مروري بر نقش مولفه هاي مديريت HSE روي حفاظت محيط زيست و توسعه پايدار بنادر- شیدا رستمی فر؛ محمدرضا صادقی بنیس- مرکز دانش عطران

0

توسعه یکی از مهم­ترین راه­های جلوگیری از وقوع حوادث به­ کارگیری HSE به عنوان محافظت­ کننده در مقابل خطرات احتمالی، ایجاد آلودگی­ها و عوامل محیطی است.
هدف از مطالعه کاربردی حاضر مروري بر نقش مولفه ­هاي مديريت HSE روي حفاظت محيط­زيست و توسعه­ پايدار بنادر بود که به روش توصیفی انجام شد. همچنین اطلاعات به صورت کتابخانه­ای و با مراجعه به منابع نرم و سخت گردآوری شد. بر اساس مطالعات صورت گرفته نتایج نشان داد که، بین هفت مولفه مدیریت HSE یعنی رهبری و تعهد (اعتماد)، خط مشی و اهداف استراتژیک، سازماندهی، منابع و مستندسازی، ارزیابی و مدیریت ریسک، طرح­ریزی، اجرا، ثبت و پایش، و در نهایت ممیزی و بازنگری با حفاظت محیط زیست و توسعۀ پایدار رابطۀ مثبت و معناداری وجود دارد که هرکدام در تحقیقات مختلف مقادیر متفاوتی از تاثیرگذاری را نشان می­دهند.
کلمات کليدي: مدیریت، HSE، توسعۀ پایدار، محیط زیست،

  • مقدمه

هدف اصلی توسعه پایدار، تامین نیازهاي اساسی، بهبود ارتقاء سطح زندگی براي همه، حفظ و اداره بهتر اکوسیستم ها و آینده اي امن تر و سعادتمندتر ذکر شده است. توجه به زیستگاه هاي طبیعی محیط زیست اهمیت بسیار دارد. دقت به جنبه هاي کاربردي آن بسیار جدید بوده و نیازمند آگاهی­هاي به مراتب بیشتري است. الگوهاي متداول توسعه موجب بروز مسائل اجتماعی و اکولوژیکی در سطح جهانی خواهد شد. مسائلی همچون آثار گلخانه اي و تخریب لایه ازن زمین تنها از اواخر دهه 80 میلادی به صورت جدي مطرح گردید (راموس و همکاران، 2017). با توجه به مسائل زیست محیطی در ساده ترین شکل آن غالباً روي نگرانی در مورد فروپاشی کره زمین و یا بلایاي بزرگ متمرکز بوده است. در شکل نظام­گونه و پیچیده ترآن، مسائل اجتماعی و زیست­محیطی را می­توان به این خاطر که به نظام بی ثبات و بیمار جهانی کمک می­کند که به نوبه خود موجب حوادث غیرمترقبه بسیار متضمن رنج و مشقت روزافزون انسان­ها و اکوسیستم­هاي طبیعی می­گردد. به هر ترتیب از نظر بسیاري از ناظران، هزینه ها و خطرات زیست محیطی الگوهاي کنونی توسعه غیرقابل قبول است. بنابراین باید در جستجوي راه­حل­هاي “پایدار” بود. بالاخره، اینکه بحث توسعه پایدار را میتوان بر پایه دیدگاه جدید شبکه پیچیده ارتباطات درونی بین موضوعات، زمینه­ها، رشته ها و عوامل مختلف در نظر گرفت (شفایی، 1395). همچنین یکی از مهم­ترین راه­های جلوگیری از وقوع حوادث بکارگیری HSE به عنوان محافظت­کننده در مقابل خطرات احتمالی، ایجاد آلودگی­ها و عوامل محیطی است. با توجه به خطرات زیست محیطی و کمبود منابع طبیعی باید سیستم مدیریتی مناسب در جهت رسیدن به توسعه پایدار در تمامی سطوح وجود داشته باشد که در همین راستا مجمع جهانی محیط زیست وتوسعه سازمان ملل متحد در سال 1983 با هدف بهبود رفاه در کوتاه مدت و عدم ایجاد خطر در بلند مدت براي محیط زیست منطقه­اي و جهانی ایجاد شد که سرانجام با برگزاري همایشی در سال 1992با موضوع محیط زیست و توسعه توسط سازمان ملل متحد و ایجاد قوانین، موارد مرتبط با ساختار پایدار دیدي باز در این راستا بوجود آورد.که نهایتا در سال1996تا 1999 توسط سازمان بین المللی استاندارد تدوین گردید (طاهری و یحیی­تبار، 1393). با توجه به تعریف بندر که بیان می­دارد بندر «بندر نقطه­ای در کرانه دریا است که کشتی­ها درآن به منظور بارگیری یا تخلیه بارخود پهلو می گیرند یا لنگر می­اندازند» و موقعیت استراتژیک آن به جهت مبادلۀ کالاها و ترانزیت آن­ها در سال های اخیر فرهنگ ایمنی، بهداشت و مسائل زیست محیطی (HSE) مورد بحث بوده و عوامل مختلف توسعۀ پایدار و حفاظت ایمنی در برابر خطرات در بنادر نیازمند بحث و بررسی می­باشد (یگانه محلاتی، 1394). همچنین بررسی HSE و اهمیت اجرای آن در پی ریزی سیستم ساختاری بنادر از لحظه ورود شناور به ابراه و دهانه بندر تا تخلیه و بارگیری و انبار داری نفت حائز اهمیت است. آن قسمت از نفت رها شده به دريا كه به ساحل مي رسد شامل هيدروكربن هاي سنگين است كه در اندازه­هاي مختلف در سطح ساحل قرار مي گيرند. با توجه به مطالب بیان شده در تحقیق حاضر مروری بر نقش مولفه­هاي مديريت HSE روي حفاظت محيط­زيست و توسعه­ پايدار بنادر شده است.

  • اهداف

– بررسی مولفه­های مرتبط با مدیریت HSE
– شناسایی ابعاد زیست محیطی و توسعه­ای استفاده از مفاهیم HSE
– مروری بر مطالعات صورت گرفته مرتبط با موضوع تحقیق

  • روش­شناسی تحقیق

تحقیق حاضر به لحاظ هدف کاربردی بوده و روش انجام آن به صورت توصیفی بود. همچنین روش گردآوری اطلاعات در تحقیق حاضر به صورت کتابخانه­ای انجام شد که با مراجعه به منابع سخت (کتب و مقالات چاپی) و نرم (کتب و مقالات دیجیتالی دانلود شده از پایگاه­های معتر مانند گوگل اسکولار، ایران داک، الزویر و ساینس­دایرکت) به جمع­آوری و فیش برداری از منابع پرداخته شد.

  • تعاریف و مفاهیم

4-1 مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE
در قرن اخیر نظریه همبستگی متقابل پدیده ها، یا نگرش سیستمی، مورد توجه و تأکید بسیاری از متفکرین قرار گرفته است. بر اساس این نگرش، هر سیستم بصورت شبکه ای از پیوندهای متقابل تشکیل شده است که جملگی پدیده ها و رویداهای آن با یکدیگر تعامل دارند و از این جهت هر کاری باید طوری سازمان داده شود که اعضای متشکله آن به نحوی تحت ارتباط سیستماتیک قرار داده شوند و بعنوان عضوی از یک کار عمل نمایند. بنابراین دیدگاه سیستمی یک راه و روش فکر کردن، نوعی جهان بینی و یک قالب ذهنی خاص که چهار چوبی برای در نظر گرفتن عوامل محیطی داخلی و خارجی سیستم به عنوان یک کل متشکل بدست می دهد. تفکر حاکم بر هر سیستم مدیریتی، فاصله زمانی دستیابی به اهداف آن مدیریت را مشخص خواهد نمود. موسسات بین المللی تجارت وپیشینه خود را در زمینه HSE بررسی نموده و به نتایج شگفتی در این زمینه دست یافته اند . این موسسات با بررسی طرز تفکر و باور حاکم بر نظام مدیریتی HSE در زمانهای مختلف علل کنترل و یا عدم کنترل موثر مخاطرات را در صنعت ریشه یابی نموده اند. آنها به این نتایج رسیده اند که: حتی اگر در سازمانها عناصر چرخه مدیریت مستقر شده باشند ولی تغییری در فرهنگ حاکم بر سازمان ایجاد نشده باشد موضوع به منزله عدم استقرار بهینه نظام مدیریت HSE می باشد. رشد فرهنگی از طریق طی نمودن 5 سطح زیر خواهد شد(Hundson, 2001).

  • تفکر Pathologic: تفکر حاکم بر این سیستم بیمارگونه است. ببعنوان مثال در هر حادثه ای سیستم تمایل دارد که فرد را مقصر قلمداد نماید.
  • تفکر Reactive : ابتدا حادثه اتفاق می افتد، سپس بررسی علل آغاز می شود، تمایل به مقصر دانستن فرد همچنان وجود دارد.
  • تفکر calculative: در جریان وقوع حادثه هنوز فرد مقصر قلمداد می شود اما به مخاطرات ناشی از تاُسیسات توجه می شود و سیستم هایی برای مدیریت مخاطرات ایجاد شده است.
  • تفکر proactive: قبل از وقوع حادثه می بایست چاره اندیشی نمود. پیشگیری از وقوع حوادث در اولویت برنامه ها قرار گرفته است، در این سیستم مدیران مسئولیت کنترل و یا وقوع حوادث احتمالی رابر عهده می گیرند.
  • تفکر Generative : در این سیستم تفکر خلاق حاکم است ،تک تک افراد در همه سطوح و در هر واحد ، خود را مسئول دانسته تمامی تصمیمات و برنامه ها با توجه به تمهیدات پیشگیرانه اخذ و یا طرح ریزی می شود(Cooper, 2000).

از عناصر تشکیل دهندۀ سیستم مدیریت HSE شامل: 1- رهبری و تعهد (اعتماد)، 2- خط مشی و اهداف استراتژیک، 3- سازماندهی، منابع و مستندسازی، 4- ارزیابی و مدیریت ریسک، 5- طرح­ریزی، 6- اجرا، ثبت و پایش، 7- ممیزی و بازنگری می­باشد (آذری و همکاران، 2015).

4-2 توسعه پایدار
عبارت “توسعه پایدار” در اوایل سالهای ۱۹۷۰ در زمان اعلامیه “کوکویک” درباره محیط و توسعه به کار رفت. ازآن زمان سازمانهای بین المللی که خواهان دستیابی به محیطی مناسب و مساعد با توسعه ای سودمند بودند نام خاص و ویژگی آنها در راهبرد توسعه پایدار شکل گرفت. به کار بردن واژه توسعه پایدار بعد از کنفرانس ریودوژانیو و در سال ۱۹۹۲ در محافل علمی فراگیر شد.(ضرابی، ۱۳۸۰، ص۱۳) هرچند می توان ریشه های عمیق نظریه توسعه پایدار را در اوایل قرن بیستم بازجست با وجود این مطرح شدن آن در سالهای اخیر به خصوص از گزارش “آینده مشترک ما” در سال ۱۹۸۷ از سوی “کمیسیون جهان محیط و توسعه” (WCED) نشان از وخامت اوضاع زیست محیطی جهان دارد.
تعاریف و راهکارهای بسیاری در زمینه توسعه پایدار ارائه گردیده که یکی از این تعاریف، تعریف کمیسیون “برنتلند”است: توسعه پایدار توسعه ای است که نیازهای فعلی را بدون خدشه دار کردن به توانایی نسل آینده برآورد ساخته، نیازهای خود را نیز پاسخ گوید. در این تعریف حق هر نسل در برخورداری از همان مقدار سرمایه طبیعی که در اختیار دیگر نسلها قرار داشته به رسمیت شناخته شده و استفاده از سرمایه طبیعی در حد بهره آن (نه اصل آن که موجب نابودی سرمایه طبیعی است) مجاز شمرده است.در واقع توسعه پایدار در بهره برداری از داده های طبیعی محدود به حد باز تولید و جبران آنهاست. در غیر این صورت موازنه منفی در بهره برداری از سرمایه طبیعی به کاهش تدریجی آن می انجامد و توسعه را ناپایدار می کند. این همان وضعیتی است که توسعه کنونی با تکیه بر رشد اقتصادی بوجود آورده است(زیاری، ۱۳۷۸). مفهوم توسعه پایدار به فرآیندی اطلاق می­گردد که سیاست های اقتصادی، مالی، تجاری، انرژی، کشاورزی، صنعتی و دیگر سیاست ها چنان در آن طراحی می گردند که موجب توسعه ای شود که از نظر اقتصادی، اجتماعی و بوم شناسی پایدار باشد.(افراز، ۱۳۷۶)

اصول و ویژگی­های توسعه پایدار
از گزارش برانتلد ابتدا دو اصل برابری درون نسلی و برابری برون نسلی در تامین نیازها، شناخته شده و بعد از آن با بسط این اصول، اصولی چون، برابری بین نسلی، برابری درون نسل­ها، حفاظت از محیط طبیعی، استفاده از حداقل منابع غیرقابل تجدید، بقای اقتصادی و تنوع جامعه خود اتکا، رفع نیازهای اساسی و رفاه فردی افراد جامعه نیز به آنها اضافه شد(کاظمی و محمدی، ۱۳۸۷). با توجه به این اصول مشاهده می شود که انسان و جوانب زندگی او بیش از همه مدنظر قرار گرفته و توسعه پایدار برای از بین بردن فقر،تامین رفاه و معاش مردم، بالا بردن و گسترش حمایت از حقوق زنان و احیای دوباره محیط زیست طبیعی تلاش می کند. در واقع موضوع توسعه پایدار انسانی این است که انسان به عنوان محور موضوع توسعه، نه تنها شرکت کننده، که کمک کننده و ذی نفع در حق توسعه نیز باشد (هاتان نی، ۱۳۷۸).
بشر حق بنیادین آزادی، برابری و شرایط زندگی مناسب در محیط زیستی که کیفیت آن یک زندگی آبرومندانه و سالم را اجازه دهد، دارا بوده و مسئولیت جدی حفاظت و بهبود محیط زیست برای نسلهای امروز و فردا برعهده اوست. این اولین اصل اعلامیه استکهلم بوده و در پی آن سازمانهای بین المللی و دولتها، حق محیط زیست را به عنوان حق بشری شناسایی کرده اند(پارسا، ۱۳۸۲). دستور کار ۲۱ نیز چهارده اصل اساسی را ذکر کرده که درک ارزش محیط زیست، محور بودن انسان، توجه به آیندگان، اصل برابری، مشارکت، سیاست های جمعیتی مناسب، زنان و نقش آنها، صلح و حمایت از هویت و فرهنگ از جمله آنهاست.( اصلانی،۱۳۸۰)
تقسیم بندی جوامع براساس سطح توسعۀ آن­ها
به طورکلی، کشورهای جهان به دودسته ، کشورهای درحال توسعه و کشورهای توسعه یافته تقسیم می شوند. برهمین مبنا و براساس این معیار، برای نامگذاری این دودسته جوامع، ازاصطلاحات دیگری نیزاستفاده می­شود. ازجمله، معروف ترین آنها عبارتند از:
کشورهای عقب مانده درمقابل کشورهای پیشرفته، کشورهای غیرصنعتی درمقابل کشورهای صنعتی، کشورهای کم رشد درمقابل کشورهای رشد یافته، کشورهای کمتر توسعه یافته درمقابل کشورهای توسعه یافته، کشورهای فقیر در مقابل کشورهای غنی، کشورهای جنوب درمقابل کشورهای شمال، کشورهای جهان سوم درمقابل کشورهای جهان اول.
اگرچه نامیدن این دو دسته جوامع ، بااستفاده از هریک ازاصطلاحات فوق، دراصل مسأله تفاوتی ایجاد نمی کند، اما به کاربردن هریک ازاین عبارات نشان­دهندۀ نگرشی خاص به مسأله است. به طورمثال، استفاده ازاصطلاح کشورهای عقب نگه داشته شده برای دسته اول، القای این مطلب است که مسبب توسعه نیافتگی آن­ها کشورهای پیشرفته می­باشند.
ابعاد توسعه پایدار
توسعه پایدار به علت گسترش موضوعی ابعاد گسترده ای را شامل می شود واصول آن بر موارد زیر تاکید دارد:
۱) ابعاد اجتماعی و اقتصادی، شامل: تسریع توسعه پایدار در کشورهای در حال توسعه، فقرزدایی، تغییرالگوی مصرف، تحولات جمعیتی،تامین سلامت ، تامین مسکن مناسب و تلفیق برنامه ریزی محیط زیست و توسعه
۲) منابع، شامل: حفاظت اتمسفر، استفاده مناسب از زمین، حفاظت جنگلها، کویرزدایی، توسعه کوهستان­ها، کشاورزی و توسعه پایدار، تنوع زیستی، بیوتکنولوژی پایدار، حفاظت اقیانوسها، حفاظت و مدیریت منابع آب، مدیریت مواد شیمیایی سمی و زباله های خطرناک، زباله های جامد و فاضلاب ها و زباله های اتمی
۳) مشارکت مردمی، شامل: مشارکت همه اقشار در فرایند توسعه، توجه به زنان و جوانان و کودکان، مشارکت مردم بومی، سازمانهای غیردولتی، نقش مسئولان محلی، کارگران و کارکنان در حوزه های مختلف
۴) روش­های اجرایی، شامل: منابع مالی و نحوه تامین آنها، انتقال تکنولوژی، علوم در خدمت توسعه، آموزش عمومی، ظرفیت سازی نهادهای مورد نیاز، قوانین و مقررات و اطلاعات مورد نیاز (بحرینی، ۱۳۸۶).

4-3 مسائل و آلودگی­های زیست محیطی
امکان آلودگی نفتی دریاها در موارد زیر وجود دارد: 1- عملیات اکتشاف؛ 2- عملیات تولید؛ 3- عملیات فرایندی هیدروکربونی و 4- عملیات حمل ونقل و تجارت نفت. چنانچه لكه هاي نفتي به ساحل برسند به وسيله امواج روي ساحل گسترده شده و به لايه هاي زيرين نفوذ مي كنند. همچنين بهره برداري از منابع نفت و گاز، احتمال آزاد شدن مقادير فزاينده اي گاز و در نتيجه تاثير آن بر اكوسيستم دريا را در پي خواهد داشت. نفت خام با بيش از 340 فرآورده يكي از اصلي ترين منابع انرژي و نيروي محركه اقتصادي جهاني است. آلودگي هاي نفتي تقريبا يك پيامد اجتناب پذير از افزايش سريع جمعيت و مثرف انرژي است كه بر پايه تكنولوژي نفت قرار دارد. موادي كه در نتيجه فعاليت اين نوع صنايع به آب هاي دريا سرازير مي شوند، به طور مستقيم به حيات اين مناطق دريايي حمله مي كنند و آنها را از بين مي­برند. مواد نفتي هنگاميكه وارد دريا مي شوند براحتي تجزيه نمي شوند و مدت زمان بسيار طولاني باقي مي مانند. روش­هاي متعددي براي حذف آلودگي هاي نفتي در محيط زيست ارايه شده كه مهمترين آنها عبارتند از: 1. جمع آوري دستي آلودگي هاي نفتي از سطح آب، 2. محصور كردن آلودگي هاي نفتي به وسيله وسايل فيزيكي، 3. استفاده از موادي مانند پر و كاه كه ذرات نفت را جذب مي كند، 4. آتش زدن، 5. استفاده از حلال­هاي دو قطبي و 6. پاكسازي زيستي يا تجزيه زيستي و يا Bioremediation که کنترل و حذف این آلودگی­ها بایستی با نظارت بخش HSE بنادر صورت گیرد (منوچهری، 1385).
و آثار آلودگی­های نفتی دریایی عمدتاً دربرگیرنده نشت نفت، زباله­های حفاری، سازه­های رهاشده و گونه­های مهاجم ناشی از رسوبات نفتی است که محیط­زیست دریایی و به تبع آن، محیط­زیست بشری را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، درحالی‌که کشورهای ساحلی حق اکتشاف و بهره­برداری از منابع طبیعی بستر و زیر بستر دریاها را در اختیار دارند، متعهد به اتخاذ مقررات و تدابیر حفاظت محیط­زیست، سلامت و امنیت دریاها نیز هستند. گذر زمان و توسعه صنایع آلوده‌کننده اثبات کرد که محیط زندگی انسان­ها محدودتر از آن است که در زمان­های قبل تصور می­شد. بنابراین، برای حفظ و حراست از طبيعت و محيط­زيست، به­تدريج انديشه وضع قواعد و مقررات ملی و به­تبع آن جهاني شكل گرفت. در اين قواعد و مقررات، جلوگيري از آلودگي محيط­زيست مورد تأكيد قرار گرفته و معيارهاي جهاني مشتركي برای نظم­بخشی فعاليت­هاي مرتبط با محيط­زيست انجام شد.
مفهوم «آلودگی نفتی دریایی»
همانطورکه اشاره شد، آلودگی نفتی دریایی گاهی از نشت نفت از سازه­های دریایی هنگام اکتشاف و بهره­برداری، نشت نفت محموله و یا سوخت کشتی­ها در دریا، رهاسازی سازه­های دریایی و گونه­های مهاجم ناشی از رسوبات نفتی دریاها ایجاد می­شود. آلودگی­های نفتی دریا که موضوع کنوانسیون­های بین­المللی و منطقه­ای مختلف است، تعریف واحد و یکسانی ندارد. کنوانسیون­هایی که تعریف آلودگی­های نفتی و تحلیل ارکان آن بیان نموده­اند شامل موارد زیر می­باشند؛
1- کنوانسیون بین­المللی درباره مسئولیت مدنی برای جبران آلودگی نفت سوخت کشتی
2- کنوانسیون بین­المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی 1990
3- کنوانسیون بین­المللی مسئولیت مدنی ناشی از خسارت آلودگی نفتی مصوب 1969
4- كنوانسيون منطقه­ای كويت براي همكاري درباره حمايت و توسعه محيط­زيست دریایی و نواحي ساحلي
5- قانون کنترل و جلوگیری از آلودگی نفتی دریایی مصوب 2005 انگلیس
6- کنوانسیون بین­المللی ایجاد یک صندوق بین­المللی برای جبران خسارت ناشی از آلودگی
7- قانون حفاظت از دریاها و رودخانه­های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگی
که جامع­ترین و کامل­ترین تعریف از آلودگی نفتی و منابع آلوده‌کننده نفتی در قانون حفاظت از دریاها و رودخانه­های قابل کشتیرانی در مقابل آلودگیآمده است که آن را به نشت و یا ریختن نفت و یا مواد نفتی کشتی­ها، نفتکش­ها و یا سکوها و تأسیسات نفتی تعبیر کرده است. به­هرحال منظور ما در این پژوهش از آلودگی دریا، نشت و یا ریختن هرگونه مواد هیدروکربوری است که در مرحله اکتشاف، تولید، توسعه و یا حمل ونقل به هر طریقی به دریا وارد می­شود.

  • پیشینۀ تحقیقات

یگانه محلاتی (1394)، به شناسایی شاخص های توسعه پایدار در طرح توسعه بنادر ایران و وضعیت اعمال آنها در طرح توسعه بندر شهید بهشتی چابهار پرداخت. شاخص های اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و نهادی به عنوان شاخصهای اصلی موثر در پایداری توسعه بنادر ایران همراه با چهل شاخص فرعی شناسایی گردید. در ادامه مشخص گردید شاخصهای اجتماعی، اقتصادی و نهادی به طور میانگین در سطح خوب و خیلی خوب در طرح توسعه بندر شهید بهشتی چابهار اعمال گردیده و تعدادی از شاخصهای فرعی زیست محیطی در طرح توسعه بندر شهید بهشتی چابهار به طور کامل اعمال نگردیده است.
محمدفام و همکاران (1393)، به ارایه روشی برای ارزیابی ریسک‌های بهداشتی، ایمنی و محیط زیست (HSE) با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) (مطالعه موردی: ساخت نیروگاه) پرداختند. نتایج به‌دست آمده نشان داده که روش معمول ارزیابی ریسک قادر به اولویت بندی دقیق خطرات نمی باشد. در حالی‌که ده خطر اصلی شناسایی شده در روش موجود در 4 طبقه کلی قرار گرفتند، روش پیشنهادی توانست آنها را در 7 طبقه اولویت بندی کند. این امر امکان اختصاص مناسب تر منابع سازمانی برای کنترل خطرات را امکان پذیر می کند.
ناصری و همکاران (1389)، به بررسی مدیریت عملکرد سیستم های مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست HSEMS براساس مدل کارت امتیاز متوازن BSC، مطالعه موردی یک شرکت فعال در حوزه نیروگاهی کشور پرداختند. نتایج این مطالعه موردی نشان داد که استفادها از این مدل امکان مقایسه سازمان ها را از دیدگاه عملکرد سیستم مدیریت HSE فراهم ساخته و نقاط قوت و زمینه های قابل بهبود سازمان ها را مشخص می کند. طبق ارزیابی صورت گرفته سازمان مورد مطالعه در زمینه اجرای فرایندهای مدیریت HSE عملکرد بسیار مطلوبی داشته ولی در زمینه رشد و یادگیری و ارائه ارزش به ذینفعان خود عملکرد نه چندان مطلوبی دارد این عملکرد بخصوص در زمینه سرمایه انسانی و ارتقای فرهنگ ایمنی و سلامت قابل بهبود است.
طاهری و یحیی­تبار (1393)، به بررسی عملکرد مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE) در بنادر دریای خزر پرداختند. جامعه آماری شامل کارکنان و کارشناسان رسمی و پیمانی، شرکتی و قراردادی بوده اند که در بنادر دریای خزر مشغول به خدمت هستند که بالغ بر 490 نفر می باشند که از این تعداد طبق جدول مورگان 215 نفر به عنوان نمونه آماری انتخاب شدند و در نهایت 196 پرسشنامه جمع آوری گردید.سپس با جمع آوری داده های مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه ای و ضزیب پایانی 94%، به آزمون فرضیات متغیرهای هفتگانه مدیریت ایمنی، بهداست و محیط زیست مورد مطالعه شامل رهبری و تعهد، خط مشی واهداف استراتژیک، سازماندهی، منابع و مستند سازی، ارزیابی و مدیریت ریسک، ممیزی و بازنگری، اجرا و پایش و طرح ریزی پرداخته شد.نتایج نشان داد که وضعیت هفت متغیر مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست در بنادر دریای خزر در حد مطلوبی است. همچنین بر اساس آزمون فریدمن متغیر رهبری و تعهد (متغیر اول) با رتبه 4/48 دارای بیشترین اهمیت در کل متغیرها بوده است.
افضلی بهبهانی و احمدی (1392)، به بررسی نقش سیستم مدیریت HSE در کنترل حوادث ناشی از کار در عملیات حفاری چاه های نفتی پرداختند. مطابق نتایج، بیشترین حوادث برای عضو دست و پا و پس از آن، کمر، سر و گردن، دهان و دندان، چشم، صورت و نهایتاً سوختگی در بخشی از بدن و همچنین در دسته بندی دیگر، به دلایل، بی احتیاطی افراد، سقوط از ارتفاع، عدم تعادل، سوختگی و لغزندگی و لیز بودن سطح، به دست آمد.در نهایت، بکارگیری سیستم مدیریت HSE در شرکت حفاری شمال نشان داد، انجام اقدامات آموزشی، برگزاری دوره های مرتبط با شرایط کار در دکل های حفاری، برگزاری مانورهای آموزشی به جهت آموزش افراد در زمینه چگونگی رفتار در زمان بروز حادثه و آموزش در جهت پیشگیری از وقوع حوادث و مواردی دیگر، آمار حوادث و تلفات جانی را به میزان قابل توجهی کاهش داده است. همچنین نتیجه تحقیق نشان داد که؛ سیستم مدیریت HSE، ابزاری است برای کنترل و بهبود عملکرد بهداشت، ایمنی و محیط کار در کلیه برنامه­های توسعه ای صنعتی و غیرصنعتی، در واقع این یک سیستم ادغام یافته و یکپارچه است که کلیه منابع انسانی و تجهیزات مالی در حمایت از یکدیگر برای تأمین سلامت و محیطی عاری از هرگونه حادثه و آسیب یکار گرفته می شوند.
بابابی (1389)، به بررسی نقش و جایگاه نظام پیشنهاد ها در بهبود عملکرد سیستم مدیریت HSE پرداخت. با توسعه صنعتی و پیشرفت علوم و تکنولوژی و افزایش تعداد عوامل تهدیدکننده سلامت و محیط زیست، بیماری‌ها و حوادث ناشی از کار و همچنین تخریب محیط زیست به یکی از نگرانی‌های عمده جامعه کارگری و دست اندرکاران مسائل بهداشت، ایمنی و محیط زیست تبدیل شده و سازمان‌ها را برآن داشته تا با ایجاد و بکارگیری سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE-MS) مخاطرات بالقوه و بالفعل موجود در زمینه بهداشت، ایمنی و محیط زیست را تعیین و کنترل نمایند.
راموس و همکاران (2017)، به بررسی شاخص­های پایدار ادغام عملکرد بهداشت، ایمنی و محیط زیست شهرداری­ها در شهرهای بزرگ پرداختند. در مجموع 80 شاخص تدوین و به 13 دسته، 29 زیرمجموعه و 7 موضوع (Health (H)، ایمنی (S)، محیط زیست (E)، ایمنی بهداشتی (HS)، بهداشت محیط (HE)، محیط­زیست­ایمنی (SE)، و بهداشت، ایمنی و محیط­زیست (HSE)) تقسیم­بندی شدند. یافته­ها نشان می­دهد که در میان نمره کلی 13 گروه، “پاسخ آتش و پاسخ اضطراری” مهم­ترین بخش بود که بعد از آن دسته بندی های به ترتیب “زباله”، “حمل و نقل” و “سیستم­های طبیعی” می باشد. علاوه بر این، در میان 7 موضوع پیشنهادی، موضوع “HSE” یکپارچه، که تقریبا به دنبال آن موضوع “ایمنی” است، نقش مهمی در بهبود عملکرد HSE در پایداری در شهرداری های ایفا می­کند.

  • نتيجه ­گيري

الگوهاي متداول توسعه موجب بروز مسائل اجتماعی و اکولوژیکی در سطح جهانی خواهد شد. مسائلی همچون آثار گلخانه­اي و تخریب لایه ازن زمین تنها از اواخر دهه 80 میلادی به صورت جدي مطرح گردید. همچنین یکی یکی از مهم­ترین راه­های جلوگیری از وقوع حوادث بکارگیری HSE به عنوان محافظت­کننده در مقابل خطرات احتمالی، ایجاد آلودگی­ها و عوامل محیطی است. با توجه به موقعیت استراتژیک بنادر به جهت مبادلۀ کالاها و ترانزیت آن­ها در سال­های اخیر فرهنگ ایمنی، بهداشت و مسائل زیست محیطی (HSE) مورد بحث بوده و عوامل مختلف توسعۀ پایدار و حفاظت ایمنی در برابر خطرات در بنادر نیازمند بحث و بررسی می­باشد. هدف از مطالعه کاربردی حاضر مروري بر نقش مولفه­هاي مديريت HSE روي حفاظت محيط­زيست و توسعه­ پايدار بنادر بود که به روش توصیفی انجام شد. همچنین اطلاعات به صورت کتابخانه­ای و با مراجعه به منابع نرم و سخت گردآوری شد. بر اسا مطالعات صورت گرفته نتایج نشان داد که، بین هفت مولفه مدیریت HSE یعنی با حفاظت محیط زیست ­و­ توسعۀ پایدار رابطۀ مثبت و معناداری وجود دارد که هرکدام در تحقیق مختلف مقادیر متفاوتی از تاثیرگذاری را نشان می­دهند. در انتها برای تحقیقات آتی پیشنهاد می­گردد که هر یک از عوامل و مولفه­های مدیریت HSE به صورت مجزا مورد مطالعه قرار گیرند.

منابع
افضلی بهبهانی نگار، احمدی آفرین، (1392). نقش سیستم مدیریت HSE در کنترل حوادث ناشی از کار در عملیات حفاری چاه­های نفتی، شانزدهمین همایش ملی بهداشت محیط. دولتی – وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی – دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان آذربایجان شرقی.
آذری محمدحکیم و همکاران، (2015). تطابق سیستم HSE با رویکرد سازمان پایدار، کنفرانس بین­المللی تحقیقات در علم تکنولوژی، کوالالامپور مالزی.
بابایی اکبر، (1389). نقش و جایگاه نظام پیشنهاد ها در بهبود عملکرد سیستم مدیریت HSE (مطالعه موردی : شرکت آب و فاضلاب استان آذربایجان شرقی )، دهمین کنفرانس ملی نظام پیشنهادها . جهاد دانشگاهی دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
پاداش امین، خداپرست مهران، جان­قربان شیوا، (1387). تطبیق الزامات سامانه مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) اجرای پروژه، چهارمین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه، تهران، گروه پژوهشی آریانا.
توکلی شیرازی، (1392). بهبود ساختار مدیریت ریسک در پروژه‌های ملی با دیدگاه HSE، کنفرانس ملی مدیریت بحران و HSE در شریان­های حیاتی، صنایع و مدیریت شهری . شرکت کیمیا خرد پارس.
طاهری عصمت­السادات، یحیی تبار فاطمه، (1393). بررسی عملکرد مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE) در بنادر دریای خزر، کنفرانس بین المللی و آنلاین اقتصاد سبز، بابلسر، شرکت پژوهشی طرود شمال
محمدفام ایرج، فضل‌الله آریا، حاجی‌پروانه محمدجواد، امیدواری منوچهر. (1393). ارایه روشی برای ارزیابی ریسک‌های بهداشتی، ایمنی و محیط زیست (HSE) با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) (مطالعه موردی: ساخت نیروگاه). بهداشت و ایمنی کار . ۴ (۱).
منوچهری غلامرضا، (1385). مقابله با آلودگي هاي نفتي در خليج فارس، همايش ملي دوسالانه انجمن متخصصان محيط زيست ايران.
ناصری امین، سپهری مهران، محمودی شهرام، (1389). مدیریت عملکرد سیستم­های مدیریت ایمنی، بهداشت و محیط زیست HSEMS براساس مدل کارت امتیاز متوازن BSC، مطالعه موردی یک شرکت فعال در حوزه نیروگاهی کشور، پنجمین کنفرانس بین المللی مدیریت استراتژیک، تهران، گروه ناب، گروه پرتوبینا.
یگانه محلاتی سیامک، (1394). شناسایی شاخص های توسعه پایدار در طرح توسعه بنادر ایران و وضعیت اعمال آنها در طرح توسعه بندر شهید بهشتی چابهار، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار.
Tomás B. Ramos, Mahsa Mapar, Mohammad Javad Jafari, Nabiollah Mansouri, Reza Arjmandi, Reza Azizinejad, Sustainability indicators for municipalities of megacities: Integrating health, safety and environmental performance, Ecological Indicators, Volume 83, December 2017, Pages 271-291.
مروري بر نقش مولفه هاي مديريت HSE روي حفاظت محيط زيست و توسعه پايدار بنادر- شیدا رستمی فر؛ محمدرضا صادقی بنیس- مرکز دانش عطران

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % %
Call Now Button