ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﭘﯿﺶ روي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در اﯾﺮان و ﺟﻬﺎن

0

اﻧﺘﻘﺎل

اﻟﻬﺎم ﮐﺮﻣﯽ، ﺣﺎﺟﯽ ﮐﺮﯾﻤﯽ، ﻏﻼم رﺿﺎ ﺑﺎﻧﭙﺮوري، ﻋﺒﺪاﻟﻌﻠﯽ ﮐﺮﻣﺸﺎﻫﯽ، ﻣﺤﺴﻦ ﺗﻮﮐﻠﯽ

ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ اﯾﺮان در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﯿﻤﻪ ﺧﺸﮏ و ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮن زﻣﺎﻧﯽ  ﻣﮑﺎﻧﯽ ﺑﺎرش و رواﻧﺎب در ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي آﺑﯽ، ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﭘﺮآب و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﮏ، در ﮐﻨﺎر ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﭼﻮن ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ وﺿﻌﯿﺖ ﺧﺎص اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ، ﺣﻔﻆ اﻟﮕﻮي ﻓﻌﻠﯽ ﭘﺮاﮐﻨﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ و اﯾﺠﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ، ﺗﻮزﯾﻊ ﻣﺘﻮازن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و اﺟﺮاي ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آن را در ﮐﺸﻮر ﺿﺮوري ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ، از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮔﺴﺘﺮدﮔﯽ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻧﮕﺮش ﺟﺎﻣﻊ و دراز ﻣﺪت ﺑﺮآورد ﻣﻨﺎﻓﻊ، ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ، رﯾﺴﮏ ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب، ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻘﺎﺑﻪ ﺑﺮان، ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي آﺑﺮﯾﺰ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، اﯾﻦ راﻫﺒﺮد، ﭼﺎﻟﺶ ﻣﻬﻤﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰان، ﻣﺪﯾﺮان و ﻃﺮاﺣﺎن اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﺟﺮاي ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮوژه ﻫﺎﯾﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﭼﺸﻤﮕﯿﺮي در زﻣﯿﻨﻪ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﻓﻨﯽ و اﺟﺮاﯾﯽ ﮐﺸﻮر دارد ﻟﺬا ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﯾﻦ اﺛﺮات ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﺟﺮا ﺷﺪه، دﯾﺪ دﻗﯿﻖ ﺗﺮي ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺸﻮر ﻣﯽ دﻫﺪ. در ﻃﺮح ﻫﺎي ﮐﻼن اﻧﺘﻘﺎل آب ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﺮرﺳﯽ اﺛﺮات اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻃﺮح ﻫﺎ، ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﻐﯿﯿﺮﻫﺎي ﻣﻬﻢ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي در ﺧﺼﻮص اﺟﺮا ﯾﺎ ﻋﺪم اﺟﺮاي اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎﺳﺖ. ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﻐﯿﯿﺮ در وﺿﻌﯿﺖ ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻫﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر آورد ﮐﻪ ﺑﺮ روي ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ و ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺎك ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬار ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮات ﺗﻐﯿﯿﺮات اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ﻟﺬا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﯽ ﺷﺪه ﺿﻤﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﯿﺎن اﺛﺮات ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺮﺧﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﺟﺮا ﺷﺪه در اﯾﺮان و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻠﻞ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻃﺮح ﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي و ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺿﺮوري ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮوژه ﻫﺎﯾﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.

ﻣﻘﺪﻣﻪ:

در ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﮐﺮه ي زﻣﯿﻦ، آب، ﺧﺎك، ﺑﯿﻮﺳﻔﺮ و اﺗﻤﺴﻔﺮ در ﮐﻨﺶ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮﻧﺪ. در ﺑﯿﻦ اﺟﺰاي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، آب ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭼﺮﺧﻪ وﺳﯿﻊ و ﮔﺴﺘﺮده اش در ﻃﺒﯿﻌﺖ ارﺗﺒﺎط ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺎ دﯾﮕﺮ اﺟﺰا ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و اﻧﺴﺎن دارد. در اﯾﻦ ﭼﺮﺧﻪ، آب در ﮐﻨﺶ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﺧﺎك و ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﻧﺴﺎن و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺎرﺑﺮي در زﻣﯿﻦ، آﻟﻮدﮔﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺼﺎرف ﺻﻨﻌﺘﯽ، ﮐﺸﺎورزي و ﺷﻬﺮي آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ. ﮐﻤﺒﻮد آب در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﮏ و ﻧﯿﻤﻪ ﺧﺸﮏ از ﯾﮏ ﻃﺮف و اﺳﺘﻔﺎده ي ﺑﯽ روﯾﻪ و ﻏﻠﻂ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و آﻟﻮدﮔﯽ آن از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، ﺗﻬﺪﯾﺪي ﺟﺪي ﺑﺮاي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار و ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﺳﺖ. ﺳﻼﻣﺖ و رﻓﺎه اﻧﺴﺎن، اﻣﻨﯿﺖ ﻏﺬاﯾﯽ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﻫﻤﮕﯽ در ﻣﺨﺎﻃﺮه اﻧﺪ، ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺧﺎك ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﮐﺎراﺗﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺷﻮﻧﺪ. ﻃﺮح ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻗﻠﯿﻢ، آﻟﻮدﮔﯽ و ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و رﻗﺎﺑﺖ ﺑﯿﻦ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آب از ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ و ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﻨﮕﻔﺘﯽ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺪون ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﺒﻮده، ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻧﻤﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﻣﺮوزه ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻋﻠﻤﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ و اﺳﺘﻔﺎده ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻧﯿﺰ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ در ﺳﺮﻟﻮﺣﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاري ﮐﺸﻮر ﻫﺎي ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺟﻬﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ، زﯾﺮا اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ درﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار و اداﻣﻪ ﺣﯿﺎت و ﺗﻤﺪن ﺑﺸﺮي ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ وﯾﮋه آب اﺳﺖ (اﻣﺎم زاده، 1390). ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﻮدن اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻌﺪد ﻋﻮاﻣﻞ درﮔﯿﺮ ﻧﻈﯿﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، ﻓﻨﯽ، زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و… اﺟﺮاي اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﺑﯿﺸﺘﺮي ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﯾﮑﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪه در ﭘﺮوژه ﻫﺎي آب ﺑﻪ وﯾﮋه اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي ﻣﻼﺣﻈﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ، زﯾﺮا در اﯾﻦ ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ آﺑﯽ دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻐﯿﯿﺮات ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ ﺷﺪه و ﺑﺮ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻬﻤﯽ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. ﺗﺠﺎرب ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﮐﻪ دﯾﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﻧﮕﺮ ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ درآﻣﺪﻫﺎ و ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﮐﻞ ﻃﻮل ﻋﻤﺮ، ﻻزﻣﻪ اﺟﺮاي اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻃﺮح ﻫﺎﺳﺖ. در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺳﯿﺐ ﻫﺎي وارده ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺸﺴﺖ زﻣﯿﻦ در اﺛﺮ ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ، ﺷﻮري اراﺿﯽ، ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﺼﺮف آب، ﮐﯿﻔﯿﺖ آب، در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎي آﺗﯽ ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ در دراز ﻣﺪت، ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺰﯾﺖ ﻫﺎي ﻧﺴﺒﯽ ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ، در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﻫﺎي ﺷﺪﯾﺪ، ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار دادن ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎدي در ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ، در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺣﻘﻮق ﺣﻘﺎﺑﻪ ﺑﺮان، ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ روش ﻫﺎي ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎز و…ﻣﺒﻨﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد (ﺧﺪاﺑﺨﺸﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1385). ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ از ارﮐﺎن ﺳﻪ ﮔﺎﻧﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻻزم در راﺳﺘﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﺒﻮد ﺗﺠﺮﺑﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ در ﮐﺸﻮر ﻻزم اﺳﺖ اﺑﺘﺪا ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ در اﯾﻦ راﺳﺘﺎ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﺑﺮﺳﺪ (اﻣﺎﻣﯽ، 1383)، ﻟﺬا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه از اﺟﺮاي ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب در ﺟﻬﺎن ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺒﺪا و ﻣﻘﺼﺪ اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎ اﺷﺎره ﮔﺮدد.

2- ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي

ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﻌﺮﯾﻒ، اﻧﺘﻘﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ آب، ﭼﻨﺎن ﮐﻪ از ﻧﺎم آن ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از اﻧﺘﻘﺎل ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ آب از ﯾﮏ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ دﯾﮕﺮ، ﯾﮏ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ آب از دﺳﺖ ﻣﯽ دﻫﺪ و ﺣﻮﺿﻪ دﯾﮕﺮ آب ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽ آورد (ﻗﺪرﺗﻨﻤﺎ، 1383). ﻣﻨﺘﻬﯽ در اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻮﺿﻪ ﺻﺎدر ﮐﻨﻨﺪه و وارد ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ.

1-2- ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺣﻘﻮﻗﯽ

ﺑﻌﻀﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ اي آب داراي ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺧﺎﺻﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ. در ﺑﻌﻀﯽ دﯾﮕﺮ از ﮐﺸﻮرﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﺮان در واﻗﻊ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻗﺎﻧﻮن ﮔﺬاري ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺑﻮدﺟﻪ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب را ﺗﺼﻮﯾﺐ و ﺑﺮاي اﺟﺮا ﺑﻪ دوﻟﺖ اﺑﻼغ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﯿﺎزﻫﺎ در ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﺻﺎدر ﮐﻨﻨﺪه و ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪن ﺑﺤﺮان ﻫﺎي آب ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺳﺎل ﻫﺎي ﺧﺸﮏ اﻣﮑﺎن ﺑﺎﻻ ﮔﺮﻓﺘﻦ دﻋﺎوي و ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎي ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺑﻮﺟﻮد آﯾﺪ.

2-2- ﻣﻼﺣﻈﺎت اﻗﺘﺼﺎدي

اﻗﺘﺼﺎد اﻧﺘﻘﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ اي آب ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻢ از ﻧﻈﺮ ﻣﻠﯽ و ﻫﻢ از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮارﮔﺮﻓﺖ. از ﻧﻈﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻠﯽ، ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي و ارزﯾﺎﺑﯽ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ اي آب ﻣﻌﯿﻦ ﺷﻮد. از ﻧﻈﺮ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪ اي از ﻣﯿﺎن ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮ، ﺑﺎﯾﺪ درﺑﺎره اﺛﺮات اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﺮ روي ﻧﺠﺎت اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﺤﺪوده ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﭼﺎر ﻣﺴﺎﺋﻞ ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ ﺑﺮداﺷﺖ ﻫﺎي ﺑﯿﺶ از اﻧﺪازه آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﺷﺪه اﻧﺪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﻫﺎي ﻻزم ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آورد.

3-2- ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ

ﻣﻼﺣﻈﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ درﺑﺎره ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، ﺣﻔﻆ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ و زﯾﺒﺎﯾﯽ ﻣﺴﯿﺮ رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ، ﺣﻔﻆ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺣﯿﺎت وﺣﺶ و آﺑﺰﯾﺎن و ﺣﻔﻆ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮد ﭘﺎﻻﯾﻨﺪه ﺟﺮﯾﺎﻧﺎت ﻣﻮﺟﻮد رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ واﻗﻊ در ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﺻﺎدرﮐﻨﻨﺪه آب از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻫﺎي ﻣﺮدم اﯾﻦ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ. در اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻮارد ﺑﺨﺸﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎي وزارت ﻫﺎي ﻧﯿﺮو و ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ در اﺟﺮاي اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻫﺎي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و در ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي ﺑﺎﯾﺪ رﻋﺎﯾﺖ ﺷﻮﻧﺪ.

ﻣﻮاردي ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب از ﻣﺒﺪا ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻟﺤﺎظ ﮔﺮدد:

-اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﺎزاد ﺑﺮ ﻧﯿﺎز آﺑﯽ ﺑﻪ وﯾﮋه ﻧﯿﺎز زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا: در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪاري زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﯿﺎري ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ دﻗﯿﻖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ.

-ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺎﯾﺪاري ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا از ﻟﺤﺎظ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺑﻌﺪ از اﺟﺮاي ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل: ﺗﻐﯿﺮ و ﺗﺤﻮل اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﻣﺬﮐﻮر در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﮑﻼت و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺧﺎﺻﯽ ﺧﺎرج از ﺗﺤﻤﯿﻞ ﺧﻮد ﭘﺎﻻﯾﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﮑﻨﺪ در ﺟﻬﺖ ﻋﺪاﻟﺖ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

-اﺛﺮات ﻣﻠﻤﻮس و ﻏﯿﺮ ﻣﻠﻤﻮس اﻧﺘﻘﺎل آب: ﻣﻮاردي ﻧﻈﯿﺮ اﺷﺘﻐﺎل زاﯾﯽ، ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﻣﻬﺎﺟﺮت، رﺿﺎﯾﺖ ﻣﻨﺪي ﻣﺮدم، ﺑﻬﺒﻮد ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﻌﯿﺸﺘﯽ و ﻓﻘﺮزداﯾﯽ در ﺣﻮﺿﻪ زاﯾﻨﺪه رود در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد.

-ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮف آب در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ: ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮف آب در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺗﻘﻠﯿﻞ ﺣﺠﻢ آب اﻧﺘﻘﺎﻟﯽ از ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﻣﺜﻤﺮ ﺛﻤﺮ واﻗﻊ ﮔﺮدد. اﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ در زﻣﺎن ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ و ﮐﻢ آﺑﯽ در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﻫﺮم ﻣﮑﺎﻧﯿﺰم ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﯾﯽ و ﺣﺘﯽ ﺟﯿﺮه ﺑﻨﺪي در ﻣﻮاﻗﻊاﺿﻄﺮاري ﺗﻮام ﺑﺎﺷﺪ.

-ﺟﻠﺴﺎت ﮔﻔﺖ و ﺷﻨﻮد ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺮاي در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﻈﺮات ﻋﻤﻮﻣﯽ و اﺛﺮات اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ: در اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺴﺘﺮي ﺑﺮاي ﻧﻈﺮات ﻣﺮدم ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ. اﯾﻦ ﺟﻠﺴﺎت ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﺑﺎز ﺧﻮر ﻣﺜﺒﺖ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب از ﻣﺒﺪا ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ وﺟﻮد آورد. ﺟﺪول (1) ﮔﺰﯾﺪه اي از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﺤﯿﻄﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ.

ﺟﺪول (1) ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﯽ ﻣﻠﻤﻮس و ﻏﯿﺮﻣﻠﻤﻮس زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي

اﺛﺮات ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻨﻔﯽ
ﻣﺒﺪا ﻣﻘﺼﺪ ﻣﺒﺪا ﻣﻘﺼﺪ
ﻣﻠﻤﻮس ﻣﺘﺤﻮل ﺷﺪن ﻣﺴﯿﺮ اﻧﺘﻘﺎل (ﺗﻮﺳﻌﻪ و اﻧﺘﻘﺎل ﻣﺤﺘﻤﻞ)

ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﻣﺼﺮف ﺑﯽ روﯾﻪ آب و زه دار ﺷﺪن اراﺿﯽ

اﺣﯿﺎي اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﭘﺎﯾﺪاري در ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺷﺘﻐﺎل زاﯾﯽ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﻣﻬﺠﺮت اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ رﺷد ﮐﺎﻫﺶ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﺧﻮد ﭘﺎﻻﯾﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ

ﺗﻨﺶ ﻫﺎي آﺑﯽ ﻣﺤﺘﻤﻞ

ﺗﻨﺶ ﻫﺎي آﺑﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ، ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻫﯿﺪروﻟﻮژﯾﮑﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﻣﺒﺪا
غیر ﻣﻠﻤﻮس رﺿﺎﯾﺖ ﻣﻨﺪي از اﺣﯿﺎي ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺤﺮوم

اﻓﺰاﯾﺶ اﻧﮕﯿﺰه ﺑﺮاي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮف

رﺿﺎﯾﺖ ﻣﻨﺪي ﻣﺮدم

ﺑﻬﺒﻮد ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻓﻘﺮزداﯾﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻣﻌﯿﺸﺘﯽ

اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﮕﺮاﻧﯽ از ﮐﻤﺒﻮد آب کم ﺷﺪن اﻧﮕﯿﺰه ﺑﺮاي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ مصرف

اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف در ﺗﺨﺼﯿﺺ آب

 3- ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ

در ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب در راﺳﺘﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﯾﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﮐﺎراﯾﯽ، اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ، ﺗﻄﺒﯿﻖ ﭘﺬﯾﺮي، ﺑﺮﮔﺸﺖ ﭘﺬﯾﺮي و آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮي را رﻋﺎﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﭘﺮوژه ﻫﺎي ﻣﻮﺛﺮ و در دراز ﻣﺪت ﻣﻔﯿﺪ ﺑﺎﺷﺪ. در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ 1999 ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ در ﭘﺎرﯾﺲ رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي زﯾﺮ ﺑﺮاي اﺟﺮاي ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﻻزم ﺗﺸﺨﯿﺺ داده ﺷﺪ (اﺑﺮﯾﺸﻢ ﭼﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1380).

ﻣﻌﯿﺎر1: در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﯾﺎ در آﯾﻨﺪه  ﻧﺰدﯾﮏ دﭼﺎر ﺑﺤﺮان آﺑﯽ ﺷﺪه و ﯾﺎ رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﺗﺎﻣﯿﻦ آب ﺑﻪ روش اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا، ﺗﻮﺳﻌﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ را در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﯾﺎ در آﯾﻨﺪه دﭼﺎر ﺑﺤﺮان ﯾﺎ ﻣﺸﮑﻞ ﻧﮑﻨﺪ.

ﻣﻌﯿﺎر2: اﺛﺮات ﺗﺨﺮﯾﺒﯽ ﻃﺮح ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺎ اﺛﺮات ﻣﺜﺒﺖ ﻃﺮح ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد. ﻫﺰﯾﻨﻪ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻤﯽ ﺑﺮآورده ﺷﺪه و ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻃﺮح ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد و در ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﻣﻌﯿﺎره ﺿﺮﯾﺐ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي ﻣﺴﺎﻟﻪ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ داده ﺷﻮد.

ﻣﻌﯿﺎر3: اﮔﺮ ﻃﺮح در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﯾﺎ در ﻃﻮل ﻣﺴﯿﺮ، ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻧﯿﺴﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺒﺎﯾﺴﺘﯽ اﺟﺮا ﺷﻮد.

ﻣﻌﯿﺎر4: ﺳﻮد ﺧﺎﻟﺺ ﺣﺎﺻﻞ از ﻃﺮح ﺑﯿﻦ ﻣﺒﺪا و ﻣﻘﺼﺪ ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﻮد، ﭘﺲ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻃﺮح ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎزده اﻗﺘﺼﺎدي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻨﺎﻓﻊ آن ﻓﻘﻂ ﺑﺮاي ﻣﺠﺮي ﻃﺮح ﯾﺎ ﻣﻘﺼﺪ ﺻﺮف ﻧﺸﻮد.

4-ﺿﺮورت اﻧﺘﻘﺎل آب در ﮐﺸﻮر

ﻣﯿﺰان ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ ﮐﺸﻮر ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪود 70% آن در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻏﺮﺑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎرد اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪود 50% ﺟﻤﻌﯿﺖ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﺮﻗﯽ و ﻣﺮﮐﺰي ﮐﺸﻮراﺳﺘﻘﺮار دارﻧﺪ. در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻤﺎﻟﯽ و قسمت هاﯾﯽ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻏﺮﺑﯽ ﮐﺸﻮر در سال های (ﻣﺮﻃﻮب) ﺑﺎ آب ﻣﺎزاد و ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﺎ از ﻣﺮزﻫﺎ ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﯾﺎ ﺑﻪ درﯾﺎﻫﺎ ﺗﺨﻠﯿﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ (ﺿﺮاﺑﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1386)، ﻟﺬا از دﯾﺮ ﺑﺎز اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب ازﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي داراي ﻣﺎزاد آب ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﺧﺸﮏ و ﮐﻢ آب ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ راﻫﮑﺎر ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰان ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺸﻮر ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻋﻼوه ﺑﺮرﻓﻊ ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﻣﻨﻄﻘﻪ، اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻮدن ﻃﺮح ﺑﺎ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ، ﻣﻮﺟﺐ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ اﻧﺘﻔﺎل آب ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺪﯾﺮان آب ﻗﺮار ﺑﮕﯿﺮد.

5- ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ در اﯾﺮان

ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺳﻨﺪ ﻣﻠﯽ ﺧﻮد ﺗﻼشﻫﺎي زﯾﺎدي ﺑﺮاي ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪاري ﺻﻮرت داده اﻧﺪ. اﯾﻦ ﺗﻼشﻫﺎ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺗﻬﯿﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎﯾﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻗﺮار ﺑﮕﯿﺮد (ﻣﮑﻠﻒ ﺳﺮﺑﻨﺪ و ﻫﻤﮑﺎران، 1388). ﺟﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان ﻧﯿﺰ در ﺳﺎلﻫﺎي اﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﺗﺼﻮﯾﺐ ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز راﻫﺒﺮدﻫﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺸﻮر ﮔﺎم ﻫﺎي ﻣﻮﻓﻘﯽ ﺑﺮداﺷﺘﻪ اﺳﺖ. در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺗﮏ ﻣﺤﻮره ﺳﻨﺘﯽ ( اﻗﺘﺼﺎدي/ ﻣﺎﻟﯽ) ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻫﻢ ﭼﻮن اﻫﻤﯿﺖ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮي ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻧﺴﺎﻧﯽ- اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، ﺳﯿﺎﺳﯽ- اﻣﻨﯿﺘﯽ، ﻣﺎﻟﯽ و … ﺗﻮﺟﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﺑﻨﺪ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ در ﻣﻮرد ﻃﺮحﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي در ﮐﺸﻮرﻣﺎ، در ﺑﻨﺪ (ه )ﻣﺎده (17) ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ آﻣﺪه ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﺎده ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﻃﺮحﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي ﺑﺎﯾﺪ از دﯾﺪﮔﺎه ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، ﺑﺎ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق ذﯾﻨﻔﻌﺎن و ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺼﺮف، ﻣﺸﺮوط ﺑﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻓﻨﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﯽ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. وﻟﯽ در ﺑﺮﺧﯽ از ﻃﺮحﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي در اﯾﺮان، ﻣﻔﺎد اﯾﻦ ﻣﺎده ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﺸﺪه و اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه رﺋﯿﺲ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂزﯾﺴﺖ ﮐﺸﻮر ﻃﯽ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻮرخ 1386/7/23 ﺧﻄﺎب ﺑﻪ وزﯾﺮ ﻧﯿﺮو درﺧﻮاﺳﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ در اﺟﺮاي اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻃﺮحﻫﺎ ﺷﺮاﯾﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد. در اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره ﺷﺪه ﮐﻪ ﻃﺮحﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ اﻫﻤﯿﺖ و ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده و ﮔﺴﺘﺮدﮔﯽ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎي ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ آن، ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ از ﻗﺒﯿﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻨﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ زﯾﺎدي ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و در اداﻣﻪ ﺑﻪ ﻃﺮحﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي از ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي دز و ﮐﺎرون ﺑﻪ ﻓﻼت ﻣﺮﮐﺰي اﯾﺮان، ﻧﻈﯿﺮ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﮐﺎرون ﺑﻪ رﻓﺴﻨﺠﺎن، ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎي دز ﺑﻪ ﻗﻢ رود و ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي ﺑﻬﺸﺖ آﺑﺎد اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ و اذﻋﺎن ﺷﺪه اﯾﻦﮔﻮﻧﻪ ﻃﺮحﻫﺎ داراي اﺛﺮات ﺷﺪﯾﺪ ﺗﺠﻤﻌﯽ ﺑﻮﯾﮋه ﺑﺮ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ رودﺧﺎﻧﻪﻫﺎ، ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦدﺳﺖ ﺑﻮده و ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، زﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﻪ دﻧﺒﺎل دارد (ﺻﻤﺪي ﺑﺮوﺟﻨﯽ، 1389).

 6- ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﺟﻬﺎﻧﯽ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب و ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ آن

ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﻫﻤﺎﯾﺶ Nevada، ﺣﺪود 79 % از ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺟﻬﺖ ﺗﺄﻣﯿﻦ آب ﺷﺮب ﺷﻬﺮي، 16% ﺑﺮاي ﻓﻌﺎلیت هاي ﮐﺸﺎورزي و %5 ﺟﻬﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺮژي ﺑﻪ اﺟﺮا در آﻣﺪه اﻧﺪ. در ﻫﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ، ﺑﯿﺶ از %43.75 ﭘﺮوژه ﻫﺎ درﻗﺎره ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺄﻣﯿﻦ آب ﺷﺮب ﺷﻬﺮي، 18/75 % درﺻﺪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺄﻣﯿﻦ آب ﮐﺸﺎورزي و ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺮژي، 12/5% ﺑﺎ اﻫﺪاف زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و 25 % ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭼﻨﺪ ﻣﻨﻈﻮره ﻃﺮاﺣﯽ و اﺟﺮا ﺷﺪه اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺷﻤﺎﺗﯿﮏ در ﺷﮑﻞ (1) اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ (ﻧﻮادا، 1992).

ﺷﮑﻞ (1): ﻧﻤﻮدار ﻓﺮاواﻧﯽ اﻫﺪاف ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در ﺟﻬﺎن (ﻧﻮادا، 1992)

 1-6- ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب در ﮐﺸﻮر ﭼﯿﻦ

ﻃﺮح ﻫﺎي زﯾﺎدي ﺑﺮاي ﮐﻨﺘﺮل و اﻧﺘﻘﺎل آب در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر در ﺣﺎل ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و اﺟﺮا ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺟﻨﻮب ﺑﻪ ﺷﻤﺎل ﭼﯿﻦ از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺮﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺎل اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. از اﻫﺪاف اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺟﻨﻮب ﺑﻪ ﺷﻤﺎل ﭼﯿﻦ ﻣﯽ ﺗﻮان از ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺧﺎك (ﺷﻤﺎل داراي زﻣﯿﻦ ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻌﺪ و ﺟﻨﻮب داراي آب ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ)، ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي از ﭘﺎﯾﯿﻦ اﻓﺘﺎدن ﺳﻄﺢ ﺳﻔﺮه هاي آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ و اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﭘﻤﭙﺎژ و ﺣﻔﺎري، ﻧﺸﺴﺖ زﻣﯿﻦ، ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮐﺸﺎورزي، آﻟﻮدﮔﯽ آب آﺷﺎﻣﯿﺪﻧﯽ در ﺷﻤﺎل ﭼﯿﻦ ﻧﺎم ﺑﺮد. از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ اﻧﺘﻘﺎل ﻣﯽ ﺗﻮان از اﺛﺮات ﺳﻮء ﺑﺮ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ (ﻧﻮاﺣﯽ ﻣﺒﺪاء، اﻧﺘﻘﺎل و ﻣﻘﺼﺪ)، ﮔﺮان ﺑﻮدن ﻫﺰﯾﻨﻪ اﻧﺘﻘﺎل، ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎﯾﯽ ﺳﺎﮐﻨﯿﻦ ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﺤﻞ آﺑﮕﯿﺮي و ﻣﺴﯿﺮ (200 ﻫﺰار ﻧﻔﺮ در ﻣﺤﻞ آﺑﮕﯿﺮي و 50 ﻫﺰار ﻧﻔﺮ در ﻃﻮل ﻣﺴﯿﺮ) ﻧﺎم ﺑﺮد.

2-6- ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب از رودﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي آﻣﻮدرﯾﺎ و ﺳﯿﺮدرﯾﺎ

درﯾﺎﭼﻪ آرال ﮐﻪ در ﺷﻤﺎل ازﺑﮑﺴﺘﺎن واﻗﻊ اﺳﺖ، دوﻣﯿﻦ درﯾﺎﭼﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﺰرگ آﺳﯿﺎﺳﺖ. ﺑﻪ دﻟﯿﻞ آن ﮐﻪ دو رودﺧﺎﻧﻪ آﻣﻮدرﯾﺎ و ﺳﯿﺮدرﯾﺎ آب درﯾﺎﭼﻪ را ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﮐﻤﯿﺖ آب آن ها ﺳﺒﺐ اﯾﺠﺎد ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ در آب درﯾﺎﭼﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد. دو رودﺧﺎﻧﻪ آﻣﻮدرﯾﺎ و ﺳﯿﺮدرﯾﺎ ﮐﻪ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻪ درﯾﺎﭼﻪ آرال ﻣﯽ رﯾﺨﺘﻨﺪ ﺑﻪ دﺳﺘﻮر ﻓﺮوﺷﭽﻒ ﻃﺮح ﻫﺎي ﺑﺰرگ اﻧﺘﻘﺎل آب از اﯾﻦ دو رودﺧﺎﻧﻪ آﻏﺎز ﺷﺪ و ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﻌﺎر ﮐﻪ ﭘﻨﺒﻪ، ﻃﻼي ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ اراﺿﯽ زﯾﺮ ﮐﺸﺖ ﭘﻨﺒﻪ را از 5/3 ﺑﻪ 5/7 ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻫﮑﺘﺎر اﻓﺰاﯾﺶ دادﻧﺪ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﮐﻪ ﻣﻘﺪار آب ورودي درﯾﺎﭼﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻢ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ و وﺳﻌﺖ درﯾﺎﭼﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﻮم ﻣﻘﺪار ﻃﺒﯿﻌﯽ آن ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎﻓﺖ و 100 ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﮐﺮد. دو ﺑﻨﺪر (ﻣﻮﺑﯿﻨﺎق) در ازﺑﮑﺴﺘﺎن و (آراﻟﺴﮏ) در ﻗﺰاﻗﺴﺘﺎن ﺧﺸﮏ و ﻣﺘﺮوك ﺷﺪ و ﺻﻨﻌﺖ ﺻﯿﺎدي در اﯾﻦ دو ﺑﻨﺪر و 60 ﻫﺰار ﺷﻐﻞ از ﺑﯿﻦ رﻓﺖ. ﺑﺨﺸﯽ ﻋﻤﺪه اي از اراﺿﯽ ﭘﻨﺒﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪ. ﺧﺸﮏ ﮐﺮدن درﯾﺎﭼﻪ ﺑﺴﺘﺮي از ﻧﻤﮏ ﺑﻪ وﺳﻌﺖ 36 ﻫﺰار ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ ﺑﺮ ﺟﺎي ﮔﺬاﺷﺖ. ﻃﻮﻓﺎن ﻫﺎي ﺷﻦ و ﻧﻤﮏ ﮐﻪ ﺣﺎﻣﻞ ﻏﺒﺎرﻫﺎي ﺳﻤﯽ آﻓﺖ ﮐﺶ ﻫﺎ و ﮐﻮدﻫﺎ و ﺳﻤﻮم ﮐﺸﺎورزي ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﻣﻨﻄﻘﻪ اﻧﻮاع ﺑﯿﻤﺎري ﻫﺎي ﺗﻨﻔﺴﯽ و ﺳﺮﻃﺎن ﻫﺎي ﭘﻮﺳﺘﯽ و رﯾﻮي را ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن آورد. ﻧﻤﮏ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ از درﯾﺎﭼﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ذوب ﺑﺮف ﮐﻮه ﻫﺎي ﻧﻮر ﺳﻠﻄﺎن، ﺑﻠﮑﻪ در ذوب ﮐﻮه ﻫﺎي آﻟﭗ ﻧﯿﺰ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد. ﺑﺮاﺳﺎس ﮔﺰارش ﯾﻮﻧﺴﮑﻮ در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺳﻼﻣﺖ زﻧﺎن ﺑﺎردار ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺑﺪ آب آﺷﺎﻣﯿﺪﻧﯽ ﻫﻢ ﭼﻨﺎن رو ﺑﻪ وﺧﺎﻣﺖ اﺳﺖ. اﻏﻠﺐ ﻧﻮزادان ﻣﺮده و ﻧﺎﻗﺺ اﻟﺨﻠﻘﻪ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﯾﮑﯽ از ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﻣﺮگ و ﻣﯿﺮ ﻧﻮزادان در ﺟﻬﺎن را داراﺳﺖ. در ﺳﺎل 1993 ﺑﻨﯿﺎد ﻧﺠﺎت درﯾﺎﭼﻪ آرال از ﺳﻮي ﭘﻨﺞ ﮐﺸﻮر آﺳﯿﺎي ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﺎﺳﯿﺲ ﺷﺪ و ﻫﺪف آن ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ وﯾﮋه در ﻣﻮرد ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮدن ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ آب درﯾﺎﭼﻪ.

3-6- اﻧﺘﻘﺎل ﻣﯿﺎن ﺣﻮﺿﻪ اي آب از ﺣﻮﺿﻪ داﻧﻮب ﺑﻪ راﯾﻦ در اﯾﺎﻻت ﺑﺎوارﯾﺎ آﻟﻤﺎن

در اﯾﺎﻻت آزاد ﺑﺎوارﯾﺎ در ﺟﻨﻮب آﻟﻤﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﺪه اﻧﺪ. در ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ زودﺧﺎﻧﻪ داﻧﻮب (ﺟﻨﻮب ﺑﺎوارﯾﺎ) ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ و ذﺧﯿﺮه ﺑﺮف ﻓﺮاوان در ﻧﻮاﺣﯽ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺠﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ اي رواﻧﺎب ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ، ﻻﯾﻪ ﺿﺨﯿﻢ ﺷﻦ ﮐﻮاﺗﺮﻧﺮي در دره ﻫﺎي ﮐﻮه ﻫﺎي آﻟﭗ ﺑﺎﻋﺚ ذﺧﯿﺮه ﮔﺴﺘﺮده آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد. در ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ اﺻﻠﯽ راﯾﻦ (ﺷﻤﺎل ﺑﺎوارﯾﺎ) ﺑﺎرﻧﺪﮔﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ذﺧﯿﺮه آب زﯾﺮﺳﻄﺤﯽ ﻧﯿﺰﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﺗﺸﮑﯿﻼت ﺳﻨﮕﯽ ﯾﺎ رﺳﯽ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﺮاﮐﻢ ﻣﺮاﮐﺰ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﺗﻘﺎﺿﺎي آب و ﺗﻨﺶ داﺋﻤﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﻮﺟﻮد ﻣﯽ ﮔﺮدد. ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﺮاﻧﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده در ﺟﻨﻮب اﯾﺎﻟﺖ ﺑﯿﺶ از ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻤﺎل اﯾﺎﻟﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﺒﺮان ﮐﻤﺒﻮد آب در ﺷﻤﺎل، راه ﮐﺎر اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺣﻮﺿﻪ داﻧﻮب ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ اﺻﻠﯽ راﯾﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﮐﻞ ﭘﺮوژه ﺑﺮ ﻋﻬﺪه ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻓﺪرال اﯾﺎﻟﺖ ﺑﺎوارﯾﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. دوﻟﺖ ﻣﺴﺌﻮل ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي، ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎي اﺟﺮاﯾﯽ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﮐﻞ ﻃﺮح ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. در ده ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﺎﺣﯿﻪ اﺟﺮاﯾﯽ ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﺗﻔﺮﯾﺢ ﮔﺎه ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺬاﺑﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. اﯾﺠﺎد ﻣﺨﺎزن و ﻣﺠﺎري ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺎﻋﺚ آﯾﺎداﻧﯽ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﮐﯿﻔﯿﺖ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﻧﺎﺣﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺻﻨﻌﺖ ﺗﻮرﯾﺴﻢ روﻧﻖ ﯾﺎﻓﺘﻪ و رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﺎﺣﯿﻪ ﮐﻢ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻧﺎﺣﯿﻪ ﻣﺤﺮوم ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ. ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﻪ ﺷﻤﺎل اﯾﺎﻟﺖ در ﻫﻨﮕﺎم ﺳﯿﻼب، ﺧﻄﺮات ﺳﯿﻞ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ دﺷﺖ ﻫﺎي ﺳﯿﻼﺑﯽ ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﯾﺰ داﻧﻮب را در ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﺟﺪي و ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﻗﺮار ﻣﯽ داد ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ اي ﮐﺎﻫﺶ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده اﺳﺖ (ﻋﻀﺪي، 1386).

4-6- اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب در ﺗﮕﺰاس

ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد اوﻟﯿﻪ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب ﺗﮕﺰاس در ﺳﺎل 1968 ﺑﺮاﺳﺎس اﻧﺤﺮاف از رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﺳﯽ ﺳﯽ ﭘﯽ ﺑﻪ اﯾﺎﻟﺖ ﺗﮕﺰاس ﻣﻄﺮح ﺷﺪ. و در ﺳﺎل هاي ﺑﻌﺪ، اﺻﻼﺣﺎت زﯾﺎدي در آن اﻧﺠﺎم ﮔﺮدﯾﺪ. دﻻﯾﻞ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت، ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﻣﺒﺪأ، اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ و ﻣﻼﺣﻈﺎت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﻮد. در ﻋﻤﻞ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي اوﻟﯿﻪ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب ﺗﮕﺰاس ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺿﻌﯿﻒ و ﻣﻨﻔﯽ ﻣﻄﺮح ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ (ﮔﺮﯾﺮ، 2000)، اﯾﻦ ﻃﺮح ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ﻧﺎﻣﻮزون و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺑﻪ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺪون ﻟﺤﺎظ ﻧﻤﻮدن ﺟﻮاﻧﺐ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﻮده و ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﮑﺎت ﻣﻬﻤﯽ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب از آن ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﻤﻮد.

5-6- ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب در ﻧﭙﺎل

ﻫﺪف اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﭘﺮوژه اﻧﺘﻘﺎل روزاﻧﻪ 170,200 ﻣﺘﺮﻣﮑﻌﺐ آب از رودﺧﺎﻧﻪ ي ﻣﻼﻣﭽﯽ (Melamchi) که قسمتی از رودﺧﺎﻧﻪ ﻋﻈﯿﻢ اﯾﻨﺪراواﺗﯽ  (Indrawati)اﺳﺖ، ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﮐﺎﺗﻤﺎﻧﺪو Kathmandu)) آب ﺷﺮب و ﮐﻤﮏ ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.اﯾﻦ ﭘﺮوژه ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﻮد ﻓﺮاوان ﺑﺮاي ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻬﺮي، ﭼﻮن اﻧﺘﻘﺎل از ﯾﮏ ﻣﺤﯿﻂ روﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﮥ ﺷﻬﺮي ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﺑﻮده و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮاز ﻫﻢ ﮔﺴﯿﺨﺘﮕﯽ ﺳﻄﺢ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮐﻪ در ﻣﺤﯿﻂ روﺳﺘﺎﯾﯽ ﺻﺎدرﮐﻨﻨﺪه آب ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽ آﯾﺪ، ﺧﺎﻟﯽ از ﺟﻨﺠﺎل ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ (ﺑﻬﺎﺗﺎراي و ﻫﻤﮑﺎران، 2002).

6-6- اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب در ژاﭘﻦ

در ﮐﺸﻮر ژاﭘﻦ ﺑﺪﻟﯿﻞ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺤﺼﻮل ﻏﺬاﯾﯽ ﺑﺮﻧﺞ، از زﻣﺎن ﻫﺎي ﻗﺪﯾﻢ ، اﻧﺘﻘﺎل آب ﺟﻬﺖ آﺑﯿﺎري ﻣﺰارع ﺑﺮﻧﺞ ﺻﻮرت ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ. اﻣﺎ اﻣﺮوزه اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﭘﺮوژه ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﺎﻣﯿﻦ آب ﺷﺮب ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﻪ اﺟﺮا در ﻣﯽ آﯾﻨﺪ. اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﻪ ﺗﻮﮐﯿﻮ از ﻗﺮن 16 ﻣﯿﻼدي آﻏﺎز ﮔﺮدﯾﺪ ﺑﻪ ﻃﻮري ﮐﻪ در اواﯾﻞ ﻗﺮن 20ﻣﯿﻼدي، ﺣﺠﻢ آب اﻧﺘﻘﺎﻟﯽ50 ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺘﺮﻣﮑﻌﺐ درﺳﺎل ﺑﻮد. در ﺳﺎﻟﻬﺎي 1935 و 1960 ﺑﻪ دﻟﯿﻞ اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﻧﺘﻘﺎل آب ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ازرودﺧﺎﻧﻪ ي Tone صورت ﭘﺬﯾﺮد و ﺑﺮ اﺛﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻧﺠﻤﻦ ﺻﻨﻔﯽ ﮐﺸﺎورزان، ﺳﺪ ﻣﺨﺰﻧﯽ ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل آب، ﺑﻪ ﺟﺎي ﺑﺎﻻدﺳﺖ در ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ ﻣﺰارع اﺣﺪاث ﮔﺮدﯾﺪ. ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﮐﻪ ﻫﻢ ﻧﯿﺎز ﮐﺸﺎورزان ﺑﺮآورده ﮔﺮدد و ﻫﻢ آب ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺑﺮاي اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﻮد (اﻣﺎﻣﯽ، 1383)، اﻟﺒﺘﻪ اﺧﯿﺮا اﺟﺮاي ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺮوژه ﻫﺎﯾﯽ در ﮐﺸﻮر ژاﭘﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﺧﺴﺎرات اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﺎﺷﯽ از آن از ﺳﻮي ﻣﺮدم ﭼﻨﺪان ﻣﻘﺒﻮل ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

7- اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در اﯾﺮان

1-7- اداﻣﻪ روﻧﺪ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺣﻮﺿﻪ ﮐﺎروندز ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﻣﺠﺎور ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﺣﻮﺿﻪ زاﯾﻨﺪه رود ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎ و ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ رو ﺑﻪ رو اﺳﺖ (ﺿﺮاﺑﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1386):

اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ آب در ﺣﻮﺿﻪ ﻧﻔﻮذ ﮐﺎرون ﺑﺰرگ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺷﺪﯾﺪ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ، ﮔﺴﺘﺮش ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻣﺎدر و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﺎورزي و ﻧﯿﺰ ﺗﺸﺪﯾﺪ روز اﻓﺰون رﻗﺎﺑﺖ ﺑﯿﻦ ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ (ﮐﺸﺎورزي،ﺷﺮب،ﺻﻨﻌﺖ و..).

ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﮐﯿﻔﯿﺖ آب: ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي ﻫﺎي ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه در ﺳﺎل 1383 ﻣﺠﻤﻮع آﻻﯾﻨﺪه ﻫﺎ در ﮐﺎرون ﺑﺎ ﻣﺘﻮﺳﻂ 5/72 ﻣﺘﺮﻣﮑﻌﺐ در ﺛﺎﻧﯿﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺣﺪود 4 ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﺨﻞ و ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻧﻈﯿﺮ ﻧﻔﻮذ آب ﺷﻮر و ﺣﻔﻆ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي آﺑﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ، اﻧﺘﻘﺎل آب در ﻣﻘﯿﺎس وﺳﯿﻊ و ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺣﺪ ﺗﻮان ﺣﻮﺿﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻓﺎﺟﻌﻪ اﻧﮕﯿﺰي از ﻟﺤﺎظ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ- اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺷﻬﺮ ﻫﺎي واﻗﻊ در ﺣﻮﺿﻪ ﮐﺎرون ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﺎﻣﯿﻦ آب ﺷﺮب ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﺸﻮر داراي وﯾﮋﮔﯽ ﺧﺎﺻﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺷﺪﯾﺪي ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺳﻄﺤﯽ دارﻧﺪ. ﮐﺎﻫﺶ دﺑﯽ ﺟﺮﯾﺎن، ﻣﺨﺎﻃﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، ﮐﺎﻫﺶ ﮐﯿﻔﯿﺖ آب ﺷﺮب ﺷﻬﺮﻫﺎي ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ، ﺑﺮﮔﺸﺖ آب درﯾﺎ ﺑﻪ رودﺧﺎﻧﻪ و ﺗﺸﺪﯾﺪ رﺳﻮﺑﮕﺬاري، ﮐﺎﻫﺶ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺮژي ﭘﺎك و درآﻣﺪ ﺑﺮﻗﺎﺑﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﭼﻨﺪ ﺳﺪي ﮐﺎرون، اﻓﻮل ﮔﺮدﺷﮕﺮي وﺗﻮرﯾﺴﻢ، ﺗﺎﺛﯿﺮ در ﺣﻖ آﺑﻪ ﻫﺎ، ﺧﺸﮏ ﺷﺪن ﺑﺮﮐﻪ ﻫﺎ و ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻄﺢ آب در درﯾﺎﭼﻪ ﻫﺎي ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ و ﺳﻔﺮه ﻫﺎي آب زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ، ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ اﻗﻠﯿﻤﯽ و ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ اﯾﻦ اﺛﺮات ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ.

ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ در ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺳﺮﺷﺎﺧﻪ ﻫﺎي ﮐﺎرون ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻏﻠﻈﺖ آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﺑﺎﻋﺚ اﺧﺘﻼل در ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺮژي ﺑﺮق ﮐﺸﻮر ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﮔﺮدد (اﻣﺎم زاده و ﻫﻤﮑﺎر، 13839).

در ﺻﻮرت اداﻣﻪ روﻧﺪ اﻧﺘﻘﺎل، ﮐﻞ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ از آﺑﺰﯾﺎن و ﮔﯿﺎﻫﺎن و ﻏﯿﺮه در ﺷﻤﺎل و ﺟﻨﻮب ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﻣﯽ اﻓﺘﺪ و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ رودﺧﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺧﻮرد زﯾﺮا ﻣﯿﺰان آب ﮐﻤﺘﺮ و آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎ و ﭘﺴﺎب ﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﯿﺰان ﻗﺒﻠﯽ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺎﻋﺚ آﻟﻮدﮔﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﮐﺎرون ﻣﯽ ﺷﻮد.

ﮐﺎﻫﺶ و ﮐﻢ آﺑﯽ ﮐﺎرون ﻣﻮﺟﺐ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ آب ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺑﻪ ﺳﻤﺖ آن ﺑﺎزﮔﺮدد و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯿﺰان ﺷﻮري آن را اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ. اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﻮري آب ﮐﺎرون ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﺸﮏ ﺷﺪن ﻧﺨﻠﺴﺘﺎن ﻫﺎي ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﺷﺪه و ﯾﮏ ﻓﺎﺟﻌﻪ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ در اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﺎﯾﺪ.

2-7-اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺳﺪ ﮐﺮﺧﻪ ﺑﻪ دﺷﺖ ﻋﺒﺎس

اﯾﻦ ﻃﺮح ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺸﻮر ﻣﻮﺟﺐ ﮔﺮدﯾﺪه ﺗﺎ ﺿﻤﻦ ﺟﺒﺮان اﻓﺖ ﺳﻄﺢ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ دﺷﺖ ﻋﺒﺎس و ﺟﺒﺮان ﮐﺴﺮي ﻣﺨﺰن آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺿﻤﻦ ﺑﻬﺒﻮد وﺿﻌﯿﺖ آﺑﯿﺎري ﺑﺨﺸﯽ از اراﺿﯽ، اﻣﮑﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺧﺎك ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﻧﯿﺰ ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎزد، ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻬﻢ ﺿﻤﻦ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﺮ وﺿﻌﯿﺖ ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ، ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺎك، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺎرﺑﺮي ﻫﺎي ﮐﺸﺎورزي، اﯾﺠﺎد زون ﻫﺎي ﺗﺒﺨﯿﺮي، اﯾﺠﺎد زﯾﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ و ﻏﯿﺮه ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻐﯿﯿﺮ وﺿﻌﯿﺖ ﺑﯿﺎﺑﺎﻧﯽ و دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ وﺿﻌﯿﺖ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ دﺷﺖ ﻋﺒﺎس ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ از اﺛﺮات ﻣﻨﻔﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺳﺪ ﮐﺮﺧﻪ ﺑﻪ دﺷﺖ ﻋﺒﺎس ﻣﯽ ﺗﻮان ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎي ﺗﺨﺼﯿﺺ آب ﺑﻪ ﻃﺮح ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺟﻬﺖ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﯿﺎﻧﯽ ﮐﺮﺧﻪ (ﺑﺎﻻ دﺳﺖ ﺳﺪ ﮐﺮﺧﻪ) و ﺗﺒﻌﺎت ﻣﻨﻔﯽ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ آن را ﻧﺎم ﺑﺮد (ﮐﺮﻣﯽ، 1391).

8-ﺑﺤﺚ

ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در زﻣﯿﻨﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در اﯾﺮان و ﺟﻬﺎن ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﻠﯿﺪي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺷﺎره ﮐﺮد:

-در ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﻮارد، ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه وﻟﯽ ﮐﺎﻫﺶ درآﻣﺪﻫﺎي ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻒ در ﻣﺒﺪا ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﺑﺮآورد ﻧﺸﺪه اﺳﺖ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﻫﺎ و ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل، داﺷﺘﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻻ ﯾﮏ اﻟﺰام ﺿﺮوري و ﻧﻪ ﮐﺎﻓﯽ اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎﺳﺖ (ﻋﻀﺪي، 1386).

– در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد دﯾﺪﮔﺎه هاي ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻃﺮح ﻫﺎ، دﯾﺪﮔﺎه ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﺑﻮده و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮف و اﻓﺰاﯾﺶ راﻧﺪﻣﺎن، ﺗﻠﻔﯿﻖ آب ﻫﺎي ﺳﻄﺤﯽ و زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﻟﮕﻮي ﮐﺸﺖ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ. در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاري ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﺑﺮاي اﻓﺰاﯾﺶ راﻧﺪﻣﺎن ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا و اﻧﺘﻘﺎل ﺣﺠﻢ آب ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮﯾﯽ ﺷﺪه ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻄﺮح ﮔﺮدد.

-ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزي ﻣﺼﺮف ﮐﻨﻨﺪه ﻋﻤﺪه ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﻮده و در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﺎ، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﺸﺎورزي ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺷﺪه و ﻣﻨﺎﻓﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ، ﮐﺎﻫﺶ ﺑﯿﮑﺎري و ﻏﯿﺮه ارزﯾﺎﺑﯽ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ.

-مساﺋﻞ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﭽﯿﺪه اﻧﺪ و ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ وﺟﻮد ﻧﺪارد.

-از دﻫﻪ 1960، ﺣﺎﻣﯿﺎن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ورزﯾﺪه اﻧﺪ.

-ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب از ﻃﺮح ﻫﺎي ﭘﺮﻫﺰﯾﻨﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ رود. از اﯾﻦ رو ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﻬﮕﺰﯾﻨﯽ ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺟﺰاي ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ در راﺳﺘﺎي ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﺎﻧﺪن ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي اوﻟﯿﻪ و ﻧﯿﺰ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري و ﻧﮕﻬﺪاري و ﻧﯿﺰ ﺑﺮق ﻣﺼﺮﻓﯽ ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

9-ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي و ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدﻫﺎ

ﻃﺮح ﻫﺎي ﺑﺰرگ اﻧﺘﻘﺎل آب در دوﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ آﻣﯿﺰ ﺑﻮده اﻧﺪ و ﻻزم اﺳﺖ ﻫﺮ ﻃﺮح ﺑﺮ اﺳﺎس ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص ﺧﻮد، ﺑﺎ دﯾﺪﮔﺎه ﺟﺎﻣﻊ ﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻓﻨﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي، ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﻮﻧﺪ از اﯾﻦ رو ﺑﺮرﺳﯽ، اﺻﻼح و ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﯿﺮي ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات و اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ در ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري و ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺟﺪي ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﻔﻆ ذﺧﺎﯾﺮ آﺑﯽ ﺑﺮاي ﻧﺴﻞ ﻫﺎي آﯾﻨﺪه از اﻫﻢ ﻣﻼﺣﻈﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ آﯾﺪ ﮐﻪ ﺿﺮورت دارد در ﻃﺮح ﻫﺎي ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ﺗﻌﯿﯿﻦ و ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺗﺎﺛﯿﺮات ﻓﺮاﮔﯿﺮ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﺳﺎﺳﺎً ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا و ﻣﻘﺼﺪ دﭼﺎر ﺗﻨﺰﯾﻞ در ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﮐﻤﯿﺖ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ از ﻗﺒﯿﻞ آﻟﻮدﮔﯽ آب ﻫﺎ، ﮐﺎﻫﺶ آب ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي رودﺧﺎﻧﻪ اي و از ﺑﯿﻦ ﺑﺮدن ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ در ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎ را ﻣﻮﺟﺐ ﻧﮕﺮدد. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮارد ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺷﺪه در ﺑﺎﻻ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي زﯾﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي اراﺋﻪ ﻣﯽ ﮔﺮدد:

-ﺗﻬﯿﻪ ﻃﺮح ﺟﺎﻣﻊ اﻧﺘﻘﺎل آب در ﮐﺸﻮر ﺑﺴﯿﺎر ﺿﺮوري ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﺗﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻌﯿﺎر ﻋﺪاﻟﺖ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب در ﻗﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﻃﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺎ رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار دﯾﺪه ﺷﻮد. ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ آب در آﯾﻨﺪه و ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ آب ﻣﺎزاد در آن ﻫﺎ وﺟﻮد دارد و ﻣﯿﺰان آب ﻣﺎزاد دراز ﻣﺪت آن ﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﻃﺮح ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺪي ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﺎ ﻧﯿﺎز ﺑﺎﻻﺗﺮ و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮع ﻧﯿﺎز ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ﺷﻮد. ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﺑﺮاي دوره ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت ﺑﯿﺶ از ﻣﻌﻤﻮل در اﺣﺪاث ﭘﺮوژه ﻫﺎي ﻋﻤﺮاﻧﯽ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴﯿﻞ ﻫﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻫﺮ ﺣﻮﺿﻪ در ﻃﻮل ﺑﺎزده ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد. اﻓﺰاﯾﺶ ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﺻﻨﺎﯾﻊ در ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎ و ارﺟﺢ ﺑﻮدن آب ﺷﺮب و ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺮ ﮐﺸﺎورزي و اﻓﺰاﯾﺶ آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، اﻣﻨﯿﺖ ﺣﻘﺎﺑﻪ ﺑﺮان را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ ﻣﯽ اﻧﺪازد، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﺣﻘﻮق ﺣﻘﺎﺑﻪ ﺑﺮان در دراز ﻣﺪت ﺗﻮﺟﻪ

ﻧﻤﻮد (ﻋﻀﺪي، 1386).

-رﻋﺎﯾﺖ ﻋﺪاﻟﺖ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ، ﺷﻔﺎف ﺳﺎزي ﺣﻘﺎﺑﻪ ﻫﺎ در ﻣﻘﯿﺎس ﻣﮑﺎﻧﯽ و زﻣﺎﻧﯽ و ﻟﺤﺎظ ﻧﻤﻮدن آن ها در ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻫﺎ و ﻧﯿﺰ ﺷﻔﺎف ﺳﺎزي ﻃﺮح از دﯾﺪﮔﺎه زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﭘﺬﯾﺮي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻃﺮح.

-ﺑﺮاي ﺗﺎﻣﯿﻦ آب در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ (ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ) ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ راه ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎز از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻧﯿﺎز از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺟﺪﯾﺪ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮف، اﺳﺘﻔﺎده از آب ﻫﺎي ﻣﺠﺎزي، ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد، اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي آﺑﯿﺎري ﻣﺪرن، اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺪد از آب و اﺻﻼح ﺷﺒﮑﻪ آب ﺷﻬﺮ و… ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد، ﮐﻪ اﻧﺘﻘﺎل آب ﻣﯿﺎن ﺣﻮﺿﻪ اي ﯾﮑﯽ از ﻣﻮارد ﻓﻮق ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ارزش ﻃﺮح ﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﺎرﮐﺮد ﮔﺮاﯾﯽ ﻣﺘﮑﯽ اﺳﺖ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در اوﻟﻮﯾﺖ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻫﺎي ﻓﻮق ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ.

– در ﺑﺮرﺳﯽ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ و درآﻣﺪﻫﺎي ﺑﺎﻟﻘﻮه و ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﻃﻮل دوره ﻋﻤﺮ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻣﻮاردي ﻫﻢ ﭼﻮن ﺗﻌﺪاد و ﻧﻮع ﮐﺸﺖ، ﻧﯿﺎزﻫﺎي ﺻﻨﺎﯾﻊ، ﮐﺸﺎورزي، ﺷﺮب و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، اﻣﮑﺎن اﺳﺘﺤﺼﺎل اﻧﺮژي ﺑﺮﻗﺎﺑﯽ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺧﺘﻼف ارﺗﻔﺎع ﺑﺎﻻدﺳﺖ و ﭘﺎﯾﯿﻦ دﺳﺖ رودﺧﺎﻧﻪ و … ﻻزم اﺳﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﺷﻮد.

-ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ و ﻣﻌﯿﺎر ﻫﺎي اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل در ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﻮﻓﻖ و ﭘﺎﯾﺪار ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﻮﺿﻪ ﻫﺎي ﻣﺒﺪا و ﻣﻘﺼﺪ ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺨﺸﯽ از ﺳﻮد ﻧﺎﺷﯽ از اﻧﺘﻘﺎل آب در ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﺗﺨﺼﯿﺺ داد، ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺨﺼﯿﺺ اﯾﻦ ﺳﻮد در ﺟﻬﺖ اﺳﺘﺤﺼﺎل آب از ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن راﻧﺪﻣﺎن و ﮐﺎﻫﺶ ﺧﺴﺎرت زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺣﻮﺿﻪ مبدا ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺠﺪدا ﺳﻮد ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻧﯿﺰ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ.

-ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ و ﺑﺤﺮان آب در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﺒﺪا و ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار دادن آن در ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ها.

-ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﮔﻔﺖ و ﺷﻨﻮد ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ از ﻣﺮدم ﻗﺒﻞ، در ﻃﻮل دوره ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ و ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺪ از ﺷﺮوع ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﭘﺮوژه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﮔﺎﻫﯽ از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮات و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻮﺟﻮد، ﻣﯿﺰان رﺿﺎﯾﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻧﯿﺰ ﺷﻔﺎف ﻧﻤﻮدن اﻫﺪاف اﺟﺮاﯾﯽ ﭘﺮوژه اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺠﺮﺑﯿﺎت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي و اﻧﻄﺒﺎق آن ها ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اﻗﻠﯿﻤﯽ، ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي ﮐﺸﻮر ﺑﺮآوردﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي، ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آب ﻣﺎزاد ﺑﺮ ﻣﺼﺎرف ﺣﻮﺿﻪ ﻣﺒﺪا ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﻨﻬﺎ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﮐﻪ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮ اﺳﺎس ﻫﺰﯾﻨﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺮ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ آب ﺑﺎ ﺳﻮد ﺣﺎﺻﻞ از اﻧﺘﻘﺎل آن اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. اﯾﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﺻﻮرت ﮔﯿﺮد ﮐﻪ وﻗﻮع ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ و ﻧﺮﺳﯿﺪن آب ﻣﺎزاد ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ ﻣﻘﺼﺪ و ﺗﻨﺎوب ﻫﯿﺪروﻟﻮژﯾﮑﯽ در ﮐﺸﻮر را ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار دﻫﺪ.

اﻋﻤﺎل ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ رﯾﺴﮏ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي در ﺟﻬﺖ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﻼب ﻫﺎ و ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﻫﺎ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻦ آوري ﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺼﺎوﯾﺮﻣﺎﻫﻮاره اي وGIS  برای ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺣﺠﻢ آب اﻧﺘﻘﺎﻟﯽ (ﺿﺮاﺑﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1386).

10- ﻣﻨﺎﺑﻊ:

1- ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﻨﺎﺑﻊ آب.ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻋﻤﺮان.داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان1380اﺑﺮﯾﺸﻢ ﭼﯽ، اﻟﻒ.؛ ﺗﺠﺮﯾﺸﯽ، م.؛ ﺑﺎﻓﺮي، ع.

2- اﻣﮑﺎن ﺳﻨﺠﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي. ﭼﻬﺎرﻣﯿﻦ ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب اﯾﺮان، داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﯽ1390اﻣﺎم زاده، ش. اﻣﯿﺮﮐﺒﯿﺮ،ﺗﻬﺮان

3- ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺮوژه ﻫﺎي اﺟﺮا ﺷﺪه اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در اﯾﺮان و ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ.ﺳﻤﯿﻨﺎر اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي و ﻧﻘﺶ آن در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﮐﺸﻮر، داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺘﯽ آب و ﺑﺮق. 1383اﻣﺎم زاده،ش.؛ ﺧﺴﺮوﻧﮋادي،ع.

4-ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل آب ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب و ﻧﻘﺶ آن در ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﮐﺸﻮر1383 اﻣﺎﻣﯽ، ك اﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺖ آب و ﺑﺮق.

5-ﺧﺪاﺑﺨﺸﯽ، ب.؛ ﺧﺪاﺑﺨﺸﯽ، ف.؛ (1385)، اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب، روﯾﮑﺮدي ﭘﺎﯾﺪار در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب ﮐﺸﻮر.ﺻﺺ8-1.

6- ﺻﻔﺤﻪ360(اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮض ﻫﺎي)ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ(ﭼﺎپ اول،1389 ﺻﻤﺪي ﺑﺮوﺟﻨﯽ ح.)

7- ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب از ﮐﺎرون ﺑﻪ زاﯾﻨﺪه رود.ﮔﺮوه ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎي داﻧﺸﮕﺎه اﺻﻔﻬﺎن1386 ﺿﺮاﺑﯽ، اﻟﻒ.؛ ﺟﻠﯿﻠﯿﺎن، اﻟﻒ ﺷﺒﺎﻧﮑﺎري، م.دانشگاه اصفهان.

8- ﻣﻼﺣﻈﺎت و ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎي ﭘﯿﺶ رو در اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب در اﯾﺮان، ﻧﻬﻤﯿﻦ ﺳﻤﯿﻨﺎر ﺳﺮاﺳﺮي آﺑﯿﺎري و ﮐﺎﻫﺶ ﺗﺒﺨﯿﺮ1386 ﻋﻀﺪي، م.دانشگاه کرمان.

9-اﻧﺘﻘﺎل ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺣﻮﺿﻪ اي آب در ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎ، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻤﯿﻨﺎر اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي آب و ﻧﻘﺶ آن در1383 ﻗﺪرﺗﻨﻤﺎ، ق ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﮐﺸﻮر، داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻨﻌﺖ آب و ﺑﺮق.

10- اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ اﻧﺘﻘﺎل آب از ﺳﺪ ﮐﺮﺧﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ دﺷﺖ ﻋﺒﺎس1391 ﮐﺮﻣﯽ، اﻟﻒ.؛ ﮐﺮﯾﻤﯽ، ح.؛ ﺑﺎﻧﭙﺮوري، غ.؛ ﮐﺮﻣﺸﺎﻫﯽ، ع.؛ ﺗﻮﮐﻠﯽ، م. اﯾﻼم، اوﻟﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، داﻧﺸﮕﺎه ﻫﻤﺪان.

11- ﻃﺮحﻫﺎي ﺻﻨﻌﺖ آب در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﻬﻢ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار) ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ1388 ﻣﮑﻠﻒ ﺳﺮﺑﻨﺪ اﻟﻒ.، ﮔﻞﻣﺤﻤﺪي ح. ﻣﻮردي اﻧﺘﻘﺎل آب از ﻗﺰلاوزن ﺑﻪ دﺷﺖ اردﺑﯿﻞ(“، ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻨﻄﻘﻪاي ﺑﺮرﺳﯽ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪاي داﻧﺸﮕﺎه ﻣﺤﻘﻖ اردﺑﯿﻠﯽ.

12- ﻣﻬﺪي زاده،ت.؛ ﭘﻨﺠﻌﻠﯽ اﺻﻞ، م.؛ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ و ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﻃﺮح اﻧﺘﻘﺎل آب ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﯾﻪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي در ﺧﺼﻮص ﻃﺮح ﻫﺎي اﻧﺘﻘﺎل ﺑﯿﻦ ﺣﻮﺿﻪ اي در اﺳﺘﺎن اردﺑﯿﻞ ﺻﺺ1- .4

13-Bhattarai, M., Pant, D., Molden, D., 2002, Socio-Economics and Hydrological Impacts of Intersectoral and Interbasin Water Transfer, Melamchi Water Transfer Project in Nepal.

14- Greer, CH., 2000 ,The Texas Water System: Implications for Environmental Assessment in Planning for InterbasinWater Transfers. Indian a University, Department of Geography.

15- Interbasin and Intercounty Transfers، Nevada Division of Water Planning،1992.

مقاله مرتبط

چاپ مقاله شما و صدور سرتیفیکیت

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button