کنترل آلاینده های وسایل نقلیه در آلودگی هوای شهری در محيط زيست شهري- امیراسماعیل فروهید- مرکز مهندسی عطران

0

تحولات اخير در رشد و توسعه شهرنشيني و به تبع آن رشد و توسعه کالبدي شهرها مسائلي را در فضاي شهر به وجود آورده كه نه تنها ساکنين آن، بلکه تمام محيط زيست در معرض عوارض ناشي از آن را، مورد تهديد قرار داده است. در دنياي عقلاني امروز تمام انسانها در پي آنند تا با تكيه بر اصول و قائده منديها، فضائي را ايجاد نمايند كه بتوان در آن شرايط زندگي را بهبود بخشيد، جرياني كه تنها در سايه برخورداري و اطاعت از گزاره هاي منطقي كه بر جوامع انساني به منظور قائده مند كردن رفتار حاكم است، بر قرار مي گردد.

همين مساله نيازمند شناخت و درك مجموعه ابزارهاي موجود و در دسترس براي دخالت و تحقق اهداف مورد نظر است. در اين ميان محيط زيست شهري مناسب از جمله فاكتور هاي تاثيرگذار در زندگي جمعي انسان است كه به كارگيري ابزارهاي حقوقي در مناسب تر شدن آن بيشترين نقش را خواهد داشت. لذا با توجه به اينكه كنترل آلودگي ناشي از تردد وسايل نقليه تقريبا امكان‌پذير نمي‌باشد، بنابراين مي‌بايست تدابير لازم براي حفاظت ساختمان و ساكنين در برابر آلودگي‌هاي خارجي در مرحله طراحي و بهره‌برداري ساختمان در نظر گرفته شود.

 

کلمات کليدي:  وسیله نقلیه،آلاینده، ترافیکی، استاندارد، هوا.

 

 مقدمه

شهرها محل تجمع یا کانون ساختمانها، تولید، مصرف و رفت و آمدند و برای تداوم روند فعالیت و حیات خود به نهاده هایی شامل کار، سرمایه، فناوری، منابع طبیعی و فضا نیاز شدید دارند .

مصرف و رفت و آمدند و برای تداوم روند فعالیت و حیات خود به نهاده هایی شامل کار، سرمایه، فناوری، منابع طبیعی و فضا نیاز شدید دارند .

فهرست عوامل گوناگون دخیل در فرآیند عمران و توسعه شهری بخوبی نشان می دهد که برقراری توازن و تعادل در راستای نیل به توسعه پایدار شهری تا چه اندازه مهم و در عین حال دشوار است.برای مثال ارتقای سطح رفاه شهروندان از طریق افزایش میزان درآمد و تولید، در صورت تساوی سایر شرایط، به معنای نیاز به فرصت های شغلی بیشتر، خودروی شخصی بیشتر و مسکن بیشتر است

که به نوبه خود، فضای بیشتر و منابع طبیعی بیشتری را طلب می کنند.از این رو ارتقای سطح رفاه از طریق افزایش میزان درآمد، تقلیل و تضعیف محیط طبیعی را به دنبال دارد و چون موجودات انسانی، بخشی از بدنه طبیعت اند و درست همانند خورد و خوراک و پوشاک و سرپناه نیازمند ارتباط با آن هستند، این امر به نوبه خود سطح رفاه را کاهش می دهد.

با نگاهی دقیق نقش سه جانبه و در هم تنیده بنیانهای جغرافیایی در فرآیند توسعه شهری از این قرار خواهد بود:

۱- منبع تولید نهاده.

۲- فضایی برای استقرار جمعیت و فعالیت.

۳- محل تأمین نیازهای عاطفی و جسمی (فیزیکی ) انسان، یعنی به عنوان یک کالای مصرفی.

این نقش سه گانه، با سوق دادن هر خط مشی و رفتار مرتبط با طبیعت به سمت موضعی محوری در فرآیند توسعه شهری، نیازی برای ارائه راهکارها و راه حل های ابتکار آمیز به وجود می آورد که قادر باشند «بده بستان» های بعضاً پر مشقت بین نیازها و اولویت های مختلف را که بسیاری از آنها ضروری و اضطراری و در عین حال، مغایر همدیگرند، کاهش دهند. این نیازها و اولویت های مغایر و متضاد به دلایلی که در پی می آیند، در شهرهای در حال توسعه، بیشترین فشار را بر مردم وارد می آورند:

▪ به دلیل ضعف و کمبود فناوری و سرمایه، استفاده از منابع غالباً با اسراف و اتلاف شدید همراه است.

▪ فقر و تنازع روزمره برای بقا، محل چندانی برای توجه به نیازهای نسل های آتی باقی نمی گذارد. فناوری قادر است بر پاره ای محدودیت های تحمیلی از سوی طبیعت چیره شود، اما فناوری غالباً پر هزینه و خارج از حد توان افراد فقیر و محروم است و لذا چون از عهده تأمین مخارج مثلاً بولدوزر برای شخم پلکانی تپه ها بر نمی آیند، خانه های خود را غالباً در مسیر بستر های سیلابی پر خطر بنا می کنند.

  • شهرها و بنیان های زیستی

این رابطه سه جانبه بین طبیعت و شهرها منشأ شکل گیری و پیدایش شهرها در گذشته بوده و در آینده نیز خواهد بود.

شهرها سازه های فیزیکی اند که به دست انسان در دل طبیعت برپا شده اند.شهرهایی خوش طرح و خوش ساخت به لحاظ زیبایی شناسی با طبیعت هماهنگی دارند، اما در خلال سده بیستم رابطه بین شکل ظاهری شهر (یا محیط ساخته شده ) و طبیعت باعث شده است عوامل تنش آفرین پایان ناپذیری به وجود آیند و بحث ها بر سر طراحی شهری بالا گیرد.

از این رو در شهرهای پر تراکمی مانند برلین و نیویورک که اغلب ساختمانهایشان دارای شکل هندسی مشابهی هستند، اگرچه دسترسی به فضای باز به راحتی امکان پذیر بود اما در داخل ساختمانها فضای چندانی برای طبیعت وجود نداشت. نظریه باغ شهر که به عنوان یک راهکار از سوی «ابنزر هاوارد» در واپسین سالهای سده نوزدهم مطرح گردید در واقع پاسخی به مشکل شهرهای بیش از حد متراکم و در هم فشرده بود.

پیشنهاد یا نظریه تأسیس «شهر برجها» در یک عرصه باز پارک مانند یکی دیگر از این راه حل ها بود. پیشنهاد نخست در پی بازگرداندن مردم به دامان طبیعت از طریق ایجاد سکونت گاهی با شکل و شمایل جدید در قالب «شهر – روستا» بود.هدف از طرح پیشنهاد دوم، جبران خسارت وارده بر مردم بر اثر عدم تماس روزمره مردم با طبیعت از رهگذر ایجاد فضای خصوصی و نیمه خصوصی در بالکن ها و در اراضی پارکهای حول و حوش آسمان خراشها یا برجهای آپارتمانی بود.

اصولاً شهرها به عنوان عمده بهره برداران اقتصادی زمین، مدام منابع بیشتری را طلب می کنند و پیوسته از مراکز شهری به سمت حومه های شهری و از حومه ها به سمت مناطق برون حومه ای (خارج از محدوده حومه ها) در حال گسترش هستند و مردم را روز به روز از مواهب و از عرصه های طبیعی دورتر و دورتر می کنند.بنابراین در فرآیند برنامه ریزی شهری باید بازارهای ملک و املاک را در نظر داشت تا تعادل لازم بین فضای ساختمانهای شهری و چشم اندازها یا عرصه های باز طبیعی برقرار گردد.

تنش و کشمکش بین رشد فضایی شهر، لزوماً محترم شمردن بوم سازه ها و تقلیل روز افزون منابع، یکی از جدی ترین تضادها را فراروی بشر قرن حاضر قرار داده است.تنها خبر خوشایند در این بین آن است که توسعه پایدار می تواند بر چالش های مبتلا به روندهای فقر زدایی (کاهش فقر ) و مبارزه با تخریب محیط زیست فائق آید و شهرهای غنی تر را در تولید نیروهای جدید و شرایط جدیدی که در راستای پشتیبانی از سیاستهای زیست محیطی پایدار قرار داشته باشند یاری رساند زیرا از این رهگذر :

۱- نیاز به متوازن ساختن عوامل بوم شناختی و شرایط ناظر بر اسکان و محل اسکان انسان، جدی تر و شدید تر می شود.

۲- احتیاج مستقیم و فوری به طبیعت شدت می گیرد.

۳- فناوری پیشرفته، روند کاهش آلودگی را تسهیل و در مصرف انرژی و منابع صرفه جویی می کند.

۴- شناخت بیشتر و بهتری از دغدغه ها و نگرانی هایی که ممکن است در دراز مدت روی دهند به دست می آید.

الزامات زیست محیطی، تصمیم سازان شهری را وادار به ورود در عرصه رقابت بر سر توسعه پایدار می سازد تا شهر، نظام حمل و نقل و شرایط و شیوه های تولید را به گونه ای سازماندهی کنند که روز به روز بیشتر به سمت پایداری در حوزه محیط زیست سوق یابند.

  • چالش های فراروی محیط زیست شهری

هیچ شهری از آمادگی کامل برای تضمین پایداری خود در آینده برخوردار نیست.تمام شهرها به واسطه رشد روز افزون مصرف کالا، شرایط اقلیمی را تغییر می دهند، مواد شیمیایی سمی تولید می کنند، در انقراض گونه های مختلف حیات و در تخریب جنگلها و منابع جنگلی نقش فعالی دارند. از آنجایی که بسیاری از شهرهای شمالی و شمال غرب ایران در کنار دریاها قرار دارند، بخش عظیمی از آلودگی آبها و تخریب منابع دریایی حاصل فضولات شهری است.تعداد شهرهایی که کاهش مشکلات زیست محیطی در آنها گزارش شده بسیار اندک است.

مشکلات مربوط به محیط زیست شهری، از جمله آلودگی هوا، استفاده بی رویه از منابع آب، تغییرات اقلیمی و تخریب و انهدام منابع، با در هم نوردیدن محدوده های شهری، سلامت، سعادت، رفاه و مشاغل شهروندان را به مخاطره می اندازند.شهرها از بعد زیست محیطی هم تهدید به شمار می آیند و هم فرصت.تهدید از آن جهت که تمرکز بالای جمعیت، تولید، مصرف انرژی، آب، کالا و خدمات در یک مکان، فشار بسیار شدیدی را بر محیط زیست محلی و منطقه ای و جهانی وارد می آورند. از این رو شهرها نقش محوری در تخریب محیط زیست ایفا می کنند.

پدیده صنعت گرایی به دلیل رشد شدید و استثمارگرانه تولید از همان بدو شکل گیری، منابع و حوزه های طبیعی را آماج تخریب و ویرانی قرار داد.این پدیده اگرچه ساخت شهرها وابنیه بسیار دیدنی و جذاب را ممکن ساخت، ولی درعین حال به اعتقاد بسیاری از ناظران ناباورانه در دیگر مکان ها، طبیعت را به مسلخ نابودی سپرد و چشم اندازها و مناظر فراوانی را به ویرانی کشید.

در شهرهای امروزی، انواع جدید تری از فضا سازی ها و چشم اندازهای ویرانگر شکل گرفته است.

شبکه های وسیع و گسترده از بزرگراه ها، مراکز خرید، کارخانه ها و مناطق تولید، مسکن های واقع در حومه های شهری، مراکز تفریح و سرگرمی، مراکز و تأسیسات ورزشی، انبارهای بزرگ و مناطق اداری را به هم متصل می سازند.از بین این بزرگراه ها، خطوط راه آهن و شبکه های دیگری عبور می کنند که فضای باز اطرافشان به درد هیچ کاری نمی خورد.گسترش بی رویه مناطق شهری، سال به سال، بوم سازه های شکننده و یا طبیعی را که تاکنون به هر دلیلی بکر و دست نخورده باقی مانده است بیشتر مورد هجوم قرار می دهند.

اینک شهرها به نقاط درهم گره خورده مصرف آب و انرژی و به مراکز تولید آلودگی های شدید تبدیل گردیده اند.رشد روز افزون نیاز به آب، فاصله هایی که آب باید تا رسیدن به دست مصرف کننده طی کند، مدام افزایش می دهد و همین امر و فعالیت های زراعی و بوم سازه ها تأثیر شدیدی از خود برجای می گذارند. شهرها در قالب مجموعه هایی متشکل از ساختمان های غالباً مرتفع، بخشی از خاک را به خود اختصاص می دهند یا مناطق وسیعی را مسدود می سازند و یا به محل انباشت زباله و مواد سمی تبدیل می کنند.

بازیافت مواد آلی اگرچه به لحاظ فنی، معمولاً امکان پذیر به نظر می رسد، اما کاری غالباً پر هزینه و دشوار است.قسمت هایی از شهرها به تدریج غیر قابل سکونت و به لحاظ بهداشتی، غیر قابل زیست می شوند.در پاره ای موارد مناطق وسیعی از شهرها پس از گذشت مدتی از کاربرد به عنوان مناطق ممنوعه دارای خطر شناخته شده و ورود به آنها ممنوع می شود.در برخی موارد نیز نادیده گرفتن طبیعت ونیازهای آن در غالب توسعه و عمران شهری و یا روی آوری به توسعه در مکان های خطرناک، پدیده هایی چون رانش زمین یا بروز سیلاب های ویرانگر را به دنبال دارد.

برنامه ریزی های کند و حساب نشده و ضوابط غیر واقعی بدون توجه به استانداردهای لازم، در بسیاری از موارد سبب می شود مردم فقیر ناچار به سکونت در مناطق پرخطری که مدام در معرض انواع تهدیدهای جدی طبیعی و غیر طبیعی قرار دارند؛ بشوند.

به رغم وسعت تخریب در حوزه محیط زیست شهری، شهرها به نوبه خود راه حل بالقوه نیز به شمار می آیند و یا حداقل مزایایی برای مردم به همراه دارد.تمرکز مردم، فعالیت های تولیدی و ساختمان ها در یک نقطه، فرصتی است که موجب صرفه جویی در کاربرد منابع یا کالاهای زیست محیطی نادر و کمیاب می شود.بخش عظیمی از کل انرژی مصرفی در شهرها صرف گرمایش و سرمایش، تولید و جابه جایی و حمل و نقل می گردد.

صرفه جویی در انرژی، یک اصل یا هدف اقتصادی و سیاسی عمومی است که شهرها می توانند در این زمینه توفیق زیادی حاصل نمایند.زیرا فناوری های انرژی اندوز، در سریعتر و راحتتر از مناطق دورافتاده و پراکنده شده اشاعه و منتشر می شوند.گرمای حاصل از فرایند تولید انرژی را می توان به جای رها کردن در آب یا هوا صرف گرمایش مورد نیاز ساختمان ها کرد.زندگی به شکل متراکم و انبوه، بازدهی و بهره وری انرژی را بالا می برد و آنها را به لحاظ اقتصادی، کار آمد تر و پایدار تر می سازد.

  • آگاهی زیست محیطی ؛ پیش شرطی برای اقدام به عمل

بیشتر شهر نشینان کاری به فرایندهای تولید کالاهایی که مصرف می کنند ندارند و اطلاعاتشان هم درباره عواقب و پیامد های بوم شناختی حاصل از این فرایندها بسیار محدود و اندک است.برآورد فضای بوم شناختی مورد نیاز، به عنوان اقدامی در راستای پر کردن خلأ اطلاعاتی بوم شناختی می تواند جای فقدان تجربه شخصی در این زمینه را بگیرد.این اقدام در واقع روشی برای ارزیابی کردن مقدار و مساحت زمین حاصلخیزی است که برای تولید انرژی و مواد مورد نیاز به آن احتیاج داریم تا بتوانیم خود را از دست مواد زائدی که بر اثر شیوه های زندگی امروزی در شهرها تولید می شوند، خلاص سازیم.

شاخصی که برای این کار استفاده می شود، معیار ساده ای است که مقدار فضای بوم شناختی مورد نیاز برای حیات روزمره را حتی در مورد شهرهای پر تراکم، مشخص می سازد.این معیار به سادگی نشان می دهد که بیشتر شهرها هنوز هم تا چه حد از توسعه پایدار فاصله دارند و دیدگاههای ناظر بر پایداری هنوز هم تاچه اندازه از فرهنگ حاکم بر زندگی شهری و از مباحث و مجادلات سیاسی شهری دور هستند.

لذا با توجه به اينكه كنترل آلودگي ناشي از تردد وسايل نقليه تقريبا امكان‌پذير نمي‌باشد، بنابراين مي‌بايست تدابير لازم براي حفاظت ساختمان و ساكنين در برابر آلودگي‌هاي خارجي در مرحله طراحي و بهره‌برداري ساختمان در نظر گرفته شود.

جدول 1- استاندارد انتشار اروپا براي وسايل نقليه سواري

سطح انتشار تاريخ اجرا CO NOx ذرات معلق
EURO 3 1/2000 64/0 50/0 05/0
EURO 4 1/2005 50/0 25/0 025/0

 

در ميان مواد شيميايي گروه خاصي از تركيبات مورد توجه قرار گرفته‌اند كه بيشترين ضرر را براي سلامتي انسان بوجود مي‌آورند. VOC كه به نام تركيبات ارگانيك معروف هستند، شامل تبخيرات مواد شيميايي نفتي نظير فرمالدئيد، تولوئن، بنزن و زيلن هستند كه در رنگ‌هاي فرش و محصولات فشرده چوبي كه اغلب در كابينت‌سازي از آنها استفاده مي‌شود به كار گرفته مي‌شوند. آلاينده‌هاي بيولوژيكي نيز از ديگر موارد نگران كننده در محيط‌هاي بسته مي‌باشند. بطور كلي معمول‌ترين منابع آلاينده در داخل و خارج ساختمان که باعث افت کیفیت هوای داخل ساختمان‌ها می‌شوند در جدول 2 نشان داده شده‌‌است.

جدول 2- آلاینده‌هايي که باعث افت کیفیت هوای داخل ساختمان‌ها می‌شوند و منابع انتشار آنها

محل منبع انتشار آلاينده
خارج ساختمان منابع ثابت دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن، ازن، ذرات، مونوکسیدکربن، ترکیبات آلی
مناطق صنعتی، مراکز تولید انرژی
وسایط نقلیه مونوکسیدکربن، سرب، اکسیدهای نیتروژن
خاك رادون، میکروارگانیسم‌ها
داخل ساختمان مواد ساختماني
سنگ، بتن رادون
روكش‌ها و مواد چوبي فرمالدئيد، تركيبات آلي
عايق‌بندي فرمالدئيد، پشم شيشه
مواد ضد حریق آزبستوز
رنگ تركيبات آلي
تاسيسات و تجهيزات
سيستم‌هاي گرمايش، آشپزخانه‌ها مونوکسيد و دی‌اکسیدکربن، اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات آلی، ذرات
دستگاه‌های فتوکپی ازن
سیستم‌های تهویه میکروارگانيزم‌ها، الیاف
ساكنين
فعالیت متابولیک دی‌اکسیدکربن، بخارآب، بوها
فعالیت بیولوژیک میکروارگانیسم‌ها
فعاليت انساني
استعمال دخانیات مونوکسیدکربن، ذرات
تميزكاري تركيبات آلي، بوها

 

علاوه بر کیفیت هوای داخل ساختمان‌ها که توسط آلاینده‌های شیمیائی و بیولوژیکی کاهش می‌یابد، سندرم ساختمان‌های بیمار تحت تأثیر فاکتورهای زیاد دیگری همانند گرما، سر و صدا و روشنائی فیزیکی و ساير عوامل است.

هوای داخل ساختمان‌ها نقش مهمی در ایجاد این سندرم داشته و کنترل کیفیت آن در بیشتر موارد، در جلوگیری از سندرم مزبور مؤثر است. باید خاطر نشان کرد که کیفیت هوا تنها فاکتوری نیست که باید در ارزشیابی محیط‌‌های داخل ساختمان‌ها مدنظر قرار گیرد.

  

4اقدامات کنترلی برای محیط‌های داخل ساختمان

 با توجه به اينكه در پروژه مورد نظر كنترل آلودگي هواي محيط خارجي تقريبا غير ممكن است لذا در اين گزارش اقدامات كنترلي در مرحله طراحي و بهره‌برداري ساختمان براي كنترل آلودگي در محيط داخلي ارائه شده است. تجربیات نشان می‌د‌هد که بیشتر مشکلات مربوط به محیط‌های داخلی ناشی از تصمیمات اشتباه در مراحل طراحی و ساخت ساختمان‌ها است. اگرچه این مشکلات را مي‌توان بعداً با اقدامات اصلاحی تا حدی برطرف ساخت ولی باید در نظر داشت که پیشگیری و تصحیح خطاها در مرحله طراحی ساختمان مؤثرتر و كم هزینه‌تر و اثر بخش‌تر است.

تنوع منابع احتمالی آلودگی باعث تنوع در اقدامات کنترلی شده است لذا شناسایی فاکتورهایيکه می‌توانند باعث حذف یا کاهش مشکلات احتمالی ناشی از کیفیت پائین هوا شوند، در این مرحله حائز اهمیت‌ است. این فاکتورها عبارتند از:

  • انتخاب محل ساختمان
  • طرح معماری
  • انتخاب مواد و مصالح ساختمانی
  • سیستم‌های تهویه و هواسازهای مورد استفاده برای کنترل کیفیت هوای داخلی ساختمان
  • استفاده از گياهان در كاهش آلودگي هواي محيط بسته

  

  1. نتيجه­ گيري

بطور كلي آلودگی هوا می‌تواند ناشی از منابع دور یا نزدیک به محل ساختمان باشد. در محدوده پروژه ساختماني مورد نظر این آلودگی بیشتر شامل گازهای آلی و غیرآلی حاصل از احتراق در وسایط نقلیه و تأسیسات الکتریکی نزدیک ساختمان یا ذرات هوابرد ناشی از ساخت و ساز ساختمان‌هاي اطراف و ساير منابع می‌باشد.

این آلاینده‌ها از طریق شکاف های موجود در مصالح ساختمانی به کار رفته در بنا یا از طریق نفوذ از مواد نیمه تراوا وارد ساختمان می‌شوند برای اینکار باید تراز آلودگی هواي منطقه، فاکتورهایی نظیر ترافیک وسایط نقلیه و ساير منابع آلودگی، ترازهای آلودگی در خاک و آب که شامل ترکیبات آلی فرار و نیمه فرار، گاز رادون و دیگر ترکیبات رادیواکتیو ناشی از تجزیه رادون می‌باشد، شرایط جوی، جهت باد غالب و تغییرات روزانه و فصلی را مدنظر قرار داد.

این اطلاعات هنگام تصمیم‌گیری درباره تغییر محل ساختمان یا انجام اقدامات لازم برای کاهش آلاینده‌ها در ساختمان، پس از ساخت ضروری است. در این بین پوشاندن کامل محل‌های نفوذ آلاینده‌ها و طراحی سیستم تهویه عمومی با فشار مثبت در داخل ساختمان از اهمیت خاصی برخوردار است.

یک ساختمان باید بگونه‌ای طراحی و بنا گردد که برای سالهای متوالی پابرجا بوده و کاربری لازم را حفظ نماید. فاکتورهایی نظير مقاومت مصالح جهت تحمل رطوبت، تغییرات درجه حرارت، جابجائی هوا، تشعشعات، عوامل شیمیائی و بیولوژیک و بلایای طبیعی باید در مرحله طراحی و تحویل پروژه برای ساخت در نظر گرفته شده و ساختمان بگونه‌ای ساخته شود که سلامتی ساکنان آن تأمین گردد.

در این مرحله از پروژه، باید در مورد طراحی فضاهای داخلی، انتخاب‌ مواد، محل فعالیتهایی که می‌توانند منابع بالقوه آلودگی باشند، خروجی‌های ساختمان، پنجره‌ها و سیستم تهویه تصمیم‌گیری شود.

  • ورودی‌های ساختمان

اقدامات مؤثر کنترلی در مرحله طراحی ساختمان شامل طراحی جهت و محل ورودی‌های ساختمان از نظر به حداقل رساندن مقدار آلاینده‌های ناشی از منابع شناخته شده که می‌تواند وارد ساختمان شود، می‌باشد. در این راستا باید موارد ذیل را مدنظر داشت:

ورودی‌ها باید با منابع آلودگی فاصله داشته و در جهت باد غالب نباشد. هنگامی‌که ورودی‌ها نزدیک منابع دودزا یا خروجی‌های سیستم تهویه باشد، سیستم تهویه باید به صورتی طراحی شود که در آن قسمت از ساختمان فشار مثبت ایجاد نموده و از ورود هوای آلوده به داخل ساختمان جلوگیری نماید و باید توجه خاص به زهکشی و پیشگیری از نشت آلودگی‌ها در محل‌هایی که ساختمان با خاک در تماس بوده یا مناطقی که زمین شیب‌دار بوده و سیستم زهکشی و مجاری فاضلاب در آن قرار دارند، اعمال شود.

ورودی انبارها و پاركينگ‌ها نیز باید از مجاری ورودی هوا و ورودی‌های اصلی ساختمان فاصله داشته‌باشد.

  • حفاظت ساختمان در مقابل رطوبت

روش اساسی کنترل رطوبت، کاهش آن در فوندانسیون‌های ساختمان‌ها است که محل رشد و انتشار میکروارگانیسم‌ها و خصوصاً قارچ‌ها است. زدودن رطوبت محل و کوبیدن خاک می‌تواند از ظهور عوامل بیولوژیکی و نیز از نفوذ آلودگی‌های شیمیائی موجود در خاک به داخل ساختمان جلوگیری نماید.

درزگیری و کنترل فضاهای بسته حساس به رطوبت در ساختمان از دیگر اقدامات مفید برای کاهش رطوبت است و از آنجا که رطوبت به مواد مورد استفاده در پوشش ساختمان آسیب می‌رساند، این مواد به مرور زمان تبدیل به منبع آلودگی بیولوژیکی می‌شوند.

  • طراحی فضاهای داخلی

آگاهی از نوع کاربری ساختمان و فعالیت‌هایی که در آینده در آن انجام خواهد شد در مراحل طراحی حائز اهمیت بوده و شناخت فعالیتهایی که ممکن است باعث ایجاد آلودگی شوند، برای محدود ساختن و کنترل این منابع ضروری است. مثال‌هایی از اینگونه فعالیتها عبارتند از:

  • پرینت و نقاشی، استفاده از دستگاه‌های فتوکپی و استعمال دخانیات.

محل این فعالیتها باید در مکان‌های خاص و جدا از دیگر فعالیتها قرار داشته و این نکته باید هنگام طراحی مدنظر قرار گیرد تا دیگر ساکنین ساختمان را کمتر تحت تأثیر قرار دهد. این محل‌ها باید مجهز به سیستم تهویه موضعی باشند تا آلاینده را در منبع کنترل نمایند و هوایی که تخلیه می‌شود نباید به هیچ‌وجه دوباره وارد ساختمان شود.

حذف منبع آلودگی مؤثرترین راه کنترل آلودگی در محیط‌های داخلی است که مثال آن ممنوعیت استعمال دخانیات در محیط می‌باشد و در صورتی که این کار مجاز باشد، محدود به مکانهای خاص مجهز به سیستمهای تهویه است.

در تلاش برای پیشگیری از مشکلات احتمالی ناشی از آلودگی در داخل یک ساختمان باید به ویژگی‌های مواد مورد استفاده در ساخت و دکوراسیون بنا، اسباب و اثاثیه داخل آن، فعالیتهای کاری که در آینده در داخل ساختمان انجام خواهد شد، روشی که ساختمان تمیز و ضدعفونی می‌شود و چگونگی مبارزه با حشرات و آفات دیگر توجه کافی مبذول گردد. برای مثال می‌توان تراز غلظت ترکیبات آلی فرار را با انتخاب موادی که میزان انتشار کمتری دارند کاهش داد.

امروزه گرچه برخی آزمایشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی مطالعاتی را بر روی انتشار این آلاینده‌ها انجام داده‌اند ولی این اطلاعات با توجه به کم بودن مطالعات و تعداد زیاد مواد ساختمانی که امروزه در ساختمان‌ها به کار می‌روند، بسیارکم است. از اینرو تعدادی از تولیدکنندگان مصالح ساختمانی برحسب درخواست مصرف‌کننده یا متخصصین امور ساختمان، مصالح تولیدی خود را بررسی کرده و برچسب غیرسمی و ایمن برای محیط زیست بر روی آنها الصاق می‌کنند.

از طرفی در سالهای اخیر بازار مصالح ساختمانی و دکوراسیون رقابتی‌تر شده و تحت فشارهای قانونی بیشتری قرار گرفته است. که این امر منجر به حذف برخی مصالح و جایگزینی آنها با مصالح دارای میزان انتشار آلودگی کمتر شده‌است که مثال آن حذف برخی از ترکیبات آلوده خطرناک از چسب‌های کاغذ دیواری و یا حذف جیوه و پنتاکلروفنل در تولید رنگ می‌باشد.

انتخاب مواد و مصالح ساختمانها باید به متخصصین امر واگذار شود که در این مورد لازم است موارد ذیل مدنظر قرار گیرد:

  • اطلاعات در مورد ترکیب شیمیائی ماده و میزان انتشار آلودگی از آن و مخاطرات آن برای ساکنین ساختمان، که این اطلاعات را می‌توان از تولید کنندگان این مواد بدست آورد.
  • موادی که دارای کمترین میزان انتشار آلودگی هستند، انتخاب شده و توجه خاص به وجود مواد سرطانزا، ناهنجاری‌زا، محرک‌ها و سموم سیستمیک اعمال گردد. چسب‌ها یا موادی که دارای میزان انتشار آلودگی بالایی بوده و یا سطوح جاذب نظیر مواد متخلخل و منسوجات باید مشخص شده و کاربرد آنها محدودتر گردد.
  • هنگام کار و نصب این مواد باید اقدامات پبشگیرانه صورت گرفته و دستورات ایمنی و بهداشتی توصیه شده، رعایت گردد. یکی از روش‌های پیشنهادی برای به حداقل رساندن تماس با آلودگی‌های منتشره از مواد جدید در طول نصب و تکمیل ساختمان و نیز در روزهای اول بهره‌برداری از آن، تهویه ساختمان با %100 هوای بیرون به مدت 24 ساعت است. که با این عمل مواد آلی حذف شده و از باقی ماندن آنها در داخل ماده متخلخل و تبدیل شدن این مواد به منبع آلودگی پیشگیری می‌شود.
  • اقدام مناسب دیگر، افزایش میزان تهویه تا بیشترین مقدار ممکن قبل از سکونت دوباره در آن پس از مدت زمانی که ساختمان بسته و بلا استفاده بوده، می‌باشد.
  • روش دیگر که در بعضی از ساختمان‌ها به کار می‌رود عبارت است از بالا بردن درجه حرارت داخل ساختمان به مدت 48 ساعت یا بیشتر، که در این حالت بخارات آلی متصاعد می‌شوند و سپس با تهویه کافی ساختمان، بار آلودگی تا حد زیادی کاهش می‌یابد.

در فضاهای بسته، تهویه یکی از روشهای کنترل کیفیت هواست در این مکان‌ها منابع آلودگی زیاد با ویژگی‌های متعدد وجود دارد و نمی‌توان آنها را به طور کامل و در مرحله طراحی کنترل نمود.

آلودگی‌های ایجاد شده توسط ساکنین ساختمان در اثر انجام فعالیت‌های مختلف یا موادی که برای رعایت بهداشت فردی استفاده می‌کنند، جزء منابعی هستند که فراتر از محدودۀ کار طراح می‌باشد.

تهویه، روش معمول برای رقیق‌سازی و حذف آلاینده‌ها از محیط‌های آلوده‌است که ممکن است به وسیله هوای تمیز بیرون یا با هوای برگشتی که به طور مناسب تصفیه شده صورت بگیرد. نکات زیادی را باید هنگام طراحی سیستم تهویه برای کنترل مناسب آلودگی‌ها مد نظر قرار داد که مهمترین آنها عبارتند از:

  • کیفیت هوای بیرون
  • اقدامات خاص برای آلاینده‌های معین یا منابع تولید آنها
  • نگهداری پیشگیرانه خود سیستم تهویه که باید به عنوان یک منبع بالقوه آلودگی در نظر گرفته شود.
  • توزیع هواي داخل ساختمان.

جدول 2 نکاتی را که باید در طراحی یک سیستم تهویه به منظور حفظ کیفیت محیط داخل ساختمان‌ها مدنظر قرار گیرند، نشان می‌دهد.

جدول 2 : نکات اساسی در طراحی سیستم تهویه ترقیقی

اجزای سیستم یا عملکرد آن نکات اساسی
رقیق‌سازی با استفاده از هوای بیرون ·    حداقل حجم هوا در ساعت برحسب حداكثر و يا ميانگين تعداد افراد حاضر در ساختمان باید تأمین شود.

·    هدف باید تجدید حجم هوای داخل در حد چند بار در ساعت باشد.

·    حجم هوای مورد نیاز باید با توجه به افزایش منابع آلودگی، افزایش یابد.

·    در محل‌هایی که فعالیتهای مولد آلودگی صورت می‌گیرد تخلیه هوا باید به صورت مستقیم باشد.

محل‌های ورود هوا ·    از قرار دادن ورودی‌های هوا در نزدیکی منابع آلودگی شناخته شده اجتناب شود.

·    باید دور از محل‌هایی که در مجاورت آب راکد ناشی از برجهای خنک‌کننده هستند، باشد.

·    از ورود حیوانات باید جلوگیری شده و از نشستن و لانه گذاری پرندگان نزدیک محلهای ورود هوا جلوگیری شود.

محل دریچه‌های تخلیه هوا ·    دریچه های تخلیه باید تا حد امکان از دریچه های ورود هوا دور بوده و ارتفاع آنها بیشتر باشد.

·    جهت این دریچه‌ها باید در خلاف جهت هودهای ورود هوا باشد.

فیلتراسیون و پاکسازی هوا ·    باید از فیلترهای مکانیکی و الکتریکی استفاده شود.

·    برای حذف شیمیائی آلاینده ها باید سیستمی نصب شود.

کنترل میکروبیولوژیکی ·    از قرار دادن هرگونه ماده متخلخل در تماس مستقیم با جریانهای هوا اجتناب شود.

·    اگر تراکم در داخل دستگاه تهویه مطبوع صورت می‌گیرد باید از جمع شدن آب راکد جلوگیری نمود.

توزیع هوا ·    باید از ایجاد فضای مرده که فاقد تهویه هستند جلوگیری شود.

·    بهتر است در محل‌هایی که افراد سکونت دارند هوای بیرون با هوای داخل مخلوط شود.

·    با توجه به نوع فعالیتی که صورت می گیرد باید فشار کافی در آن محل حفظ شود.

·    سیستم‌های تأمین و تخلیه هوا باید کنترل شود تا با هم در حال تعادل باشد.

 

  1. مراجع

1-AP 42 -Inorganic Chmical Industry-Synthetic Ammonia. (n.d.). Retrieved 5 26, 1391, from Environmental Protection Agancy: http://www.epa.gov/ttn/chief/ap42/ch08/final/c08s01.pdf

2-Industry Effluent Guidline. (1982). Retrieved 5 24, 1391, from Environmental Protection Agency: http://water.epa.gov/scitech/wastetech/guide/petroleum/upload/2007_10_22_guide_petroleum_guidelines04.pdf

3-L, N. (1991). Industerial and Hazardous Waste Treatment. New York: Van Nostrand Reinhold.

مطالب مرتبط:

بررسی تاثیر آموزش بر اگاهی و نگرش درتفکیک زباله از مبدا در شهر تبریز- احمد اصل هاشمی؛ کلثوم والایی

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % %