏ ﺳــﺎزﻣﺎن ﺳــﻪ ﺟﺎﻧﺒــﻪ ﺑــﯿﻦ اﯾــﺮان، ﭘﺎﮐﺴــﺘﺎن و ﺗﺮﮐﯿــﻪ ﺑﻨــﺎ ﮔﺮدﯾــﺪ ﺗــﺎ ﺳــﺒﺐ ﭘﯿﺸــﺮﻓﺖ ﻫﻤﮑـﺎري ﻣﻨﻄﻘـﻪاي ﭼﻨـﺪ ﺑﻌـﺪي ﺷـﻮد و ﺑـﺎ ﻧﮕـﺮش ﺑـﻪ ﺧﻠــﻖ ﺷــﺮاﯾﻄﯽ رﺷــﺪ اﻗﺘﺼــﺎدي اﺟﺘﻤــﺎﻋﯽ را در ﺑــﯿﻦ اﻋﻀـﺎ ﺑـﻪ وﺟـﻮد آورد ﺑﻌـﺪ از ﻓﺮوﭘﺎﺷـﯽ اﺗﺤـﺎد ﺟﻤـﺎﻫﯿﺮ ﺷــﻮروي، ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﺗــﺎزه اﺳــﺘﻘﻼل ﯾﺎﻓﺘــﻪ ﯾﻌﻨــﯽ آذرﺑﺎﯾﺠـــﺎن، ﻗﺰاﻗﺴـــﺘﺎن، ﻗﺮﻗﯿﺰﺳـــﺘﺎن، ﺗﺎﺟﯿﮑﺴـــﺘﺎن، ﺗﺮﮐﻤﻨﺴــﺘﺎن و ازﺑﮑﺴــﺘﺎن ﻫﻤــﺮاه ﺑــﺎ اﻓﻐﺎﻧﺴــﺘﺎن ﻋﻀــﻮﯾﺖ در اﮐــﻮ را اﻣﻀــﺎ ﮐﺮدﻧــﺪ و در اﯾــﻦ ﺳــﺎزﻣﺎن ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻧﺪ.

اﺗﺤﺎدﯾــﻪ D8، اﯾــﻦ ﮔــﺮوه ﺷــﺎﻣﻞ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي در ﺣــﺎل ﺗﻮﺳــﻌﻪ ﺑــﻨﮕﻼدش، ﻣﺼــﺮ، اﯾــﺮان، اﻧــﺪوﻧﺰي، ﻣــﺎﻟﺰي، ﻧﯿﺠﺮﯾــﻪ، ﭘﺎﮐﺴــﺘﺎن و ﺗﺮﮐﯿــﻪ اﺳــﺖ. در واﻗــﻊ D8  به ﺟـﺎي اﯾﻨﮑـﻪ ﺗﻮاﻓـﻖ ﻣﻨﻄﻘـﻪاي ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﯿﺸـﺘﺮ ﭘﯿـﺮوي از ﯾــﮏ ﺗﻮاﻓــﻖ ﺟﻬــﺎﻧﯽ اﺳــﺖ، آن ﭼﻨــﺎن ﮐــﻪ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻋﻀﻮ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ را ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ.

اﺗﺤﺎدﯾـــﻪ ﺷـــﻮراي ﻫﻤﮑـــﺎري ﺧﻠـــﯿﺞ ﻓـــﺎرس، ﺑﻠـــﻮك ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺗﺠـﺎري ﺷـﺎﻣﻞ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﭘﯿﺮاﻣـــﻮن ﺧﻠﯿﺞﻓﺎرس و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋﺮب ﻣﻨﻄﻘـﻪ (ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن، ﺑﺤﺮﯾﻦ، اﻣـﺎرات ﻣﺘﺤﺪه ﻋﺮﺑﯽ، ﻗﻄﺮ،  ﻋﻤﺎن، ﮐﻮﯾﺖ) اﺳﺖ ﮐــﻪ اﻋﻀــﺎي آن اﻫــﺪاف ﺗﺠــﺎري و اﺟﺘﻤــــﺎﻋﯽ ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ را ﭘﯿﮕﯿﺮي ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ  ﺷﻮرا در 25 ﻣﻪ 1981 ﻣـﯿﻼدي و ﺑﺎ ﻫﺪف ﯾﮑﭙﺎرﭼﮕﯽ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪ. از ﺟﻤﻠﻪ اﻫﺪاف ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻋﻀﻮ، رﺳﯿﺪن ﺑـﻪ واﺣﺪ ﭘﻮﻟﯽ ﻣﺸﺘﺮك ﺗﺎ ﺳﺎل 2010 ﺑﻮد. زﺑﺎن ﻣﺸﺘﺮك، ﺑﺮاي ارﺗﺒﺎط و اﺷﺘﺮاك ﻣﻌﻨﯽ و ﻣﻔﻬــﻮم ﺑـــﻪ ﻋﻼﺋﻢ و ﮐﺪﻫﺎ و رﻣﺰﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮك ﺑﯿﻦ اﻓﺮاد ﻧﯿﺎز اﺳﺖ.

2-4 ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺪل

ﻪ ﻃــﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﺮاي ﺑﺮآورد ﯾﮏ ﻣﺪل ﺑﺎ دادهﻫﺎي ﺗﻠﻔﯿﻘﯽ روشﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ وﺟﻮد دارد:

1-ﺑﺮآورد ﻣﺪل ﺑﺎ ﻓﺮض ﯾﮑﺴﺎن ﺑﻮدن ﻋﺮض از مبدا

2-ﺑﺮآورد ﻣﺪل ﺑﺎ ﻓﺮض ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮدن ﻋﺮض از مبدا

ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﺮ ﮐﺪام از ﻣﻮارد زﯾﺮ از آزﻣﻮن F لیمر اﺳﺘﻔﺎده ﻣــﯽ ﺷﻮد. ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ آزﻣــﻮن ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺖ:

ﺟﺪول (1): آزﻣﻮن F

prob Chi –sq.statistic Test summary
00/0 5/247 Cross-section F

ﻣﺄﺧﺬ: ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ ( درﺳﻄﺢ 5 % و 10 %)

ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ روش Pooled  مناسب نبوده و روش ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده Panel data  می باشد که به منظورﺗﻌﯿﯿﻦ روش ﻣﻨﺎﺳﺐ)اﺛﺮات ﺛﺎﺑﺖ ﯾﺎ ﺗﺼﺎدﻓﯽ( از آزﻣﻮن ﻫﺎﺳﻤﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﻨﯿﻢ.

ﺟﺪول (2): آزﻣﻮن ﻫﺎﺳﻤﻦ

prob Chi –sq..d.f Chi –sq.statistic Test summary
00/0 7 07/93 Cross-section random

ﻣﺄﺧﺬ: ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ( درﺳﻄﺢ 5 % و 10 % )

در آزﻣـــﻮن ﻫﺎﺳـــﻤﻦ ﻓﺮﺿـــﯿه H0 ﻣﺒﻨـــﯽ ﺑـــﺮ ﺳـــﺎزﮔﺎري ﺗﺨﻤــﯿﻦﻫــﺎي اﺛــﺮ ﺗﺼــﺎدﻓﯽ را در ﻣﻘﺎﺑــﻞ ﻓﺮﺿــﯿه H1 ﻣﺒﻨـــﯽ ﺑـــﺮ ﻧﺎﺳـــﺎزﮔﺎري ﺗﺨﻤـــﯿﻦﻫـــﺎي اﺛـــﺮ ﺗﺼـــﺎدﻓﯽ آزﻣﻮن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ. ﻧﺘــﺎﯾﺞ ﻣﺮﺑــﻮط ﺑــﻪ آزﻣــﻮن ﻫﺎﺳــﻤﻦ ﺑــﺮاي ﻣــﺪل ﺗﺤﻘﯿــﻖ در ﺟـــﺪول (2) ﻧﺸـــﺎن داده ﺷـــﺪه اﺳـــﺖ. ﻧﺘـــﺎﯾﺞ ﻧﺸـــﺎن داده  آﻣـــﺎره آزﻣـــﻮن ﻫﺎﺳـــﻤﻦ ﺗﺤﻘﯿـــﻖ ﮐـــﻪ در ﺳـــﻄﺢ اﻃﻤﯿﻨــﺎن 93 درﺻــﺪ ﻣﻌﻨــﯽدار ﻧﻤــﯽﺑﺎﺷــﻨﺪ ﮐــﻪ ﺑــﺮاي ﻣــﺪل ﺗﺤﻘﯿــﻖ ﺣــﺎﮐﯽ از ﻋــﺪم ﺗﺎﯾﯿــﺪ ﻓﺮﺿــﯿﻪ H1  می ﺑﺎﺷــﺪ ﻟــﺬا ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ آزﻣــﻮن ﻫﺎﺳــﻤﻦ ﺑﺮازش ﻣــﺪل رﮔﺮﺳـﯿﻮﻧﯽ اﺻـﻠﯽ اﯾـــﻦ ﺗﺤﻘﯿـﻖ ﺑـــﺎ اﺳــﺘﻔﺎده از ﻣـــﺪل دادهﻫــــﺎي ﭘﺎﻧـﻞ ﺑــﻪ روش اﺛـﺮات ﺛﺎﺑـﺖ ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑــﻮد. ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺑـﺮآورد ﻣـﺪل ﺑـــﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روشﻫـــﺎي دادهﻫـﺎي ﺗﺮﮐﯿﺒـﯽ، اﺛﺮات ﺛﺎﺑـﺖ و اﺛـﺮات ﺗﺼــﺎدﻓﯽ ﻃﯽ دوره زﻣﺎﻧﯽ 2017-1990 در ﺟﺪول (3) آﻣﺪه اﺳﺖ.

ﺟﺪول (3):  ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺮآورد ﺗﺎﺑﻊ ﺗﺠﺎرت ﺧﺪﻣﺎت ﺳﻼﻣﺖ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش اﺛﺮات ﺛﺎﺑﺖ

t-statistic cofficient Variable
3.31 0.00 LGDPi
3.84 0.00 LGDPj
2.55- 0.17- LDij
29.64 1.01 LPOPi
13.1- 0.45- LPOPj
2.92 4.89 EXRj
2.25 0.00 TAXi
17.01- 0.87- TAXj
10.75- 0.32- LANGij
10.17 1.33 ECOi
14.77- 2.8- ECOj
11.84 3.35 ECOiECOj
10.77- 2.49- D8i
11.95 2.44 D8j
4.26- 1.56- D8iD8j
10.05 1.65 GCCi
11.24 3.43 GCCiGCCj
12.29- 1.96- GCCj
R-squared:0.85
D-W:1.82

 

 

ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ :

ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ اراﯾﻪ ﺷﺪه در ﺟﺪول (3) آﻣﺎره ﺿﺮﯾﺐ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻘﺪار ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﻮده و ﻧﺸﺎن از ﻗﺪرت ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻨﺪﮔﯽ 85 درﺻﺪي ﻣﺘﻐﯿﺮ واﺑﺴﺘﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﺖ. ﻣﻘﺪار دورﺑﯿﻦ واﺗﺴﻮن ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه ﻧﯿﺰ ﻧﺸﺎن از ﻋﺪم وﺟﻮد ﺧﻮدﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﯿﺎن ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎ دارد.

5-ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي، ﺟﻤﻊﺑﻨﺪي و ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ

در اﯾــﻦ ﻣﻘﺎﻟــﻪ ﺑــﻪ ﺗﺠﺰﯾــﻪ ﻫﻤﮕﺮاﺋــﯽ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻋﻀــﻮ ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ اﺳﻼﻣﯽ و ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ ﻃﯽ دوره 1990-2017 ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﭘﺎﻧﻞ دﯾﺘﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﻣﻨﻄﻘﻪاي (ﺑﺎ ﻣﺎﻫﯿﺘﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ) در اﯾﻦ راﺳﺘﺎ، ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐــﻪ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﭘﺮﻋﻀـﻮﺗﺮﯾﻦ ﻧﻬﺎدﻫـــﺎي ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻗﺮاﺑﺖﻫـﺎي ﻣﺬﻫﺒﯽ، ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ ﺧﻮد را در اﯾﺠﺎد ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑـــﯿﻦ ﮐﺸـﻮرﻫﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎن آﻏﺎز ﮐﺮده اﺳﺖ؛ اﻣــﺎ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻗﺮاﺑﺖﻫــﺎي ﺑﺴــﯿﺎر، ﻫﻨــﻮز ﺟﺎﯾﮕــﺎه واﻗﻌــــﯽ ﺧــــﻮد را در ﻣﺴــــﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼــــﺎدي، ﺗﺠــــﺎري و ﺑــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــﯽ ﭘﯿــﺪا ﻧﮑــﺮده اﺳــﺖ و ﺑــﺎ وﺟــﻮد ﺗﻘــﺪم در ﻋﺮﺻـــﻪ ﻋﻀـــﻮﯾﺖﻫﺎي ﺑـــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـــﯽ ﻧﺴـــﺒﺖ ﺑـــﻪ ﺳـــﺎﯾﺮ ﻫﻤﮑﺎريﻫـــﺎ و اﺗﺨﺎذ ﺗﺪاﺑﯿﺮ وﺳﯿﻊ از ﻫﻤﮑﺎريﻫﺎي دوﺟﺎﻧﺒﻪ و ﻣﻨﻄﻘﻪاي و اﻧﻌﻘﺎد ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﭼﻨﺪﺟﺎﻧﺒﻪ، از رﺷـﺪ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ از ﺷـﺎﺧﺺﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮﺧـﻮردار ﻧﻤــﯽﺑﺎﺷﻨﺪ، و اﯾــﻦ ﻋﺪم ﺗﻨﺎﺳﺐ در ﺳـﺎﯾﺮ ﺷـﺎﺧﺺﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و… ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣـﯽﺧﻮرد و ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺴﻠﻤﺎن را در ﻋﺪم ﺗﻘﺎﺑـــﻞ ﺑـــﺎ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺗﻮﺳـــﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘـــﻪ و در ﺣـــﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ.

ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ: ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫـﺎي ﺗﺨﻤـﯿﻦ اﻟﮕﻮ از ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﺎداري، ﺑﺠﺰ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺗﻮﺿﯿﺤﯽ ﻣﺠـــﺎزي زﺑـــﺎن، در ﺳـــﻄﺢ ﻣﻌﻨـــﺎداري ﻗـــﺮار دارﻧـــﺪ. اﺛﺮﮔـــﺬاري ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﺑﻬﺒــﻮد اﻧــﺪازه اﻗﺘﺼــﺎدي ﺑــﺮ ﭘﺪﯾــﺪه ﺑﻬﺒــﻮد ﮔﺮدﺷــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ در ﺟﻬـــﺖ ﻣﻮاﻓـــﻖ اﺳـــﺖ ﺑـــﻪ ﻋﺒـــﺎرﺗﯽ ﺑـــﺎ اﻓـــﺰاﯾﺶ ﯾـــﮏ درﺻـــﺪي در اﻧـــﺪازه اﻗﺘﺼـــﺎدي ﻣـــﻮﺛﺮ ﺑﻬﺒـــﻮد ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ در ﺣـــﺪود 1/0 درﺻـــﺪ اﻓــﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫــﺪ ﯾﺎﻓــﺖ. ﺿــﺮﯾﺐ ﻣﻨﻔــﯽ ﺑــﻪ دﺳــﺖ آﻣــﺪه ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﻓﺎﺻـــﻠﻪ ﻣـــﺮزي ﻧﺸـــﺎن از ﺗـــﺎﺛﯿﺮ 17 درﺻـــﺪي اﯾﻦ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺑﺮ ﺑﻬﺒﻮد ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ دارد.

ﺑـــﯽ ﺗـــﺎﺛﯿﺮي اﻓـــﺰاﯾﺶ ﻧـــﺮخ ﻣﺎﻟﯿـــﺎت در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي واردﮐﻨﻨـــــﺪه و اﺛﺮﮔـــــﺬاري ﻣﻨﻔـــــﯽ اﯾـــــﻦ ﻧـــــﺮخ در ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﺻــــﺎدرﮐﻨﻨﺪه از ﻧﺘــــﺎﯾﺞ دﯾﮕــــﺮ ﺗﺤﻘﯿــــﻖ ﺣﺎﺿــﺮ ﻣــﯽ ﺑﺎﺷــﺪ ﺑــﻪ ﺻــﻮرﺗﯽ ﮐــﻪ ﯾــﮏ درﺻــﺪ اﻓــﺰاﯾﺶ در ﻧــــﺮخ ﻣﺎﻟﯿــــﺎت در ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي وارد ﮐﻨﻨــــﺪه ﻫــــﯿﭻ ﺗـــﺎﺛﯿﺮي ﺑـــﺮ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﻧــــﺪارد اﻣــــﺎ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺖ در ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﺻـــﺎدرﮐﻨﻨﺪه ﻣﺴـــﻠﻤﺎن را ﺑـــﻪ ﻣﯿـــﺰان زﯾـــﺎدي ﮐـــﺎﻫﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ. ﺿـــﺮﯾﺐ ﻣﺜﺒـــﺖ ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﺟﻤﻌﯿـــﺖ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن وارد ﮐﻨﻨـــﺪه و ﺿــــﺮﯾﺐ ﻣﻨﻔـــﯽ ﺟﻤﻌﯿــــﺖ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﺻـــﺎدر ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺴـــﻠﻤﺎن، ﺣـــﺎﮐﯽ از اﯾـــﻦ اﺳـــﺖ ﮐـــﻪ اﻓـــﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿـــﺖ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي وارد ﮐﻨﻨـــﺪه و ﺻـــﺎدر ﮐﻨﻨـــﺪه ﻣﺴـــﻠﻤﺎن، ﺑـــﻪ ﺗﺮﺗﯿـــﺐ ﻣﻨﺠـــﺮ ﺑـــﻪ ﺑﻬﺒـــﻮد ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ ﻣﯿـــﺎن اﯾـــﻦ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎ و ﮐـــﺎﻫﺶ ﺗﺠــﺎرت ﻣــﯽ ﺷــﻮد و اﯾــﻦ ﻋﺎﻣــﻞ ﺑــﻪ ﺧــﻮﺑﯽ ﺣــﺎﮐﯽ از اﯾــﻦ اﺳــﺖ ﮐــﻪ ﺑــﺎ اﻓــﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿــﺖ در اﯾــﻦ ﮐﺸــﻮرﻫﺎ، ﺗﻘﺎﺿﺎي ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳـﻼﻣﺘﯽ ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺘﻪ و واردات ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑـــــﯽ ﺗـــــﺎﺛﯿﺮي اﻓـــــﺰاﯾﺶ ﻧـــــﺮخ ارز در ﮐﺸـــــﻮرﻫﺎي واردﮐﻨﻨـــــﺪه و اﺛﺮﮔـــــﺬاري ﻣﺜﺒـــــﺖ اﯾـــــﻦ ﻧـــــﺮخ در ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﺻــــﺎدرﮐﻨﻨﺪه از ﻧﺘــــﺎﯾﺞ دﯾﮕــــﺮ ﺗﺤﻘﯿــــﻖ ﺣﺎﺿــﺮ ﻣــﯽ ﺑﺎﺷــﺪ ﺑــﻪ ﺻــﻮرﺗﯽ ﮐــﻪ ﯾــﮏ درﺻــﺪ اﻓــﺰاﯾﺶ در ﻧـــﺮخ ارز در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي وارد ﮐﻨﻨـــﺪه ﻫـــﯿﭻ ﺗـــﺎﺛﯿﺮي ﺑـــﺮ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﻧـــﺪارد   اﻣـــﺎ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺻـــﺎدرﮐﻨﻨﺪه  ﻣﺴﻠﻤﺎن را ﺑﻪ ﻣﯿﺰان زﯾﺎدي اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ.

ﺗــــﺎﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒــــﺖ اﻓــــﺰاﯾﺶ ﻧــــﺮخ ارز ﺑــــﺮ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺘﯽ در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﮐـــﻪ ﻧﺎﺷـــﯽ از اﺛـــﺮ ﻣﺜﺒــﺖ ﺑﻬﺒــﻮد ﻧــﺮخ ارز ﺑــﺮ ﺻــﺎدرات ﻣــﯽ ﺑﺎﺷــﺪ اﻣــﺎ ﺑــﯽ ﺗـــﺎﺛﯿﺮي اﻓـــﺰاﯾﺶ ﻧـــﺮخ ارز در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي واردﮐﻨﻨـــﺪه ﺑـــﺮ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ، ﻣـــﯽ ﺗﻮاﻧـــﺪ ﺿـــﺮورت ورود ﮔﺮدﺷﮕﺮي ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ. ﺗــــﺄﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔــــﯽ ﻣﺘﻐﯿــــﺮ زﺑــــﺎن ﻣﺸــــﺘﺮك در ﺑﻬﺒــــﻮد ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺖ در ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﻣﺴــــﻠﻤﺎن (ﺑــــﺮ ﺧـــﻼف اﻏﻠـــﺐ ﻣﻄﺎﻟﻌـــﺎت اﻧﺠـــﺎم ﺷـــﺪه)، ﻣـــﯽ ﺗﻮاﻧـــﺪ ﺣـــﺎﮐﯽ از اﯾـــﻦ ﺑﺎﺷـــﺪ ﮐـــﻪ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي داراي زﺑـــﺎن ﻣﺸـــﺘﺮك (اﻏﻠـــﺐ ﻋﺮﺑـــﯽ)، ﻧﯿﺎزﻫـــﺎي ﺳـــﻼﻣﺘﯽ ﻫﻤـــﺪﯾﮕﺮ را ﭘﻮﺷﺶ ﻧﻤﯽ دﻫﻨﺪ. ﺿـــﺮﯾﺐ ﻣﺜﺒـــﺖ ﻣﺮﺑـــﻮط ﺑـــﻪ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي واردﮐﻨﻨـــﺪه ﻣﺴــﻠﻤﺎن ﻋﻀــﻮ اﮐــﻮ و ﺟــﯽ ﺳــﯽ ﺳــﯽ ﺣــﺎﮐﯽ از اﯾــﻦ اﺳــﺖ ﮐــﻪ، ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻣــﺬﮐﻮر، ﺑﯿﺸــﺘﺮ ﺑــﺎ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي ﻋﻀـــﻮ اﺗﺤﺎدﯾـــﻪ ﻫـــﺎي دﯾﮕـــﺮ ﮐـــﻪ ﻋﻀـــﻮ آن ﻧﯿﺴـــﺘﻨﺪ، ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ دارﻧـــﺪ و ﺿـــﺮﯾﺐ ﻣﻨﻔـــﯽ ﻣﺮﺑـــﻮط ﺑــﻪ ﮐﺸــﻮرﻫﺎي وارد ﮐﻨﻨــﺪه اﺗﺤﺎدﯾــﻪ دﯾﮕــﺮ، ﻧﺸــﺎن ﻣــﯽ دﻫــــﺪ ﮐــــﻪ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي اﺗﺤﺎدﯾــــﻪD8 بیشـﺘﺮ ﺑــــﺎ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﻋﻀــــﻮ ﻫﻤــــﺎن ﺳــــﺎزﻣﺎن، ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳﻼﻣﺖ دارﻧﺪ. ﻣﻨﻔـــﯽ ﺑـــﻮدن ﺿـــﺮاﯾﺐ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺻـــﺎدرﮐﻨﻨﺪه ﻋﻀـــﻮ اﮐــﻮ و ﺷــﻮراي ﻫﻤﮑــﺎري ﺧﻠــﯿﺞ ﻓــﺎرس ﻧﯿــﺰ ﺑــﻪ اﯾــﻦ ﻣﻌﻨﺎاﺳﺖ ﮐـــﻪ ﮐﺸـﻮرﻫﺎي ﻋﻀـﻮ اﯾـﻦ ﺳـــﺎزﻣﺎن ها، ﺑـــﺎ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺘﯽ ﺑﯿﺸــــﺘﺮي دارﻧــــﺪ. ﮐـــﻪ ﻋﻀـــﻮ آن ﺳـــﺎزﻣﺎن ﻧﯿﺴـــﺘﻨﺪ و ﻣﺜﺒـــﺖ ﺑـــﻮدن اﯾـــﻦ ﺿـــﺮﯾﺐ در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺻـــﺎدرﮐﻨﻨﺪه ﻋﻀـــﻮ D8  نشــﺎن از اﯾـــﻦ دارد ﮐـــﻪ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﻋﻀـــﻮ اﯾـــﻦ ﺳــــﺎزﻣﺎن، ﺑــــﺎ ﮐﺸــــﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺘﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮي دارﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻀﻮ  D8 می باشند. ﺑـــﺎ ﺗﻮﺟـــﻪ ﺑـــﻪ ﻧﺘـــﺎﯾﺞ ﻣﺘﻔـــﺎوت ﻣﯿـــﺎن ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﻣـــﯽ ﺗـــﻮان ﺑـــﻪ اﯾـــﻦ ﻧﺘﯿﺠـــﻪ رﺳـــﯿﺪ ﮐـــﻪ ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن، ﺗـــﺎﺛﯿﺮ ﻣﺸﺨﺼـــﯽ ﺑـــﺮ ﺑﻬﺒــــﻮد ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳــــﻼﻣﺘﯽ در اﯾــــﻦ ﮔــــﺮوه از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻧﺪارد.

1-5ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ

ﺑﺮاي ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻣﻮﺛﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ در ﻫﻤﮕـﺮاﯾﯽ ﻣﻨﻄﻘــﻪاي، ﺑــــﺎ ﺗﻮﺟــــــﻪ ﺑــــــﻪ ﻧﻘﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪه ﺷــــﺎﺧﺺﻫــــﺎي اﻗﺘﺼــــﺎدي، ﻧﻈﯿــــﺮ اﻧــــﺪازه اﻗﺘﺼــــﺎد داﺧﻠــــﯽ( GDP)، ﻧــــﺮخ ارز، ﻣﺎﻟﯿــــﺎت و ﺟﻤﻌﯿــــﺖ، ﺗﻮﺻــﯿﻪ ﻣــﯽﺷــﻮد ﮐﺸــﻮرﻫﺎﯾﯽ ﻣــﺪ ﻧﻈﺮ ﻗــﺮار ﮔﯿﺮﻧــﺪ ﮐــﻪ از ﺣﯿــﺚ ﺷــﺎﺧﺺﻫــﺎي ﻓــﻮق ﻇﺮﻓﯿــﺖ ﺑــﺎﻻﺗﺮي داﺷــﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺗــــﺎﺛﯿﺮ ﻣﺜﺒــــﺖ اﻓــــﺰاﯾﺶ ﻧــــﺮخ ارز ﺑــــﺮ ﮔﺮدﺷــــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺘﯽ در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﺴـــﻠﻤﺎن ﮐـــﻪ ﻧﺎﺷـــﯽ از اﺛـــﺮ ﻣﺜﺒــﺖ ﺑﻬﺒــﻮد ﻧــﺮخ ارز ﺑــﺮ ﺻــﺎدرات ﻣــﯽ ﺑﺎﺷــﺪ اﻣــﺎ ﺑــﯽ ﺗـــﺎﺛﯿﺮي اﻓـــﺰاﯾﺶ ﻧـــﺮخ ارز در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي وارد ﮐﻨﻨـــﺪه ﺑـــﺮ ﮔﺮدﺷـــﮕﺮي ﺳـــﻼﻣﺖ، ﻣـــﯽ ﺗﻮاﻧـــﺪ ﺿـــﺮورت ورود ﺧﺪﻣﺎت ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ. ﺿـﺮﯾﺐ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﺸﻮر ﺻﺎدرﮐﻨﻨﺪه ﻣﻨﻔﯽ و از ﺷﺪت ﺑﺎﻻﯾﯽ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳـﺖ. اﯾـﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﻣﯽﺗﻮان اﺳﺘﻨﺒﺎط ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﯿﻞ ﺑﻪ ﻣﺼﺮف دروﻧﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ﮔﺴـﺘﺮش ﺑـــﺎزار  ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد.  ﻣﺘﻐﯿــــﺮ ﻓﺎﺻــــﻠﻪ ﻧﻘــــﺶ ﻣﻌﻨــــﺎداري ﺑــــﺮ ﺗﺠــــﺎرت ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي واردﮐﻨﻨــــﺪه و ﺻــــﺎدرﮐﻨﻨﺪه دارد. ﻓﺮآﯾﻨــــﺪ ﺗﺠــﺎرت اﻣــﺮوزي ﺑــﻪ ﮔﻮﻧــﻪاي اﺳــﺖ ﮐــﻪ اﻧﺘﻈــﺎر ﻣــﯽرود در آﯾﻨــﺪه اي ﻧــﻪ ﭼﻨــﺪان دور اﯾـــﻦ ﻧﻘــﺶ ﮐﻤﺘــﺮ ﻣـــﯽ ﺷـــﻮد. ﻫﺰﯾﻨـــﻪ ﺣﻤـــﻞ و ﻧﻘـــﻞ ﮐـــﻪ در ﻣﺘﻐﯿـــﺮ ﻓﺎﺻـــﻠﻪ ﻧﻬﻔﺘــﻪ ﻣـــﯽﺷـــﻮد ﺑـــﻪ ﺗــﺪرﯾﺞ ﺧـــﻮد را از ﻓﺎﺻـــﻠﻪ ﺟـــﺪا ﻣﯽﺳﺎزد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع:

1-حمیدی رزي، داوود. ﺷـــﻬﺒﺎزي، ﮐﯿـــﻮﻣﺮث. رﺿـــﺎﺋﯽ، اﺑـــﺮاﻫﯿﻢ. (ﺑﻬـــﺎر1394). «ﺑﺮرﺳـــﯽ ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ اﻗﺘﺼـــﺎدي ﮐﺸــــﻮرﻫﺎي ﻋﻀـــﻮ ﻫﻤﮑـــﺎري اﻗﺘﺼـــﺎدي(اﮐﻮ) : رﻫﯿﺎﻓـــﺖ اﻗﺘﺼﺎدﺳـــﻨﺠﯽ ﻓﻀــــﺎﯾﯽ ﺗــــﺎﺑﻠﻮﯾﯽ »، ﻓﺼــــﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘــــﮋوﻫﺶﻧﺎﻣــــﻪ ﺑﺎزرﮔــــﺎﻧﯽ، 196-155 ،74ﺷﻤﺎره.

2-ﺳــﻮري، اﻣﯿﺮرﺿــﺎ. (ﺗﺎﺑﺴــﺘﺎن1393). «ﺗﺤﻠﯿــﻞ ﻋﻮاﻣــﻞ ﻣــﻮﺛﺮ ﺑــﺮ ﻫﻤﮕﺮاﯾــﯽ ﺗﺠــﺎري اﯾــﺮان ﺑــﺎ ﺑﻠــﻮكﻫــﺎي ﻣﻨﻄﻘــﻪاي ﻣﻨﺘﺨــﺐ  ﮐـــﺎرﺑﺮد ﯾـــﮏ ﻣـــﺪل ﺟﺎذﺑـــﻪ» ، ﻓﺼـــﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘـــﮋوﻫﺶﻧﺎﻣـــﻪ 62-37 ،53 اﻗﺘﺼﺎدي، ﺳﺎل ﭼﻬﺎردﻫﻢ، ﺷﻤﺎره.

3-ﺳـــﻮري، اﻣﯿﺮرﺿـــﺎ. ﺗﺸـــﮑﯿﻨﯽ، اﺣﻤـــﺪ. (ﭘـــﺎﯾﯿﺰ1392). ﻋﻮاﻣـــﻞ ﻣــﻮﺛﺮ ﺑــﺮ ﺗﺠــﺎرت ﻣﺘﻘﺎﺑــﻞ اﯾــﺮان ﺑــﺎ ﺑﻠــﻮكﻫــﺎي ﻣﻨﻄﻘــﻪاي»، 58-33 ،68 ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎي ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ، ﺷﻤﺎره.

4-ﺷـــﮑﯿﺒﺎﯾﯽ، ﻋﻠﯽرﺿـــﺎ. ﺳـــﻨﺎﯾﯽ، ﺣﺴـــﻦ. (ﭘـــﺎﯾﯿﺰ1391). ﺑﺮرﺳـــﯽ ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ اﻗﺘﺼـــﺎدي و ﻫـــﻢ زﻣـــﺎﻧﯽ ﭼﺮﺧـــﻪﻫـــﺎي ﺗﺠـــﺎري در ﮔـــﺮوه ﺷــــﺎﻧﮕﻬﺎي، ﻓﺼـــﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘــــﮋوﻫﺶﻫـــﺎي اﻗﺘﺼــــﺎدي،

105-89 ﺳﺎل دوازدﻫﻢ، ﺷﻤﺎره ﺳﻮم،

5- (1391ﺟﺒــــﺎري، ﻋﻠــــﯽرﺿــــﺎ. ﻣﺮداﻧــــﯽ، رﺟــــﺎء). زﻣﺴــــﺘﺎن. « ﺗﺠـــــﺎرت ﺧـــــﺪﻣﺎت ﺳـــــﻼﻣﺖ در آﺳـــــﯿﺎ؛ ﻣﻬـــــﺎﺟﺮ ﻣﺘﺨﺼﺼـــﯿﻦ ﺳـــﻼﻣﺖ: ﭼـــﺎﻟﺶﻫـــﺎ و ﻓﺮﺻـــﺖﻫـــﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻼﻣﺖ 1391؛ 79 : 1104-1112.

6-ﻟﻄﻔﻌﻠـــﯽﭘـــﻮر، ﻣﺤﻤﺪرﺿـــﺎ. ﺷـــﺎﮐﺮي، ﺳـــﯿﺪه زﻫـــﺮا. ﮐﺒـــﺮيﺑﻄـــﺎ، ﻓﺎﻃﻤـــﻪ. (ﺗﺎﺑﺴـــﺘﺎن1390).

بررسی همگرایی اقتصادی ﻣﯿـــﺎن اﯾـــﺮان و ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي آﻣﺮﯾﮑـــﺎي ﻻﺗـــﯿﻦ، ﻓﺼـــﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤــــﯽ-ﭘﮋوﻫﺸــــﯽ، ﭘــــﮋوﻫﺶﻫــــﺎي رﺷــــﺪ و ﺗﻮﺳــــﻌه اﻗﺘﺼﺎدي، ﺳﺎل اول، ﺷﻤﺎره ﺳﻮم.

7-ﺻــــــــﺎدﻗﯽ، ﻋﻠــــــــﯽ. ﺷﻮﺷــــــــﺘﺮي، ﺳــــــــﯿﺪﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد. (ﻓـــــﺮوردﯾﻦ1389). «ﻫﻤﮕﺮاﯾـــــﯽ ﮐﺸـــــﻮرﻫﺎي اﺳـــــﻼﻣﯽ، ﭼـــﺎﻟﺶﻫـــﺎ و راﻫﮑﺎرﻫــــﺎ»، ﻣﺠﻤﻮﻋـــﻪ ﻣﻘـــﺎﻻت ﭼﻬــــﺎرﻣﯿﻦ ﮐﻨﮕــــﺮه ﺑـــــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠــــﯽ ﺟﻐﺮاﻓﯿـــــﺪاﻧﺎن ﺟﻬــــﺎن اﺳـــــﻼم.( bICIWG2010).

8-ﺗﺮﮐـــــﯽ، ﻟـــــﯿﻼ. ﻃﯿﺒـــــﯽ، ﺳـــــﯿﺪﮐﻤﯿﻞ. ﺷـــــﺮﯾﻔﯽ، ﺳـــــﺠﺎد. (زﻣﺴــــﺘﺎن1389). «ﺗــــﺎﺛﯿﺮ اﺻــــﻼﺣﺎت ﻣــــﺎﻟﯽ ﺑــــﺮ رﺷــــﺪ اﻗﺘﺼـــﺎدي و اﯾﺠـــﺎد ﻫﻤﮕﺮاﯾـــﯽ ﺑـــﯿﻦ ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﺑﺮﮔﺰﯾـــﺪه اﺳـــﻼﻣﯽ». ﻓﺼـــﻠﻨﺎﻣﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘـــﺎت ﻣـــﺪلﺳـــﺎزي اﻗﺘﺼـــﺎدي، ﺷﻤﺎره 2.

9-ﺗـــﻮراﻧﯽ، ﺳـــﻮﮔﻨﺪ. ﻃﺒﯿﺒـــﯽ، ﺳـــﯿﺪ ﺟﻤـــﺎلاﻟـــﺪﯾﻦ. ﺗـــﻮﻓﯿﻘﯽ، ﺷــــﻬﺮام. ﺷــــﻌﺮﺑﺎﻓﭽﯽزاده، ﻧﺴــــﺮﯾﻦ. (دي1389) ﺗﺠــــﺎرت. ﺑـــﯿﻦاﻟﻤﻠﻠـــﯽ ﺧـــﺪﻣﺎت ﺳـــﻼﻣﺖ در ﮐﺸـــﻮرﻫﺎي ﻣﻨﺘﺨـــﺐ ﻋﻀــــﻮ آﺳــــﻪآن ؛ ﭼــــﺎﻟﺶﻫــــﺎ و ﻓﺮﺻــــﺖﻫــــﺎ، ﻣــــﺪﯾﺮﯾﺖ اﻃﻼﻋﺎت ﺳﻼﻣﺖ1390؛ 48 453-468.

10-ﺣﺴــﯿﻨﯽ ﻧﺴــﺐ، ﺳــﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ. ﻣﺘﻘــﯽ، ﺳــﻤﯿﺮا. ﻣﺘﻘــﯽ، اﻓﺸــﯿﻦ. ﻓﺘﺤــــﯽ، ﯾﺤﯿــــﯽ. (زﻣﺴــــﺘﺎن1389). «ﻣﻄﺎﻟﻌــــﻪ اﯾﺠــــﺎد و اﻧﺤــــﺮاف ﺗﺠــــﺎرت در ﺳــــﺎزﻣﺎنﻫــــﺎي ﺗﺠــــﺎري ﻣﻨﺘﺨــــﺐ ﻣﻨﻄﻘــــﻪاي آﺳــــﯿﺎ» ، ﻓﺼــــﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘــــﮋوﻫﺶﻧﺎﻣــــﻪ ﺑﺎزرﮔــــﺎﻧﯽ، ﺷﻤﺎره 182-155 ،57.

11-Matteo, Fiorini. Bernard, Hokman. (2018). Services trade policy and sustainable development. World Development, Volume 112, December 2018, Pages 1-12.

12-Gianmarco, Ottaviano. Giovanni, peri. Greg, Wright. (2018). Immigration, trade and

productivity in services: Evidence from U.K. firms. Journal of International Economics,

. 108.-Volume 112, May 2018, Pages 88

13-Matthieu, Cruzet. Emmanuel, Milet. Daniel, Mirza. (2016). The impact of domestic regulations on international trade in services: Evidence from firm-level data. Journal of Comparative Economics, Volume 44, Issue 3, August 2016, Pages 585-607.

14-Azmat, Gani. Michael, Clemes. (2013). Modeling the effect of the domestic business environment on services trade. Economic Modelling, Volume 35, September 2013, Pages 297-304.

15-Holger, Breinlich. Chiara, Criscuolo. (2011). International trade in services: A portrait of importers and exporters. Journal of International Economics, Volume 84, Issue 2, July 2011, Pages

188-     206

16-Churnrurtai, Kanchanachitra. Fely Marilyn, Lorenzo. Magnus, Lindelow. Piya,

Hanvoravongchai. Nguyen, Lan Huong

Siswanto, Agus Wilopo. Jennifer, Frances dela Rosa. (2011). Human resources for health in southeast Asia: shortages, distributional challenges, and international trade in health services. Volume 377, Issue 9767, 26 February–4 March 2011, Pages 769-781.

17-Prof Richard, Smith. Prof Rupa, Chanda. Viroj, Tangcharoensathien. (2009). Trade in health-erlated services. The Lancet, Volume 373, Issue 9663, 14-20 February 2009, pages 593-601.

18-Mitra, Arup. (2009). Impact of Trade on Service Sector Employment in India, Institute of Economic Growth University of Delhi Enclave North Campus, Working Paper Series , No.E/298/,1-36.

19-Chauvin, S. and Gaulier, G. (2002). “Regional Trade Integration in Southern Africa”, Working Paper November.

20-Gilber,J. and et. Al. (2001). “Assessing Regional Trading Arrangements in the Asia-Pacific”, New York and New York and Geneva,United Nation Conference on Trade.

21-Rahman M. (2001). Bangladesh, India bilateral trade: an investigation into trade in services. Dhaka: Centre for Policy Dialogue; 2001.

22-Rupa Chanda. (2001). Trade in health services: Bulletin of the World Health Organization 2001; 80:158-163.

ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ ﺳﻼﻣﺖ

مطلب مرتبط

دریافت مقاله کامل همراه عکس و جداول

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button