گردشگری مسئولانه عامل جلوگیری از تخریب طبیعت- دکتر فرشته وطن دوست- مرکز دانش عطران

0

صنعت گردشگری یکی از مهمترین منابع درآمد غیرنفتی محسوب می شود و به قدری حائز اهمیت است که برخی کشورها مانند ترکیه از آن به عنوان اولین منبع درآمد خود بدان توجه کرده و آن را پرورش داده اند.

در این میان ایران نیز با وجود بسترهای تاریخی و طبیعی ویژه از زمینه های بالقوه ای برای رشد و توسعه صنعت گردشگری برخوردار است که به گزارش سازمان جهانی گردشگری در رتبه بندی کشورها بر اساس جاذبه های توریستی ایران از نظر آثار تاریخی دهمین کشور و از نظر جاذبه های طبیعی در رده پنجم جهان قرار دارد.
اما در ایران جذب گردشگر بسیار متفاوت است چرا که با وجود جاذبه های گردشگری ایران رتبه ۴۸ را در جذب گردشگر خارجی به خود اختصاص داده بود.
گردشگری را صنعت پاک می نامند :
گردشگری یکی از صنایع پر سود دنیا محسوب می شود و جزو سه صنعت برتر جهان است اما بر خلاف صنایع دیگر جزء صنعت های پاک است.

گردشگری علاوه با سازگار بودن با محیط زیست موجب اشتغال بالای زنجان نیز می شود که این موضوع با مدیریت صحیح و پیروی از یک برنامه جامع و عملیاتی تحقق می یابد.
برنامه راهبردی که بتواند در بر گیرنده توسعه بخش گردشگری ، افزایش اشتغال ، حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست ، ارتقا سطح استانداردهای فرهنگی و اجتماعی باشد اولین قدم برای توسعه صنعت گردشگری است.
گردشگری و منابع طبیعی :
در بسیاری از کشورهای جهان منابع طبیعی پشتوانه اصلی رشد و توسعه اقتصادی به شمار می روند و از آن به عنوان یک سرمایه ملی یاد می شود. با توجه به پیچیدگی و پیشرفت جوامع امروزی رشد روز افزون گردشگران در دنیا و آثار مخربی که گردشگران در محیط بر جا می گذارند نیاز بر کاهش این اثرات تخریبی بیش از پیش احساس می شود

نامه های فدراسیون کوهنوردان در خصوص عدم ورود جمعی گردشگران و عدم توجه به سازمان گردشگری به این مهم به عنوان سازمان متولی.
مناطق مختلف ایران از نظر منابع طبیعی از پتانسیل های بالقوه ای برخوردارند به دلیل دارا بودن پدیده های طبیعی ، وجود مناطق حفاظت شده ، ظرفیت و قابلیت های بسیاری دارد. از طرفی با رویکرد جدیدی که در خصوص طبیعت گردی و جذب گردشگر در کشورمان ایجاد شده است به نظر می رسد که این موضوع بایستی طوری ساماندهی شود که آسیبی به منابع طبیعی وارد نشود.
گردشگری تیغ دو لبه :
هرچند گردشگری توسعه و رونق و آبادانی را در جوامع در پی دارد اما این نکته را نیز نباید نادیده گرفت که گردشگری مانند یک چاقوی دو لبه عمل می کند در صورتی که قانونمند نباشد و به طور صحیح مدیریت نشود خسارت جبران ناپذیری را به منابع کشور وارد می کند.
تورهایی که نسبت به مساله توسعه پایدار اطلاعات کافی ندارند و تنها به فکر جمع آوری پول هستند با ورود دسته جمعی گردشگران به طبیعت برگزاری آفرودها و له کردن طبیعت در زیر چرخ های خود آسیب های جدی به محیط زیست ، حیات وحش ، پوشش گیاهی و مناطق بکر و دست نخورده وارد و نسبت به تبعات جبران ناپذیر آن بی تفاوت هستند.
گردشگران چنان در طبیعت حضور می یابند که گویی کمر همت به ویرانی آن بسته اند و دقیقا به همین منظور در بسیاری از موارد طبیعت دوستان هیچ تمایلی به معرفی جاذبه های طبیعی ندارند و ناشناخته ماندن آن را دلیل بر حفظ آن می دانند.
هرچند سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در سالهای اخیر برای ترویج صنعت توریسم تلاش های قابل توجهی انجام داده است ، لیکن هنوز سهم جوامع محلی در منطقه ای که گردشگر قصد ورود آن را دارد مشخص نگردیده است. از طرفی ضعف مدیریت و ساماندهی گردشگران بیشتر از عدم نظارت و نبود زیرساخت های لازم برای گردشگری مسئولانه است.
ضرورت سازمان دهی گردشگران و ضرورت استفاده از مشارکت جوامع محلی :
ورود گردشگران به مناطق طبیعی و حتی حفاظت شده می بایستی ساماندهی شده و متولی داشته باشد.

این در حالی است که متاسفانه گروه های گردشگری و تیم های طبیعت گردی به صورت چراغ خاموش وارد طبیعت شده و به طبیعت بکر آن آسیب می زنند. اما اکنون باید توجه داشت که منابع طبیعی دارای گنجایش و ظرفیتی است که چنانچه از ظرفیت آن فراتر رویم جز ویرانی و اثرات مخرب آن شاهد هیچ توسعه و رونقی نخواهیم بود.
در حال حاضر خشکسالی ، گرمایش زمین ، تخریب مراتع و جنگل ها به اندازه کافی بر پیکر منابع طبیعی و محیط زیست تاثیر گذارده است. از این رو برای حفاظت بیشتر از این مناطق تعیین متولی و توجه به جوامع محلی که شناخت بیشتری نسبت به منطقه دارند می تواند در محافظت از افراد بومی در این راستا کمک گرفت.

اکنون باید دنبال مقصر نگشته چرا که همه اعم از مردم و مسئولین در قبال این نعمت های خدادادی وظیفه داشتع و مسئولند.
برخی گردشگران گویی به جنگ طبیعت می روند چرا که رد پای آن ها تا مدت ها دامن گیر طبیعت است.
متاسفانه ما گردشگری مسئولانه را ترویج نداده ایم و همین باعث شده است تا گردشگران به فکر طبیعت نباشند.

حتی جامعه هایی هم که قرار است از آن منتفع باشد به جهت نبود آگاهی و اطلاعات و مشکلات اقتصادی به فکر طبیعت و پایداری آن نمی باشند. امروزه بسیاری از کشورهای توسعه یافته به این نتیجه رسیده اند که وقتی گردشگر از طبیعت بر می گردد تنها باید رد پای او در طبیعت به جا مانده باشد و هیچ از آن بر ندارد جز عکس و تصویر.

اما در ایران انواع ردهای تخریب در طبیعت از رهاسازی زباله گرفته تا تخریب پوشش گیاهی ، منابع آب و خاک و انواع آلودگی ها به وفور دیده می شود.
آسیب هایی که توسط صنعت گردشگری به طبیعت وارد می شود و ساماندهی آن :
وجود معیشت هایی که به صورت مستقیم بر طبیعت تحمیل شده اند بدین شکل که جوامع محلی دارای ظرفیت های اشتغال زایی در سایر حوزه ها را نداشته و به همین دلیل وابستگی آن ها به سرزمین به شدت بالا رفته است به گونه ای که میزان بارگذاری معیشت ها بر عرصه های منابع طبیعی بسیار بالاتر از توان تولیدی و تحمل عرصه های طبیعی است.

ظرفیت های طبیعی که می توانند به اقتصاد کشور کمک کرده و منجر به بهبودی در وضعیت اقتصادی و معیشتی جوامع محلی گردند به دلیل فقدان برنامه موجب تخریب با گردشگری در طبیعت شده و در حقیقت جامعه محلی با شرکت ها و نهادهایی که در حوزه گردشگری هستند به رقابت پرداخته و تنها تخریب وضعیت طبیعی را دامن زده شده و کمترین تعامل را بین جوامع محلی ، نهادهای دولتی و غیر دولتی مسئول و متولی در حوزه گردشگری شاهد هستیم.
با توجه به خسارات وارده توسط صنعت گردشگری ریشه این کاستی های از کجاست ؟
خسارت هایی که در حوزه گردشگری ایران شاهد آن هستیم بر خلاف اصول علمی و پذیرفته شده در تمام دنیاست.

چرا که حضور گردشگرات برای مشاهده تنوع زیستی و جانوری است و بسیاری از کشورهای توسعه یافته به این نتیجه رسیده اند که گردشگر هنگام خروج از طبیعت می بایستی هیچ اثری جز رد پا از خود بر جا نگذارند که در ایران شاهد اکثر رد پاها از زباله تا آلودگی کمترین آسیب بر جا مانده است.

زیرا در بسیاری موارد متاسفانه شاهد به آتش کشیده شدن طبیعت هستیم.
این مسائل به نوعی تهدید تنوع زیستی و جانوری محسوب شده تا جایی که به علت رهاسازی زباله در طبیعت حیات وحش به شدت در معرض نابودی قرار می گیرد و یا شاهد آتش سوزی در مراتع و طبیعت که صدمات جبران ناپذیری را به دنبال دارد.
متاسفانه چون گردشگری مسئولانه را رواج نداده ایم نه تنها گردشگران به فکر طبیعت نیستند بلکه جوامع محلی نیز که قرار است منتفع باشند به فکر طبیعت و پایداری آن نبوده و آنچه نصیبمان شده است فقط و فقط تخریب است که در این زمینه باید فکر اساسی نمود.
ارزیابی رابطه گردشگری با طبیعت :
برخی از منابع طبیعی ما که کوهستانی هستند دارای تنوع اقلیمی بالاتر و سرشار از تنوع زیستی است تا جایی که گردشگری یکی از ظرفیت های بسیار مهم در حوزه اقتصاد و اشتغال کشور محسوب می شود به عبارتی گردشگری یک صندوق ذخیره ارزی برای هر کشور است.

هرچند ما هیچ برنامه مدون بلند مدت و کوتاه مدت برای بهره برداری از ظرفیت های طبیعی در کشور نداریم و حتی برنامه های کوتاه مدت هم در حوزه گردشگری طبیعی وجود دارد بیشتر خسارت زا است تا درآمد زا ، ناگزیر در حاضر هیچ چاره ای نداریم جز اینکه به سمت و سویی برویم تا بتوانیم هر چه زودتر خسارت ها را کم کنیم.
در نتیجه :
برای اینکه بتوانیم وضعیت گردشگری را ساماندهی کنیم باید از ظرفیت ها در راستای توسعه اقتصادی و کاهش عامل تخریب به ویژه در جوامع محلی استفاده کنیم.
یعنی :
بدواً انسجام سازمانی مابین دستگاه های دولتی و نهاد های غیر دولتی در بخش گردشگری جوامع محلی ایجاد کنیم.
دوم اینکه آموزش ها را از طریق نهادهای دولتی و غیردولتی به جوامع منتقل کنیم.
سوم اینکه بایستی زمینه اعتماد را در جوامع محلی فراهم کرده و بعد از اعتماد سازی همه گروه ها در تعامل فقط منافع مشترک گام برداریم.
از آنجایی که در بحث گردشگری چند گروه مخاطب داریم که می بایستی منافع آن ها را تامین کنیم چنانچه منافع یک گروه قربانی منافع گروه دیگر شود نمی توان دستیابی پایدار را محقق نمود. گروه های مخاطب ما عبارتند از جوامع محلی حاضر در طبیعت ، دستگاه های متولی ، تشکل های غیر دولتی فعال ، تورهای گردشگری.

در واقع تنها در شرایطی می توان به توسعه پایدار دست یافت که صادقانه و منصفانه منافع حاصل از گردشگری مابین هنه گروه ها توزیع گردد. تنها با این اتفاق است که می توان به بهره برداری پایدار از مزیت های طبیعی دست یافت.

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button