مدیریت حیات وحش و نقش آن در کاهش انقراض گونه ها و تهدیدات زیسـتی

0

وحش

محمد حسن حسین زاده رابری، علیرضا تاج پور، سعید کریمی

ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﺮه ي زﻣﯿﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ و روز ﺑﻪ روز در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ. اﻣﺮوزه ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌ وحش ﯾﮑﯽ از راﯾﺞ ﺗﺮﯾﻦ راه ﻫﺎي ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﺟﺎﻧﻮري در دﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﺗﻬﺪﯾﺪات زﯾﺴﺘﯽ اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﺟﻤﻌﯿﺖ تا در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌وحش ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺤﺚ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ می‌باشد ﮐﻪ اﯾﻦ واژه داراي ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺘﻌﺪدي اﺳﺖ: اوﻟﯿﻦ و دوﻣﯿﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دست‌کاری ﺗﻌﺪاد ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺳﺖ و ﺳﻮﻣﯿﻦ ﻣﻮرد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺮي می‌باشد. در ﻋﻤﻞ، ﻓﻘﻂ ﺳﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌ وحش ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد. اول، درك ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺗﺮاﮐﻢ آن ﺟﻤﻌﯿﺖ. دوم، ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺮاي ﺑﺪﺳﺖ آوردن ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﭘﺎﯾﺪار و ﺳﻮم، درك رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﯾﺎ داراي ﻧﺮخ اﻓﺰاﯾﺶ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ (ﭘﺎﯾﺪاري)ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺮاﮐﻢ. ﺑﺤﺚ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﺳﻪ روش اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ دست‌کاری ﻣﺮگ وﻣﯿﺮ، ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ دست‌کاری ﺑﺎروري، ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ روش ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ. ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻣﻮرد ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ (ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ تا ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻨﻘﺮض ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﺤﺪود رﺷﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ) و اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﺗﻮازن ﻃﺒﯿﻌﺖ می‌گویند.

مقدمه

در ﻃﯽ ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺘﻌﺪدي در ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌ وحش به وجود آمده اﺳﺖ (Clark, 1993، ص 456) و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي وﺣﺸﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ، ﮐﻤﯿﺖ و ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ در دﺳﺘﺮس و ﻣﯿﺰان ﺑﺎزده (زاد آوري) ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ اﯾﺠﺎد اﺣﺘﻤﺎل اﻧﻘﺮاض و ﻧﺘﯿﺠﻪ ي آن ﺗﻬﺪﯾﺪات زﯾﺴﺘﯽ در ﻣﻮرد ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻃﻌﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ (Nugent,1990، ص 95-83).  ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﺟﺎﻧﻮري در زﻣﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﻃﻌﻤﻪ (ﻏﺬا ﻓﺮاوان ﺑﺎﺷﺪ)، اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ و ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﻤﻮاره رﺷﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺤﺪودﯾﺖ در ﻓﺮاواﻧﯽ ﻏﺬا (ﻋﻠﻮﻓﻪ) به وجود آید و در اﯾﻦ ﻣﻮاﻗﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺎ ﯾﮑﺴﺮي اﻋﻤﺎل ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻬﺎﺟﺮت و ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ ﺳﻌﯽ ﺑﺮ ﺑﻪ ﺗﻌﺎدل رﺳﯿﺪن دارد در ﻣﻮرد ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي حیات‌وحش زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺑﺮد ﺧﻮد رﺳﯿﺪه اﺳﺖ. اﻓﺮاد ﺟﻮان در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻧﯿﺮوي ﺗﺎزه اي ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ و از آﻧﺠﺎﺋﯿﮑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﺑﺎﻻ اﺳﺖ ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﺮاي اﻓﺮاد اﺿﺎﻓﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ (اﺛﺮات ﻣﻀﺮي) ﺑﺮ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺴﺘﮕﺎه ﻧﺪارﻧﺪ وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. در ﺣﻘﯿﻘﺖ، ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ و ﻗﺎدرﻧﺪ از ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺑﺮد ﺗﺠﺎوز ﮐﻨﻨﺪ. در ﻋﻤﻞ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺧﻮدﺷﺎن را از دﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﻨﺪ ﻋﻼوه ﺑﺮ آﺳﯿﺒﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭘﻮﺷﺶ وارد ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﻪ ﮔﻮنه ﻫﺎي حیات‌ وحش ﻧﯿﺰ آﺳﯿﺐ وارد ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﻟﺒﺘﻪ اﮔﺮ ﺗﺮاﮐﻢ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ از ﻃﺮﯾﻖ اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﮐﻨﺘﺮل ﺷﻮد و ﺳﻄﺢ آن ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﻮد، ﻣﺤﺼﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت ﻣﻨﺎﺑﻊ (ﻫﻤﭽﻮن ﻋﻠﻮﻓﻪ ﺑﺮاي ﻋﻠﻔﺨﻮاران) مورداستفاده ﻧﯿﺎز اﺳﺖ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﻧﺪك، اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻌﻀﻼت ﺑﻌﺪي ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ (Sinclair et al, 2006). اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻋﻠﻔﺨﻮاران ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ در اﺛﺮ ﺷﮑﺎرﮔﺮي، اﻧﮕﻠﯽ، دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺗﻐﺬﯾﻪ اي، ﯾﺎ ﺑﺮﺧﯽ از واﮐﻨﺶ ﻫﺎي ﺑﯿﻦ دو ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﻧﺪ (Freeland & Choquenot, 1990، ص-589)؛ و ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ در روﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻃﺒﯿﻌﯽ زﯾﺴﺘﮕﺎه ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﻧﺪ. ﺟﻨﺒﻪ دﯾﮕﺮي ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي حیات‌ وحش را داراي اﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﻬﺪﯾﺪاﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺟﻮاﻣﻊ حیات‌وحش ﺑﺮاي ﻣﺤﯿﻂ اﻃﺮاﻓﺸﺎن داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ اﮐﺜﺮ اﯾﻦ اﺛﺮات ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﺑﺎ دﺧﺎﻟﺖ اﻧﺴﺎن اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. ﮐﻪ در آﻏﺎز در اﺛﺮ دﺧﺎﻟﺖ ﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ در زﯾﺴﺘﮕﺎه ﮔﻮﻧﻪ ها و ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ آن‌ها آﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻫﺎي ﺑﺸﺮ در زﯾﺴﺘﮕﺎه اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ها ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ در ﺟﻮاﻣﻊ ﺟﺎﻧﻮري ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت را ﻣﯽ ﺗﻮان در ﻗﺎﻟﺐ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﻧﻤﻮد. ﻟﺬا در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺳﻌﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﺠﺎد ﺷﺪه ﯾﺎ ﺗﻬﺪﯾﺪات زﯾﺴﺘﯽ اي ﮐﻪ ﺗﺎﺣﺪودي ﺣﺎﺻﻞ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻧﺎدرﺳﺖ ﺑﺸﺮ می‌باشد را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده و در ﭘﺎﯾﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻣﺘﻌﺪد در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ اراﺋﻪ ي راه ﮐﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي رﻓﻊ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﻮد.

مواد و روش ها

از ﯾﻮﻧﺎن ﺑﺎﺳﺘﺎن ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻌﺎدل ﻃﺒﯿﻌﺖ به‌عنوان ﭘﯿﺶ ﻓﺮض ﺗﺎرﯾﺦ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺑﺮ اﮐﺜﺮ ﺗﻔﮑﺮات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺟﻤﻌﯿﺖ اﺛﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ (Egerton,1973، ص-324;Krebs,2001، ص-282). ﺑﺤﺚ در ﻣﻮرد ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻃﻮﻻﻧﯽ اي دارد، ﺑﻪ ﻃﻮرﯾﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺣﺘﯽ ﻗﺒﻞ از ﺻﺪه ي 1900 ﺗﻮﺳﻂ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮاﻧﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺎﻟﺘﻮس و داروﯾﻦ ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﺤﺪود رﺷﺪﮐﻨﻨﺪ. در ﻣﻮرد ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﺎي ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﯾﺎ ﺟﺎﻧﻮري دو ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ي ﺑﻨﯿﺎدي ﻣﯽ ﺗﻮان داﺷﺖ (2001,Krebs، ص-280): ﻧﺨﺴﺖ آن ﮐﻪ ﻓﺮاواﻧﯽ ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ از ﯾﮏ ﻣﮑﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﮑﺎن دﯾﮕﺮ ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨﺪ، ﺑﺮﺧﯽ زﯾﺴﺘﮕﺎه ها « ﺧﻮب » ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﮔﻮﻧﻪ ها در آن‌ها ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺮاوان ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺮﺧﯽ زﯾﺴﺘﮕﺎه ها «ﺑﺪ » ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻓﺮاواﻧﯽ در آن‌ها اﻧﺪك ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؛ و دوم اﯾﻨﮑﻪ ﻫﯿﭻ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ ﺑﺪون ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اداﻣﻪ نمی‌دهد و ﻣﺴﺌﻠﻪ ي اﺳﺎﺳﯽ در اﯾﻨﺠﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰي ﻣﺎﻧﻊ از رﺷﺪ ﻧﺎﻣﺤﺪود در ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻟﺬا ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﺟﻤﻌﯿﺖ ها در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌ وحش ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺤﺚ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ها می‌باشد ﮐﻪ اﯾﻦ واژه داراي ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺘﻌﺪدي اﺳﺖ: اوﻟﯿﻦ و دوﻣﯿﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دست‌کاری ﺗﻌﺪاد ﺣﯿﻮاﻧﺎت اﺳﺖ و ﺳﻮﻣﯿﻦ ﻣﻮرد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪآزﻣﺎﯾﺸﮕﺮي اﺳﺖ. (Sincl ، 2006، ص-355).

ﺗﺄﺛﯿﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺮ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﮐﺮه ي زﻣﯿﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ و روز ﺑﻪ روز در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ. سال‌های ﻃﻮﻻﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺟﻤﻌﯿﺖ اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ را ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺑﺮد زﻣﯿﻦ ﺑﺮاي اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﯿﺰان اﺳﺖ. ﮐﻨﺘﺮل زﯾﺴﺘﯽ ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﯾﮑﯽ از اﺻﻮل ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ها اﺳﺖ. ﻫﺎوارد و ﻓﯿﺴﮏ ﺟﺰء ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺪاﻓﻌﺎن ﻣﮑﺘﺐ زﯾﺴﺘﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺘﻨﺪ ﻋﻮاﻣﻞ زﻧﺪه و در اﺻﻞ ﺻﯿﺎدان و اﻧﮕﻞ ها ، ﻋﻮاﻣﻞ اﺻﻠﯽ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ( . Krebs 2001، ص-284_ معرفی و نگهداری ).

ﻧﺘﺎﯾﺞ و ﺑﺤﺚ

ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ اﻫﺪاف ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﻤﻌﯿﺖ اﻧﺪك و ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﯾﻦ اﻫﺪاف ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺑﺪﺳﺖ آﯾﻨﺪ، در ﻋﻤﻞ، ﻓﻘﻂ ﺳﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ حیات‌ وحش ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮد. (Caughley,1977، ص 3).

1-درك ﻧﺤﻮه ﻋﻤﻠﮑﺮد ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺗﺮاﮐﻢ آن ﺟﻤﻌﯿﺖ

2-بهره ﮐﺸﯽ از ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺮاي ﺑﺪﺳﺖ آوردن ﯾﮏ ﻣﺤﺼﻮل ﭘﺎﯾﺪار

3-ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺮاي ﺣﻔﻆ (ﭘﺎﯾﺪاري) ﯾﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺮاﮐﻢ. درك رﻓﺘﺎر ﯾﮏ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﯾﺎ داراي ﻧﺮخ اﻓﺰاﯾﺶ

در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ رﻓﺎه ﺣﯿﻮان ﺗﻮﺟﻪ ویژه‌ای ﻧﻤﻮد و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﮐﻮﻟﻮژي رﻓﺘﺎر ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻋﻤﻞ ﮐﺮد. ﺑﺤﺚ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﺷﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. (363-358ص، 2006Sinclair et al).

1-ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ دست‌کاری ﻣﺮگ وﻣﯿﺮ

2-ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ دست‌کاری ﺑﺎروري

3-ﮐﻨﺘﺮل از ﻃﺮﯾﻖ روش ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ

به‌عنوان ﻣﺜﺎل در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﯾﮏ روﻧﺪ از ﮐﻨﺘﺮل ﮔﻮزن از ﺳﺎل 1920 ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻮدﺟﻪ ي دوﻟﺖ ﻧﯿﻮزﯾﻠﻨﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﮐﻪ در ﺟﺪول 1 آورده ﺷﺪه اﺷﺎره ﻧﻤﻮد.

ﺟﺪول 1: ﺗﻮﺟﯿﻪ رﺳﻤﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه ﺑﺮاي ﻋﻤﻠﯿﺎت ﮐﻨﺘﺮل ﮔﻮزن در ﻧﯿﻮزﯾﻠﻨﺪ Sinclair e

ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﻢ ﺷﻮد، اﯾﻦ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ از آن ﻣﯿﺎن ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﻨﻮع ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﻃﯽ ﻧﺴﻞ ﻫﺎي ﺑﻌﺪي اشاره ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺟﻤﻌﯿﺖ ها را ﺑﻪ ﺳﻮي اﻧﻘﺮاض ﭘﯿﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد (رﯾﺴﮏ اﻧﻘﺮاض را اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد)، ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺮﺧﯽ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ گوشت‌خواران ﮐﻪ در ﺳﺪر ﻫﺮم ﻫﺎي ﺗﻐﺬیه اي ﻗﺮار دارﻧﺪ ﻣﺎ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي آﻓﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺷﺪ ﮐﻪ از این ﻣﯿﺎن ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻮﻧﺪه ها در ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ ﮔﺮگ از آن‌ها ﺣﺬف ﺷﺪه اﺷﺎره ﮐﺮد به‌طوری ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﺪﺗﯽ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺟﻮﻧﺪه ﻋﻨﻮان ﯾﮏ آﻓﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ هزینه‌های ﺑﺎﻻﯾﯽ ﺑﺎﯾﺪ رﻓﻊ ﺷﻮد. ﻟﺬا ﻫﻤﻮاره ﭘﯿﺸﮕﯿﺮي ﺑﻬﺘﺮ از درﻣﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﭘﺲ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ در آﻏﺎز ﻫﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ آن ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﻢ و ﺑﺪون ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي دﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﯽ ﻧﺰﻧﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺑﺠﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ي حیات‌وحش ﮐﻪ ﺑﺎ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي ﺑﻮم ﺷﻨﺎﺳﯽ ﮔﻮﻧﻪ ها آﺷﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺮ ﻧﻤﯽ آید.

ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي

ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺟﺎﻧﻮراﻧﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ دارﻧﺪ و ﯾﮏ ﮔﻮﻧﻪ ي ﻣﺸﺨﺺ ﻧﯿﺰ در ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺮاﮐﻢ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. ﺗﻐﯿﯿﺮات در ﻣﻮرد ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ (ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ها ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻨﻘﺮض ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﺤﺪود رﺷﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ) و اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﺗﻮازن ﻃﺒﯿﻌﺖ می‌گویند (Krebs, 2001).  اﻓﺰاﯾﺶ ارﺗﻔﺎع درﺧﺖ ﺑﯿﺪﻣﺠﻨﻮن

(Salix geyeriana) در منطقه‌ای ﮐﻪ ﮔﻮزن دم ﺳﯿﺎه ﯾﻠﻮﺳﺘﻮن ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺧﻮد ﯾﮏ ﻣﻮرد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺤﻘﻘﺎن ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ورود ﮔﺮگ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﻌﺪاد ﮔﻮزن ها ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ و اﯾﻦ اﻣﺮ ﺧﻮد ﺑﺮ روي ارﺗﻔﺎع درﺧﺘﺎن ﺑﯿﺪ اﺛﺮ ﮔﺬار ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻃﻮرﯾﮑﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ در ﺳﺎل 2007 اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در آﮔﻮﺳﺖ 2004 ﺳﺎﺧﺘﺎر ﮔﯿﺎﻫﯽ ﺑﺮاي ﮔﻮﻧﻪ ي ﺑﯿﺪ ﻣﺠﻨﻮن اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي ﺷﺪه اﺳﺖ؛ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﺮاﮐﻢهای ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ ﺧﻮاري از 100% در ﺳﺎل 1997 ﺑﻪ 55% در ﺳﺎل 2003 ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، درﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ارﺗﻔﺎع ﺳﺎﻗﻪ از74-25 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﻣﺘﺮ در ﺳﺎل 1997 ﺑﻪ 268_ 149 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﻣﺘﺮ در ﺳﺎل 2003 اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻨﻨﺪه ي اﯾﻦ اﺳﺖ که رﺷﺪ ارﺗﻔﺎﻋﯽ ﺑﯿﺪ ﻣﺠﻨﻮن واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺮاﮐﻢ ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ ﺧﻮاري ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺗﺎج ﭘﻮﺷﺶ ﺑﯿﺪ در اﯾﻦ ﻣﺪت از %5 در ﺳﺎل 1997، %14- %73 در ﺳﺎل 2004 اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ بود.( Beschta & Ripple 2007 ص 613). ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻮد ﻧﻤﻮﻧﻪ اي از ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺠﺪد ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ از آن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه ﮐﻪ در آﻏﺎز ﺟﺰء اﻫﺪاف ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ.

ﻣﺮاﺟﻊ:

_Beschta, R.L. Ripple, W.J. (2007). Increased willow heights along northern Yellowstone’s black tail deer creek following wolf reintroduction. Western North American. 67(4), 613-617.

 _Caughley, G. (1977). Analysis of Vertebrate Populations. John Wiley & Sons.

_Egerton, F. N. (1973). Changing concepts of the balance of nature. Quarterly Review of Biology 48, 322–350.

_Freeland, W. J & Choquenot, D. 1990. Determinations of Herbivore Carrying Capacity: Plants, Nutrients, and Equus Asinus in Northern Australia. Ecology. 71: 589-597.

_Howard, L.O. and W. F. Fiske. 1911. The Importation into the United States of the Parasites of the Gypsy-Moth and the Brown-Tail Moth. U. S. Department of Agriculture, Bureau of Entomology Bulletin 91.

_Krebs, C.J. 2001. ECOLOGY; the Experimental Analysis of Distribution and Abundance. 5th ed. Benjamin Cummings, Menlo Park, California. 801 pp.

Mangun, W.R. 1992. American fish and wildlife policy: the human dimension._

_Nugent, G. 1990. Forage availability and the diet of Fallow Deer (Dama dama) in the Blue Mountains, Otago. Newzealand Journal of Ecology, Vol. 13: 83-95.

_Sinclair. A. R. E. Fryxell. J. M, Caughley. G. 2006. Wildlife Ecology, Conservation and Management. 2nd Edi. Blackwell

Wildlife Management and that role in species extinction reduce and biological threats

Mohamad Hasan Hosein Zade Rabori1, Alireza Tajpour*2, Saeed Karimi3

1-Msc. Graduated, Environmental Science, Habitats and Biodiversity, College of Environment & Energy, Science & Research University (m.hoseinzadeh@srbiau.ac.ir)

2-Msc. Student, Environmental Management, College of Environment, University of Tehran (alireza_tajpour@ut.ac.ir)

3-Assistant Professor, Faculty of Environmental, University of Tehran(Karimis@ut.ac.ir)

 وحش وحش وحش وحش وحش

مقاله مرتبط

دریافت مقاله کامل

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button