ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﻨﺎﺑـﻊ آب ﺗﺎﻻب (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮرديﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا)

0

ﺗﺎﻻب

ﺳﯿّﺪ ﻣﺎﺟﺪ اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، ﺳﻤﺎﻧﻪ اﻣﯿﻨﯽ ﻫﺮﻧﺪي

ﺗﺎﻻب ﻫﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ در ﺣﻔﻆ ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ آن ﻫﺎ اﻣﺮي ﺿﺮوري اﺳﺖ. از روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻧﻮﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ، رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در راﺳﺘﺎي ﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺎوت ﻧﻮع ﻧﮕﺮش در ﻫﺮﯾﮏ از اﯾﻦ اﺑﻌﺎد، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ و اﺳﺘﺨﺮاج راﻫﮑﺎر ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﻬﯿﻨﻪ، ﻣﯽ ﺗﻮان از روش ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ (AHP ) اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد. ﺑﺮاﯾﻦ اﺳﺎس در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺣﻔﻆ ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﻣﺸﺨﺺ و ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن ﺑﺮرﺳﯽ ﮔﺮدﯾﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﺷﺎﺧﺺ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ (62/%9) ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ را در ﻫﺮﯾﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﺎﻻب و ﻫﺪف ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺷﺎﺧﺺ اﻗﺘﺼﺎدي (23/%5) و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ (13/%9) ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ي ﻧﺒﻮد ﺗﻌﺎدل ﻣﯿﺎن ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ، در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﯿﻔﯿﺖ آب ﺗﺎﻻب ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬارﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎر در ﺣﻔﺎﻇﺖ از آن اﺳﺖ (45/%6) و ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﻃﺮاف ﺗﺎﻻب (23/%3)، ﮐﻤﯿﺖ آب ﺗﺎﻻب (16/%4) و ﺣﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﺎﻻب (14/%5) در رﺗﺒﻪ ﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﻗﺮار دارﻧﺪ.

  1. ﻣﻘﺪﻣﻪ

ﺿﺮورت ﺣﻔﺎﻇﺖ و اﺣﯿﺎء ﺗﺎﻻب ﻫﺎ اﻣﺮوزه ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﭘﻨﻬﺎن ﻧﯿﺴﺖ. ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﺎ دارا ﺑﻮدن ارزش ﻫﺎي ﻣﺎدي و ﻣﻌﻨﻮي ﺑﺴﯿﺎر، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﯿﺎز، ﺧﻮد را در ﻣﯿﺎن ﺗﻔﮑﺮ و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﻫﺎي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰان و ﻣﺪﯾﺮان ﻗﺮار داده ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ آن

ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن و ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در زﻣﯿﻨﻪ ي ﺣﻔﻆ و اﺣﯿﺎء آن ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، 1393).

ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺘﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎي ﺧﺎص ﻫﯿﺪروﻟﻮژﯾﮑﯽ داراي ﻓﻮاﯾﺪ و اﺛﺮات ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ

ﺗﻐﺬﯾﻪ و ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺑﺨﺸﯽ از ﺳﻔﺮه ﻫﺎي آب زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ اﺷﺎره ﻧﻤﻮد (ﻣﻈﻠﻮﻣﯽ و ﻓﺎرغ، 1391).

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ زﯾﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﺟﻬﺎن ﺑﻮده ﮐﻪ ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺑﻮم ﺳﺎزﮔﺎن ﻫﺎي ﺧﺸﮑﯽ و درﯾﺎﯾﯽ

ﻣﻮﺟﺐ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﺪن اﯾﻦ زﯾﺴﺘﮕﺎه ﻫﺎ ﻣﯽ ﮔﺮدد (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، 1393).  ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﭘﺎرك ﻫﺎي ﻣﻠﯽ و ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه ﻫﺎي ﺣﯿﺎت وﺣﺶ، از ﻣﻬـﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﻫﺎي اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ روﻧﺪ (رﻓﯿﻌﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1390)، اﻣﺎ در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﯿﺶ از ﺳﺎﯾﺮ زﯾﺴﺖ ﺑﻮم ﻫﺎي ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻣﻮرد ﻏﻔﻠﺖ واﻗﻊ ﺷﺪه اﻧﺪ. ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ دﻻﯾﻞ ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ زﻣﯿﻦ و ﺗﺠﺎوز ﺑﻪ ﺣﺮﯾﻢ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪي ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﯿﻨﻪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﯿﻂ ﻫﺎي ﺗﺎﻻﺑﯽ از ﯾﮏ ﺳﻮ و ﮐﺎﻫﺶ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺗﺎﻻب ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻪ ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻌﺪد، ﻣﺎﻧﻨﺪ ورود اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﺎ، از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ( زﺑﺮدﺳﺖ و ﺟﻌﻔﺮي، 1390). ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﻮاﻓﻘﺎت ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن راﻣﺴﺮ، ﺗﺎﻻب ﻫﺎ در زﻣﺮه اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ و رﻓﺎه ﺑﺸﺮي اﻫﻤﯿّﺖ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده اي دارﻧﺪ و ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﺑﻌﺎد ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﻣﻌﻘﻮل و ﭘﺎﯾﺪار از آن ﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد (ﭘﻮر اﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389).

از ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮﯾﻦ و ﮐﺎرآﻣﺪﺗﺮﯾﻦ روﯾﮑﺮدﻫﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﺴﺎس زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﻪ وﯾﮋه ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﺗﻮﺟﻪ

ﺑﻪ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.  واژه ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ادﺑﯿﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻣﻠﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ از ﺣﺪود 15 ﺳﺎل ﻗﺒﻞ در اﺟﻼس زﻣﯿﻦ (رﯾﻮ-1992)ﻣﻄﺮح ﮔﺮدﯾﺪ، ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار داراي ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮي اﺳﺖ و ﻋﻤﺪﺗﺎً در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻈﯿﺮ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﻣﻨﺎﺳﺐ از زﻣﯿﻦ در ﮐﺸﺎورزي ﮐﺎرﺑﺮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. در اﺟﻼس زﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﮔﺮدﯾﺪ راﻫﺒﺮدﻫﺎﯾﯽ ﻣﻠﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺗﺪوﯾﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ دﯾﺪﮔﺎه ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي ﺗﺪوﯾﻦ و اراﺋﻪ ﻧﻤﻮدﻧﺪ. در اﯾﺮان، ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر ﺑﺮاي 20 ﺳﺎل (1404-1384) در ﺳﺎل 1383 ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮاﺟﻊ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﮐﺸﻮر و ﺑﺮاﺳﺎس آن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﻣﯿﺎن ﻣﺪت ﭘﻨج ساﻟﻪ ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اوﻟﯿﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر (88- 1384) ﺷﺮوع ﮔﺮدﯾﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ آن در ﺳﻄﺢ ﮐﻼن ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﮐﻠﯽ ﻧﻈﺎم ﻧﯿﺰ در ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻣﺮاﺟﻊ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي رﺳﯿﺪه اﺳﺖ. در ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﮐﻠﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي ﺳﻮم و ﭼﻬﺎرم ﺗﻮﺳﻌﻪ ﮐﺸﻮر ﺗﺒﺼﺮه ﻫﺎ و ﻣﻮادي ﺑﺮاي ﺗﺤﻘﻖ اﻫﺪاف زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻣﻄﺮح و ﺗﺼﻮﯾﺐ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻨﺎوﯾﻨﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖ و اﺣﯿﺎي ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ، ﺗﺒﺪﯾﻞ درآﻣﺪ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﺑﻪ داراﯾﯽ ﻫﺎي ﻣﻮﻟﺪ، ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﺑﻬﯿﻨﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ، دوﻟﺖ ﺳﺒﺰ، ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺳﺎزي ﻣﺼﺮف و ﮐﺎﻫﺶ ﺷﺪت اﻧﺮژي، اﯾﺠﺎد ﺗﻨﻮع در ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺮژي ﮐﺸﻮر، ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ، اﺻﻼح ﻧﻈﺎم ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ، ﻧﻈﺎم ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب، ﺑﺎزﭼﺮﺧﺎﻧﯽ و اﺳﺘﻔﺎده از آب ﻫﺎي ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻌﺎرف، ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺎي ﭘﯿﺸﮕﯿﺮي و ﮐﺎﻫﺶ ﺧﻄﺮات ﻧﺎﺷﯽ از ﺳﻮاﻧﺢ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺣﻮادث ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺮﻗﺒﻪ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد (ﻣﮑﻨﻮن، 1385).  ﺗﺎﻻب ﻫﺎي اﺳﺘﺎن ﻫﺎي ﺷﻤﺎﻟﯽ ﮐﺸﻮر ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ در ﻓﺼﻞ زﻣﺴﺘﺎن، ﭘﺬﯾﺮاي ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي ﭘﺮﻧﺪه آﺑﺰي ﻣﻬﺎﺟﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺤﻞ ﻫﺎي ﻣﻬﻤﯽ ﺑﺮاي زﻣﺴﺘﺎن ﮔﺬراﻧﯽ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي از اﯾﻦ ﺟﺎﻧﻮران ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ (رﯾﺎﺿﯽ، ﻣﯿﺮآرﻣﻨﺪﻫﯽ، 1387)، ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس، ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﺎﻻب ﻫﺎ اﻫﻤﯿّﺖ زﯾﺎدي در ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ دارﻧﺪ. ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﺎ ﻓﺸﺎر اﻧﺴﺎﻧﯽ زﯾﺎدي ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ از دﺳﺖ دادن و ﺗﺨﺮﯾﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ از اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﺎﻻﺑﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد، ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ زﯾﺴﺘﮕﺎه و ﻣﻨﻈﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﻣﻮرد ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻗﺮار داده و ﺑﺮ ﺣﻔﻆ ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار اﺳﺖ (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، 1393).

ﺑﺎﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿّﺖ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ در ﮐﺸﻮر، ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي آﺑﯽ، اﺳﺘﻔﺎده از اﺻﻮل ﻣﺪﯾﺮﯾّﺘﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر

ﺣﻔﻆ و ﺑﻘﺎي آن ﻫﺎ ﺿﺮورت دارد (ﮐﺎﻇﻤﯿﻨﯽ و ﻋﺴﮕﺮي ﻧﻌﻤﺘﯿﺎن، 1390).  از ﻣﯿﺎن ﺗﺎﻻب ﻫﺎي ﭘﺮ اﻫﻤﯿّﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﯾﺮان، ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ واﻗﻊ در ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن آﺳﺘﺎرا، از ﺗﻮاﺑﻊ اﺳﺘﺎن ﮔﯿﻼن را ﻧﺎم ﺑﺮد. ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ، ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺮﺧﻮرداري از اﻣﺘﯿﺎزات ﻓﺮاوان از ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﻬﺎﺟﺮت ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ واﻗﻊ ﺷﺪن در ﻣﯿﺎن ﺟﻨﮕﻞ و درﯾﺎ، ﮐﻤﯽ ﻋﻤﻖ آب و دارا ﺑﻮدن ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺟﻬﺖ ﻻﻧﻪ ﮔﺰﯾﻨﯽ و زادآوري، ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﭘﺬﯾﺮاي ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ ﺑﺴﯿﺎري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. از وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﻣﻬﻢ اﯾﻦ ﺗﺎﻻب وﺟﻮد ﻣﺎﻫﯿﺎن ﻣﺸﻬﻮري ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﭙﻮر و اردك ﻣﺎﻫﯽ اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﻦ ﺗﺎﻻب ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﮐﻤﯿﺎب ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاي زاد و وﻟﺪ از اروﭘﺎي ﻣﺮﮐﺰي، ﻣﺎوراي ﺧﺰر و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻗﻄﺒﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻬﺎﺟﺮت ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ آن ﭼﻨﮕﺮ ﻧﻮك ﺳﺮخ، ﺑﺎﮐﻼن ﮐﻮﭼﮏ، ﺣﻮاﺻﯿﻞ و اﮔﺮت و ﮔﺎوﭼﺮاﻧﮏ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

ﻣﺴﺎﺣﺖ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ در ﺣﺪود 138 ﻫﮑﺘﺎر ﺑﻮده و در ﺗﺎرﯾﺦ 1381/7/15 ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﮑﺎر ﻣﻤﻨﻮع اﻋﻼم ﺷﺪ و در ﺗﺎرﯾﺦ 87/1/15 ﺑﻪ ﻣﺪت 5 ﺳﺎل دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻤﺪﯾﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﺣﺠﻢ آب آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﻘﺮﯾﺒﯽ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ و آب آن ﻧﯿﺰ ﻋﻤﺪﺗﺎً از ﻧﺰوﻻت ﺟﻮي ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد. ﭘﻮﺷﺶ ﮔﯿﺎﻫﯽ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺷﺎﻣﻞ درﺧﺘﺎن ﺗﻮﺳﮑﺎي ﻗﺸﻼﻗﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﯽ و ﮔﯿﺎﻫﺎن ﻋﻠﻔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﺎﻻب از درﺧﺘﺎن ﻣﺘﻌﺪدي ﭘﻮﺷﯿﺪه ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﻨﻈﺮه دﻟﭙﺬﯾﺮي را ﺑﻪ آن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺪﻟﯿﻞ ﺗﺠﻤﻊ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدي از ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ ﺑﻪ وﯾﮋه ﭘﺮﻧﺪه ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺷﺪه ﻗﻮ، در ﺳﺎل 1372 ﭘﯿﺮو درﺧﻮاﺳﺖ ﻫﺎي ﻣﮑﺮر ﻣﺮدم آﺳﺘﺎرا، ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﮑﺎر ﻣﻤﻨﻮع اﻋﻼم ﮔﺮدﯾﺪ. در اﯾﻦ ﺳﺎل ﺑﯿﺶ از 3000 ﻗﻮ از اﻧﻮاع ﮔﻨﮓ و ﻓﺮﯾﺎدﮐﺶ، ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻫﻤﺠﻮار آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان زﯾﺴﺘﮕﺎه زﻣﺴﺘﺎن ﮔﺬراﻧﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧﺪ. از ﭘﺴﺘﺎﻧﺪاران ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ، ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻧﻮﺗﺮﯾﺎ، ﺷﻨﮓ و ﻣﻮش اﺷﺎره ﮐﺮد.از ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن ﻣﺎر ﺑﺎﻏﯽ ﺑﻪ وﻓﻮر در ﺿﻠﻊ ﻏﺮﺑﯽ ﺗﺎﻻب ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه اﺳﺖ و دوزﯾﺴﺘﺎن آن ﺷﺎﻣﻞ ﻗﻮرﺑﺎﻏﻪ و وزغ و ﻻﮐﭙﺸﺖ آﺑﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻏﺬاي ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن روي آﺑﭽﺮ و ﻟﺠﻦ ﺧﻮار را ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ. ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا، ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﺟﻮد ﮔﻮﻧﻪ ﺧﺎﺻﯽ از درﺧﺘﺎن ﺗﻮﺳﮑﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻢ ارزش ﺑﺎ ﺟﻨﮕﻞ ﻫﺎي ﺣﺮا در ﺟﻨﻮب ﮐﺸﻮر ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و ﺣﻔﻆ ﺗﺎﻻب از ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ ﻏﻨﯽ ﮔﯿﺎﻫﺎن و ﺟﺎﻧﻮران ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، 1393).

رﻗﺎﺑﺖ ﺑﯿﻦ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﺗﺎﻻﺑﯽ و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﻃﻮل آن، ﺑﺮﺧﯽ اﺛﺮات ﻣﻨﻔﯽ را ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ روي ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ارزش ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﯿﺰ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺑﯿﻦ، ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﻬﺮه ﮔﯿﺮي از روﯾﮑﺮدي ﺳﯿﺴﺘﻤﯽ، ﺑﺮاي ﺿﻤﺎﻧﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ي ﮐﺎرﺑﺮي ﻫﺎ و ﺗﻮازن ﺑﯿﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪ ي اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ. ﮐﺎرﺑﺮد روش ﻫﺎي ﻧﻮﯾﻨﯽ ﭼﻮن ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﭼﻨﺪﻣﻌﯿﺎره MCDM)) به آﻧﺎﻟﯿﺰ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﮐﻤﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺎﯾﺪاري در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺗﺎﻻﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد در اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ دارد، ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﭘﺎﯾﺪاري اﯾﻦ اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻢ، ﺗﻌﺮﯾﻒ ﯾﮑﺴﺮي ﺷﺎﺧﺺ ارزﯾﺎﺑﯽ ﭘﺎﯾﺪاري و اﻣﺘﯿﺎز دﻫﯽ آن در ﺳﻄﺢ ﺗﺎﻻب ﺿﺮوري اﺳﺖ. ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪاري از ﺳﻄﺢ ﻣﻠﯽ و ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺷﻨﺎﺧﺖ دﻗﯿﻖ ﻣﻨﻄﻘﻪ و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و آﻣﺎري اﺳﺖ و در اﯾﻦ ﺑﯿﻦ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﭘﺸﺘﯿﺒﺎن ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي (DSS) داراي ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد در ﭘﺮدازش اﻃﻼﻋﺎت و آﻧﺎﻟﯿﺰ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﮐﺎرﺑﺮد روش ﻫﺎي ﻧﻮﯾﻨﯽ ﭼﻮن ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﭼﻨﺪ ﻣﻌﯿﺎري ﯾﺎ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺒﮑﻪ اي ﺑﻪ آﻧﺎﻟﯿﺰ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪاري و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮐﻤﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ (ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ، 1393). اﯾﻦ روش ﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﻈﺮات  ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺤﻠﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ روش در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﭘﺎﯾﺪاري ﺗﺎﻻب ﻣﺤﺴﻮب ﺷﻮد.

ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﯾﺎ ارزش ﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ داﻧﺶ و اﻃﻼﻋﺎت در ﻣﻮرد ﯾﮏ ﭘﺪﯾﺪه را در دﺳﺘﺮس ﻗﺮار ﻣﯽ دﻫﺪ. واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﯿﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ واﻗﻊ ﺷﻮد، اﻧﺘﺨﺎب از ﺑﯿﻦ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﺷﺎﺧﺺ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﺎرت ﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي اﺳﺖ (ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389). Zentili  بروﺟﻮد ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﺘﺼﺎدي، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻮازي در ﺗﻌﯿﯿﻦ اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﻫﺎي آﺗﯽ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ. Wells و Meados  یک سري ﻣﻌﯿﺎر ﺑﺮاي ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ ﺑﺎ اﻫﺪاف زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﻮدﻧﺪ. اﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﺗﺼﺎل ﺷﺮاﯾﻂ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ داراي ﻣﺸﺨﺼﺎﺗﯽ از ﺟﻤﻠﻪ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن، ﺳﻬﻮﻟﺖ اﻧﺪازه ﮔﯿﺮي، ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺣﺼﻮل اﻃﻼﻋﺎت ذﯾﺮﺑﻂ و ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎ ارزش و ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪ ﮐﻪ ﺷﺮاﯾﻂ واﻗﻌﯽ ﻣﺤﯿﻂ و ﻓﺸﺎرﻫﺎي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ را ﻣﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨﺪ، ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺟﻬﺖ دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﻫﻤﺴﻮﯾﯽ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎ ﺗﻮان ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد. ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺮزﻣﯿﻦ، ﺑﺪون ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ و اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻬﯿﺎ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ (ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389).

ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺎﻻب ﺑﺎ ﻫﺪف دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮي ﻓﻦ آوري ﻫﺎي ﻧﻮﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎ روﯾﮑﺮدي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن و اﻓﺮاد ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮ ﻣﺤﻠﯽ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﯾﮑﯽ از ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻫﺎ اﺳﺖ. ﻣﺰﯾﺖ اﯾﻦ روش در اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮي و ﮐﺎﻫﺶ ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎﺳﺖ (ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389).  اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﺑﺎ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿّﺖ در ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﺎﻻب، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﺗﻨﻮع زﯾﺴﺘﯽ، ﮐﻪ از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻈﺮات ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ﺧﺒﺮﮔﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼﯿﻦ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺮﯾﮏ از اﯾﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن ﺑﺮ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﺣﻔﻆ ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ روﯾﮑﺮدي زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ اراﺋﻪ ي راﻫﮑﺎري ﺟﺎﻣﻊ در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب ﻣﯽ پردازد.

  1. ﻣﻮاد و روش ﻫﺎ

1-2 ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ  ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا، در ﻓﺎﺻﻠﻪ 5/2 ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮي ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن آﺳﺘﺎرا در ﻣﻮﻗﻌﯿّﺖ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ E485106 ،N382146، در اﺳﺘﺎن ﮔﯿﻼن واﻗﻊ اﺳﺖ. اﯾﻦ ﺗﺎﻻب از ﺷﻤﺎل ﺑﻪ روﺳﺘﺎي ﻏﻼم ﻣﺤﻠﻪ و ﺷﺎﻟﯿﺰارﻫﺎي روﺳﺘﺎي ﻋﺒﺎس آﺑﺎد، از ﺟﻨﻮب ﺑﻪ روﺳﺘﺎي درﺑﻨﺪ، از ﺷﺮق ﺑﻪ ﺟﺎده آﺳﺘﺎرا -ﺗﺎﻟﺶ و از ﻏﺮب ﺑﻪ داﻣﻨﻪ ﻫﺎي ﮐﻮه اﺳﭙﯿﻨﺎس ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، 1393).

2-2- روش ﺗﺤﻘﯿﻖ

اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ از ﻧﻮع ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ- ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ و داده ﻫﺎي ﻣﻮﺿﻮع ﭘﮋوﻫﺶ، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺧﺒﺮﮔﺎن، اﺳﺘﺨﺮاج و ﺑﮑﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. در زﯾﺮ ﻓﻨﻮن ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ:

– ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ  ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﭼﻨﺪ ﻣﻌﯿﺎره، ﺑﺮاي اﻧﺘﺨﺎب ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﮔﺰﯾﻨﻪ از ﺑﯿﻦ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺷﺎﺧﺺ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽ رود. ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﭼﻨﺪ ﻣﻌﯿﺎره ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎر ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺳﺎﺳﯽ: ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ و ارزﯾﺎﺑﯽ، وزن دﻫﯽ، اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﯾﻨﻪ ﺑﺮﺗﺮ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﯾﮏ روش MADM و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ و اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ. در ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮان، اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮدن ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه و ارزﯾﺎﺑﯽ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﺻﻮرت ﻣﯽ ﮔﯿﺮد. اﻧﺘﺨﺎب ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﺛﺮ را ﺑﺮ رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪي ﻧﻬﺎﯾﯽ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ دارد، ﻟﺬا اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي، ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﭼﻨﺪ ﻣﻌﯿﺎره اﺳﺖ (ﮐﺮﯾﻤﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389).

ﺗﻌﯿﯿﻦ اوزان ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و زﯾﺮﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ و ﻣﺸـﮑﻞ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي، ﻣﺮﺣﻠﻪي وزن دﻫﯽ ﺑﻪ

ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي اﯾﺠﺎد ﻧﻤﺎﯾﺪ. وزن داده ﺷﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻋﺪد در ارزﯾﺎﺑﯽ دﺧﺎﻟﺖ داده ﻣﯽ ﺷﻮد، ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺪد ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻫﻤﯿﺖ ﻧﺴﺒﯽ آن ﻣﻌﯿﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ در ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص اﺳﺖ روش ﻫﺎي وزن دﻫﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﺮاي ارزﯾﺎﺑﯽ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮان وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺗﻔﺎوت اﯾﻦ روش ﻫﺎ در اﺻﻮل ﺗﺌﻮري، دﻗﺖ، ﺳﻬﻮﻟﺖ ﮐﺎرﺑﺮد و ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻬﻢ ﺑﻮدن آنﻫﺎ ﺑﺮاي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮان اﺳﺖ. از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ روش ﻫﺎي وزن دﻫﯽ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ روش ﻫﺎي رﺗﺒﻪ اي، ﻧﺴﺒﺘﯽ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ AHP اﺷﺎره ﮐﺮد. در اداﻣﻪ روش AHP و روش ﺗﻮﺳﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪي ﻓﺎزي ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽ ﮔﺮدد (وﻓﺎﯾﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1394).  روش AHP  توسط محققی به نام ال ﺳﺎﻋﺘﯽ در ﺳﺎل 1980 اراﺋﻪ ﮔﺮدﯾﺪ. در اﯾﻦ روش ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي وزن ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ از روش ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ زوﺟﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد. ورودي روش AHP  ماتریس مقایسه زوﺟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دراﯾﻪﻫﺎي آن ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻨﺪه ﻣﯿﺰان اﻫﻤﯿﺖ ﻧﺴﺒﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﭘﺲ از ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪي زوﺟﯽ، ﻧﺮخ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ و در ﺻﻮرت ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﻮدن ﻗﻀﺎوت ﻫﺎ، وزن ﻫﺮ ﮐﺪام از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪHill et al, 2005).).

روش AHP  به طور ﻣﻌﻤﻮل ﺷﺶ ﮔﺎم زﯾﺮ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد (ﮐﺮﯾﻤﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1389):

  • ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻏﯿﺮﺳﺎﺧﺘﺎري ﻣﺴﺌﻠﻪ و ﺑﯿﺎن ﺷﻔﺎف اﻫﺪاف و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر
  • ترﮐﯿﺐ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي (ﺑﯿﺎن ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ)
  • ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮي ﻣﻘﺎﯾﺴﺎت زوﺟﯽ ﺑﯿﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﯾﺠﺎد ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻫﺎي ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺑﺮدار وﯾﮋه ﺑﺮاي ﺑﺮآورد وزن ﻫﺎي ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮي
  • ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻧﺮخ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻫﺎ ﺑﺮاي اﻃﻤﯿﻨﺎن از ﺳﺎزﮔﺎري ﻗﻀﺎوت ﻫﺎي ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮﻧﺪﮔﺎن  ﺗﺠﻤﯿﻊ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺗﺼﻤﯿﻢ وزن دﻫﯽ ﺷﺪه، ﺑﺮاي ﺑﺪﺳﺖ آوردن رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪي ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ

ﺑﻌﺪ از اﯾﺠﺎد ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ، اوﻟﻮﯾﺖ ﻋﻨﺎﺻﺮ در ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد (ﻋﻨﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻋﻀﻮ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ

اﻃﻼق ﻣﯽ ﺷﻮد).

ﺗﺮﺟﯿﺤﺎت ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻘﯿﺎس 9 ﻧﻘﻄﻪ اي ﮐﻤﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ. ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ در ﺟﺪول 1-2 اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ (ﮐﺮﯾﻤﯽ و ﻫﻤﮑﺎران،1389).

ﺟﺪول 1-2: ﻃﯿﻒ ﻓﺎزي ﻧﻪ درﺟﻪ ال ﺳﺎﻋﺘﯽ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻣﺘﯿﺎز دﻫﯽ ﺑﻪ ﻫﺮﯾﮏ از ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎي ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺧﺒﺮه ﭘﮋوﻫﺶ (رﺷﯿﺪي، 1395)

ارزش وضعیت مقایسه iنسبت به j توضیح
1 ﺗﺮﺟﯿﺢ ﯾﮑﺴﺎن ﺷﺎﺧﺺ iنسبت به jاﻫﻤﯿﺖ ﺑﺮاﺑﺮ دارد و ﯾﺎ ارﺟﺤﯿﺘﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻧﺪارﻧﺪ.
2 بینابین ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻫﻤﯿﺘﯽ زﯾﺎدﺗﺮ از 1 و ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ از 3 ﺑﺮاي i اﺳﺖ.
3 کمی مرجح ﮔﺰﯾﻨﻪ ﯾﺎ ﺷﺎﺧﺺ i  نسبت به j کمی مهمتر اﺳﺖ.
4 بینابین ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻫﻤﯿﺘﯽ زﯾﺎدﺗﺮ از 3 و ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ از 5 ﺑﺮاي i اﺳﺖ.
5 خیلی مرجح ﮔﺰﯾﻨﻪ ﯾﺎ ﺷﺎﺧﺺ i  نسبت به j مهمتر اﺳﺖ.
6 بینابین ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻫﻤﯿﺘﯽ زﯾﺎدﺗﺮ از 5 و ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ از 7 ﺑﺮاي i اﺳﺖ.
7 ﺧﯿﻠﯽ زﯾﺎد ﻣﺮﺟﺢ ﮔﺰﯾﻨﻪ i داراي ارﺟﺤﯿﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮي از j اﺳﺖ.
8 بینابین ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ اﻫﻤﯿﺘﯽ زﯾﺎدﺗﺮ از 7 و ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ از 9 ﺑﺮاي i اﺳﺖ.
9 کاملا مرجح ﮔﺰﯾﻨﻪ i از j  مطلقاً مهمتر و ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ j نیست.

 ﺑﺮاي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي وزن، اﺑﺘﺪا ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺗﺸﮑﯿﻞ و ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت دوﺗـﺎﯾﯽ ﺑـﺎ ﻫـﻢ ﻣﻘﺎﯾﺴـﻪ و اﻫﻤﯿـﺖ ﻧﺴـﺒﯽ آنﻫـﺎ ﺳﻨﺠﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي وزن ﻧﺴﺒﯽ دو ﻣﻌﯿﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ، اﻫﻤﯿﺖ ﻧﺴﺒﯽ آنﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﺒـﺎراﺗﯽ ﻧﻈﯿـﺮ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻬﻢﺗﺮ، اﻫﻤﯿﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﻗﻮي و… ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈﺮات ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﺑﻪ اﻣﺘﯿﺎزي ﺑﯿﻦ 1 ﺗـﺎ 9 ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﺑﻪ آنﻫﺎ وزن ﻧﺴﺒﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺳﭙﺲ، اﻋﺪاد ﻣﻘﺎﯾﺴﻪي زوﺟﯽ ﺣﺎﺻﻞ در ﻗﺎﻟـﺐ ﻣﺎﺗﺮﯾﺴـﯽ ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ آورده ﻣﯽﺷﻮد. در اﯾﻦ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ دراﯾﻪي ﻧﺘﯿﺠﻪي ﻣﻘﺎﯾﺴﻪي ﻣﻌﯿﺎر i ام ﺑﺎ ﻣﻌﯿـﺎر j ام ﻣـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ. ﺑﻌـﺪ از آﻣـﺎده ﺷﺪن ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﻮدن ﺳﻄﺢ ﺳﺎزﮔﺎري آن، وزن ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ از روش ﺑﺮدار وﯾﮋه ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد (راﺑﻄﻪ 1). ﻣﻌﯿﺎر اﺻﻠﯽ ﺑﺮاي ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻦ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻫﺎي زوﺟﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﯿﻢ ﮐﻪ (وﻓﺎﯾﯽ و ﻫﻤﮑﺎران، 1394).

راﺑﻄﻪ (1):

در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ  λmax یک مقدار وﯾﮋه، W ماتریس مقایسه ي خروﺟﯽ و w یک بردار وﯾﮋه ي ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﻣﻘـﺪار وﯾـﮋه ي  λ می ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ 1n*  اﺳﺖ. ﺳﺎﻋﺘﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري  (II)را ﺑﻪ ﺻﻮرت راﺑﻄﻪ 2 ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻧﻤﻮد (وﻓﺎﯾﯽ و ﻫﻤﮑـﺎران،1394).

رابطه (2)

در اﯾﻦ راﺑﻄﻪ، λmax بزرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﻘﺪار وﯾﮋه ي ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و n  تعداد ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﻘﺎدﯾﺮ ﺷـﺎﺧﺺ ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎري را ﺑﺮاي ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻋﺪاد آنﻫﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﺗﺼﺎدﻓﯽ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺷﺎﺧﺺ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﺗﺼﺎدﻓﯽ (IIR) نامﮔـﺬاري ﮐﺮده اﻧﺪ. ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺎﺧﺺ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري  (II)  بر شاخص ناسازﮔﺎري ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﺗﺼﺎدﻓﯽ (IIR) هم ﺑﻌـﺪ آن، ﻣﻌﯿﺎر ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮاي ﻗﻀﺎوت در ﻣﻮرد ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ، ﮐﻪ آن را ﻧﺮخ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎري IRمی نامند. نزدﯾﮏﺗﺮ ﺑﻮدن ﺑﯿﺸﺘﺮ II و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن  IR به صفر، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ي ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻﺗﺮي از ﺳﺎزﮔﺎري در ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اﺳـﺖ. ﭼﻨﺎﻧﭽـﻪ ﻧـﺮخ ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎري ﮐﻤﺘﺮ از 0/1 ﺑﺎﺷﺪ، ﺳﺎزﮔﺎري ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل اﺳﺖ، وﮔﺮﻧﻪ ﺑﺎﯾﺪ در ﻗﻀـﺎوت ﻫـﺎ ﺗﺠﺪﯾـﺪ ﻧﻈـﺮ ﻧﻤـﻮد (وﻓـﺎﯾﯽ و ﻫﻤﮑـﺎران، 1394).

2-2-2-اﺑﺰارﻫﺎي ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده

2-2-2-1- ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺧﺒﺮه

ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﯿﯿﻦ اوزان ﻫﺮ ﯾﮏ از ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﻮرد ﻧﯿﺎز ﺗﺤﻘﯿـﻖ، از ﭘﺮﺳﺸـﻨﺎﻣﻪ ﺧﺒـﺮه اﺳـﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐـﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ اوﻟﻮﯾـﺖ ﺑﮑﺎرﮔﯿﺮي ﻫﺮﯾﮏ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻞ دﯾﮕﺮ، ﺗﻮﺳﻂ 9 ﻧﻔﺮ از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و ﺻﺎﺣﺒﻨﻈﺮان ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ (رﺷﯿﺪي، 1395).

2-2-2-2- ﻧﺮم اﻓﺰار ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده

در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺎﺗﺮﯾﺲ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي ﻣﻘـﺎدﯾﺮ ﻧـﺮخ ﻧﺎﺳـﺎزﮔﺎري و اوزان ﻧﺴـﺒﯽ و ﻧﻬـﺎﯾﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎ و زﯾﺮﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ از ﻧﺮم اﻓﺰار  Expert Choiceاﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ.

اﯾﻦ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﭘﺮوﻓﺴﻮر ﺳﺎﻋﺘﯽ، ﺑﻨﯿﺎنﮔﺬار روش ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ (وﻓـﺎﯾﯽ و ﻫﻤﮑـﺎران، 1394).

3- ﻧﺘﺎﯾﺞ:

در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار و ﺗـﺄﺛﯿﺮ آن ﺑـﺮ ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﺗـﺎﻻب، از ﺗﮑﻨﯿـﮏ ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ (AHP)اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد، ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ و زﯾﺮ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي آن ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﯾﺪ. ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺗﺤﻠﯿﻞ داده ﻫﺎ و ﺗﺴﻬﯿﻞ در ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت از ﻧﺮم اﻓﺰار Expert Choice اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ:

3-1- رﺳﻢ ﻧﻤﻮدار ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ:

ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري، ﺑﺮاي اﺟﺮاي ﺗﮑﻨﯿﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒـﯽ AHP، در اﯾـﻦ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻣﻬﻤﺘـﺮﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ در ﺟﻬﺖ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﺎﻻب ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ اﺳﺘﺨﺮاج ﮔﺮدﯾﺪ:

  • ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﮐﻤﯽ آب ﺗﺎﻻب،
  • ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﮐﯿﻔﯽ آب ﺗﺎﻻب،
  • ﺣﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺗﺎﻻب،
  • ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﺛﺮﮔﺬار ﺑﺮ ﺗﺎﻻب.

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﻪ ﮔﺰﯾﻨﻪ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎي ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﭘﺎﯾـﺪار در ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗـﺎﻻب ﻣـﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﻧﻤﻮدار 1-3 ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ.

نمودار 1-3: ﻣﺪل ﺳﺎﺧﺘﺎري ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ

 2- ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺧﺒﺮه

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب در راﺳﺘﺎي اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، اﺑﻌﺎد اﺛﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼـﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻫﺮﯾﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺣﻔﻆ ﺗﺎﻻب ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻗﻮاﻧﯿﻦ داﺧﻠـﯽ و ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ و ﻧﯿـﺰ اﺳﺘﻔﺎده از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﺎﯾﺮ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﺸﺨﺺ و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ در اﺧﺘﯿﺎر 9 ﻧﻔﺮ از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن و اﻓـﺮاد ﺻـﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮ ﻣﺤﻠﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ وزن ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳـﺎس ﺟـﺪول ال ﺳـﺎﻋﺘﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج ﺷـﻮد. ﺳﭙﺲ، ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ اوزان ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺪﺳﺖ آوردن وزن ﻫﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ.

– ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ وزن و اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺮﯾﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﺮ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗـﺎﻻب، ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣـﺪل ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺮﯾﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﻫﺮ ﯾـﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي ﺣﻔﺎﻇـﺖ ﺗـﺎﻻب، ﺑﺮاﺳـﺎس ﻣـﺪل ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ، از ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺮﻣﺎل ﺳﺎزي اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ (ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻘﺪار وﯾﮋه ﻫﺮ ﺳﻄﺮ ﺑﺎ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ آن ﺳﻄﺮ ﺑﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﻨﺪﺳﯽ ﺳﻄﺮﻫﺎ).

3-4- ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪي وزن ﺑﺮدار ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺗﺎﻻب ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪي ﻫﺮﯾﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿﻖ در ﻣﺪل ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ، وزن ﻫـﺮ ﯾـﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس اوﻟﻮﯾﺖ در ﻧﻤﻮدارﻫﺎي 2-3 اﻟﯽ 5-3 اراﺋﻪ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ.

ﻧﻤﻮدار 2-3: اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎر ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﮐﻤﯽ آب ﺗﺎﻻب

ﻧﻤﻮدار 3-3: اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎر ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﮐﯿﻔﯽ آب ﺗﺎﻻب

ﻧﻤﻮدار 4-3: اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎر ﺣﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺗﺎﻻب

ﻧﻤﻮدار 5-3: اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎر ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﻃﺮاف ﺗﺎﻻب

ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر رﺗﺒﻪ ﺑﻨﺪي ﻫﺮﯾﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﻣﺪل ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺗﺎﻻب، وزن ﻫﺮ ﯾـﮏ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻫﺪف ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ و اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ (ﻧﻤﻮدار 6-3).

ﻧﻤﻮدار 6-3: اوﻟﻮﯾﺖ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺪف ﮐﻠﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ

ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﺳﺎزﮔﺎري 07/0 )0/1<IR   ( دﯾﺪ ﻣﻌﯿﺎر ﺳﺎزﮔﺎري ارﺿﺎ ﺷﺪه اﺳـﺖ و ﻧﯿـﺎز ﺑـﻪ ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻣﺠـﺪد ﻣﻘﺎﺳﻪ زوﺟﯽ ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ.

ﻧﻤﻮدار 7-3، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯿﺰان ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﮔﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ در ﻫﺮﯾﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﺗﺤﻘﯿﻖ، اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ.

نمودار 7-3: ﻧﻤﻮدار ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺪف ﮐﻠﯽ

5- ﺑﺤﺚ و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮي

ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، از ﺟﺎﯾﮕﺎه وﯾﮋه اي ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ، اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺎﺳـﺘﮕﺎه ﺑﺴـﯿﺎري از ﮔﯿﺎﻫـﺎن و ﺟـﺎﻧﻮاران را ﻓﺮاﻫﻢ آورده و اﮐﻮﺳﯿﺴﺘﻤﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ، ﺟﻬﺖ زﻣﺴﺘﺎن ﮔﺬراﻧﯽ و ﺗﺨﻢ ﮔﺬاري ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن و ﺗﺨﻢ رﯾـﺰي ﺑﺮﺧـﯽ ﻣﺎﻫﯿﺎن ﻣﻬﺎﺟﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي در ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ و ﺗﺎﻻب ﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ از ﻣﻬﻤﺘـﺮﯾﻦ آن ﻫـﺎ، ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎي ﮐﻤـﯽ و ﮐﯿﻔﯽ آب، ﺣﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﻃﺮاف آن را ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﺮﺷﻤﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺻـﺤﯿﺢ آن، ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻠﯿـﻪ ﻋﻮاﻣﻞ اﻋﻢ از زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼﺎدي و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﻃﺒﻖ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار در ﻧﻈﺮ داﺷﺖ. ﺑﻪ ﻋﻘﯿﺪه ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن، ﺑﺤﺮان آب و ﺣﻔﻆ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ و ﺗﺎﻻب ﻫﺎ، ﯾﮑﯽ از ﭼﺎﻟﺶ ﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ آﯾﻨـﺪه ﮐـﺮه زﻣـﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ وﺿﻌﯿﺖ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ اﯾﺮان، وﻗﻮع ﺗﻐﯿﯿـﺮات در ﺷـﺮاﯾﻂ آب و ﻫـﻮاﯾﯽ و رﺷـﺪ روز اﻓـﺰون ﺟﻤﻌﯿـﺖ، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ آﺑﯽ از ﺿﺮورﯾﺎت ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽ ﺷﻮد (اﻣﯿﻨﯽ و ﺳﺎداﺗﯽ ﻧﮋاد، 1395).

ﻫﺪف از ﻣﺪﯾﺮﯾّﺖ ﺗﺎﻻب ﺿﺮورت ﭘﺎﯾﺪارﺳﺎزي آن، ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده ﻧﺴـﻞ ﻫﺎي ﺣﺎﺿﺮ و آﯾﻨﺪه اﺳﺖ. ﻣﺪﯾﺮﯾّﺖ ﺗﺎﻻب در ﺗـﻼش اﺳﺖ ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ اﺛﺮات اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﺗﺎﻻب و ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯿﺰان ﺑﺮداﺷﺖ از آن، ﻣﺤﯿﻄﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﺳـﺎزد ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﻨﺎﺑـﻊ ﺗﺎﻻب، اﻣﮑﺎن ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﺑﻮﻣﯽ و ﺳﺎﯾﺮ ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ذي ﻧﻔﻊ ﺑﻪ وﺟﻮد آﯾﺪ (اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷـﺎﻧﯽ و اوﺷـﮏ ﺳـﺮاﯾﯽ، 1394).

در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒـﯽ (AHP)، ﺑـﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ اوﻟﻮﯾـﺖ ﻫـﺎي ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﺗـﺎﻻب در ﻫﺮﯾـﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﮐﻤﯽ، ﮐﯿﻔﯽ، ﺣﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﻃﺮاف ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا، ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫـﺎي ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﭘﺎﯾـﺪار ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫﺪ ﺷﺎﺧﺺ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ را در ﻫﺮﯾـﮏ از ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎي ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﺗـﺎﻻب و ﻫـﺪف ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ، ﺑﺎ ﻣﻘﺪار وزﻧﯽ 9/62% داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺷﺎﺧﺺ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎ ﻣﻘﺪار وزﻧﯽ 5/23% و زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﺎ ﻣﻘﺪار وزﻧﯽ 13/9% ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در اوﻟﻮﯾﺖ ﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ي ﻧﺒﻮد ﺗﻌﺎدل ﻣﯿﺎن ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾـﺪار در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ اﺳﺖ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ، در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺸﺨﺺ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﯿﻔﯿﺖ آب ﺗﺎﻻب ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬارﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎر در ﺣﻔﺎﻇﺖ از آن اﺳﺖ (6/45%) و ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮي اراﺿﯽ اﻃﺮاف ﺗـﺎﻻب 3/23%، ﮐﻤﯿـﺖ آب ﺗـﺎﻻب 4/16% و ﺣـﺮﯾﻢ ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﺗـﺎﻻب 5/14% در رﺗﺒﻪ ﻫﺎي ﺑﻌﺪي ﻗﺮار دارﻧﺪ. ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس، ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮان و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮان ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣـﯽ ﮔـﺮدد در اراﺋـﻪ روﯾﮑﺮدﻫـﺎي ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ، ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻮل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ.

6- ﻣﺮاﺟﻊ

اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، ﺳﯿﺪ ﻣﺎﺟﺪ (1393) “ﻣﺪﯾﺮﯾّﺖ ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﺎﻇﺖ و اﺣﯿﺎء ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از روش GIS و RS”، ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ، (اﺳﺘﺎد راﻫﻨﻤﺎ: اوﺷﮏ ﺳﺮاﯾﯽ، ﻟﯿﻼ) داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌـﯽ، داﻧﺸـﮕﺎه آزاد اﺳـﻼﻣﯽ واﺣـﺪ ﻻﻫﯿﺠﺎن، ﻻﻫﯿﺠﺎن، اﯾﺮان. 104 ﺻﻔﺤﻪ.

– اﺑﻄﺤﯽ ﻓﺮوﺷﺎﻧﯽ، ﺳﯿﺪ ﻣﺎﺟﺪ و اوﺷﮏ ﺳﺮاﯾﯽ، ( ﻟﯿﻼ 1394) ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻐﯿﯿـﺮات ﺑـﯿﻼن آﺑـﯽ ﺗـﺎﻻب ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﺣﻔﺎﻇـﺖ و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي: ﺗﺎﻻب اﺳﺘﯿﻞ آﺳﺘﺎرا) ، ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ﻋﻠـﻮم، ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ و ﻓﻨـﺎوري ﻫـﺎي ﻣﺤـﯿﻂ  زﯾﺴﺖ، ﺗﻬﺮان، داﻧﺸﮑﺪه ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﺗﻬﺮان، اﯾﺮان، 7 ﺻﻔﺤﻪ.

– اﻣﯿﻨﯽ، ﻟﯿﻠﯽ و ﺳﺎداﺗﯽ ﻧﮋاد، ﺟﻮاد (1395) “ﮐﺎرﺑﺮد دﯾﺪﮔﺎه اﮐﻮﻫﯿﺪروﻟﻮژي در ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺣﻮزه ﻫﺎي آﺑﺨﯿﺰ”،اﮐﻮ ﻫﯿﺪروﻟﻮژي، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان، ﺗﻬﺮان، اﯾﺮان، دوره 3، ﺷﻤﺎره 4، زﻣﺴﺘﺎن 1395، ص491-680 .  ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ, ﺷﺮاره. ﻫﺎدي ﭘﻮر، ﻣﻬﺮداد. آﻗﺎﺧﺎﻧﯽ، ﺳﯿﺎوش (1389) “ﺗﺪوﯾﻦ ﺷـﺎﺧﺺ ﻫـﺎي ارزﯾـﺎﺑﯽ ﭘﺎﯾـﺪاري در ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺎﻻب ﻣﯿﻘﺎن”، اوﻟﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﯿﺎﺑﺎن زاﯾﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺗﺎﻻب ﻫﺎي ﮐﻮﯾﺮي اﯾﺮان، اراك، ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻨﮕـﻞ ﻫﺎ و ﻣﺮاﺗﻊ ﮐﺸﻮر، 9 ﺻﻔﺤﻪ.

-ﭘﻮراﺑﺮاﻫﯿﻢ، ﺷﺮاره (1393)”ارزﯾﺎﺑﯽ ﺳﻬﻢ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎي ﭘﺎﯾﺪاري در ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺤﯿﻂ ﺷﻬﺮي ﮐﻼن ﺷﻬﺮ اراك”، اﻧﺴﺎن و ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، ﺷﻤﺎره 28، ص63-74 . رﺷﯿﺪي، اﻟﻤﯿﺮا (1395) “ﺑﺮرﺳﯽ اوﻟﻮﯾﺖ رﻗﺎﺑﺘﯽ زﻧﺠﯿﺮه ﺗﺄﻣﯿﻦ ﭘﺎﯾﺪار ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﺪم ﻗﻄﻌﯿﺖ (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣـﻮردي: ﺻـﻨﻌﺖ ﮐﺎﺷﯽ و ﺳﺮاﻣﯿﮏ اﺳﺘﺎن ﯾﺰد)” ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ، (اﺳﺘﺎد راﻫﻨﻤﺎ: ﺣﻤﯿﺪي، ﻧﺎﺻﺮ) داﻧﺸـﮑﺪه ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ، داﻧﺸـﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻗﺰوﯾﻦ، ﻗﺰوﯾﻦ، اﯾﺮان. 85 ﺻﻔﺤﻪ.

رﯾﺎﺿﯽ، ﺑﺮﻫﺎن و ﻣﯿﺮآرﻣﻨﺪﻫﯽ، آزاده (1387) “ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن آﺑﺰي زﻣﺴﺘﺎن ﮔﺬران در ﺗﺎﻻب ﻫﺎي ﮔﯿﻼن، ﻣﺎزﻧﺪران و ﮔﻠﺴـﺘﺎن و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ارزﺷﯿﺎﺑﯽ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎي ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن”، ﻣﺠﻠﻪ ﻣﺤﯿﻂ ﺷﻨﺎﺳﯽ، دوره 34، ﺷـﻤﺎره 46، داﻧﺸـﮑﺪه ﻣﺤـﯿﻂ زﯾﺴﺖ، واﺣﺪ ﻋﻠﻮم و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، ص 89-100.

رﻓﯿﻌﯽ، ﯾﻮﺳﻒ. ﻣﻠﮏ ﻣﺤﻤﺪي، ﺑﻬﺮام. آﺑﮑﺎر، ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ. ﯾﺎوري، اﺣﻤـﺪ رﺿـﺎ. رﻣﻀـﺎﻧﯽ ﻣﻬﺮﺑـﺎن، ﻣﺠﯿـﺪ. ﻇﻬﺮاﺑـﯽ، ﺣﻤﯿـﺪ (1390) “ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮات زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺼـﺎوﯾﺮ ﭼﻨـﺪ زﻣﺎﻧـﻪ ﺳـﻨﺠﻨﺪه TM ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردي: ﺗﺎﻻب ﻧﯿﺮﯾﺰ، ﻣﺤﯿﻂ ﺷﻨﺎﺳﯽ، ﺳﺎل ﺳﯽ و ﻫﻔﺘﻢ، ﺷﻤﺎرة 57، ص76-65 .

زﺑﺮدﺳﺖ، ﻟﻌﺒﺖ و ﺟﻌﻔﺮي، ﺣﻤﯿﺪرﺿﺎ (1390) “ارزﯾﺎﺑﯽ روﻧﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﺎﻻب اﻧﺰﻟﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻨﺠﺶ از دور و اراﺋـﻪ راه ﺣﻞ ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ”، ﻣﺤﯿﻂ ﺷﻨﺎﺳﯽ، ﺳﺎل ﺳﯽ و ﻫﻔﺘﻢ، ﺷﻤﺎره 57، ص64 – 57.  ﮐﺎﻇﻤﯿﻨﯽ، ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﻋﺴﮕﺮي ﻧﻌﯿﻤﯿﺎن، ﻣﻬﺘﺎب (1390) “ارزش ﺗﺎﻻب ﻫﺎ و ﻓﺮآﯾﻨـﺪ ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪ رﯾــﺰي ﻣـﺪﯾﺮﯾّﺖ ﺗـﺎﻻب ﻫـﺎ”، ﻣﻘﺎﻻت دوﻣﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﯿﺎن زداﯾﯽ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﺗﺎﻻب ﻫﺎي ﮐﻮﯾﺮي اﯾﺮان، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ اراك، اراك، اﯾﺮان، ص 92-88.ﮐﺮﯾﻤﯽ، ﻋﺒﺪاﻟﺮﺿﺎ. ﻣﻬﺮدادي، ﻧﺎﺻﺮ. ﻫﺎﺷﻤﯿﺎن، ﺳﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ. ﻧﺒﯽ ﺑﯿﺪﻫﻨـﺪي، ﻏﻼﻣﺮﺿـﺎ. ﺗـﻮﮐﻠﯽ ﻣﻘـﺪم، رﺿـﺎ (1389) اﻧﺘﺨﺎب روش ﺑﻬﯿﻨﻪ ﺗﺼﻔﯿﻪ ﻓﺎﺿﻼب ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش AHP”، آب و ﻓﺎﺿﻼب، ﺷﻤﺎره 4، ص2-12.ﻣﮑﻨﻮن، رﺿﺎ (1385) “ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻠﯽ و راﻫﺒﺮدﻫﺎي ﮐﻼن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، ﺷﺸﻤﯿﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻠﯽ دو ﺳﺎﻻﻧﻪ اﻧﺠﻤـﻦ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﯾﺮان”، اﻧﺠﻤﻦ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﯾﺮان، ﺗﻬﺮان، 4 ﺻﻔﺤﻪ.

ﻣﻈﻠﻮﻣﯽ, ﻋﻠﯽ و ﻓﺎرغ، ﻧﮕﺎر (1391) “ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻨﻮاﻧﺴﯿﻮن ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ راﻣﺴﺮو ﻧﮕﺮﺷﯽ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ اﺳـﺘﺮاﺗﮋي ﻫـﺎي ﺣﻔﺎﻇﺘﯽ ﺗﺎﻻب ﻫﺎي اﯾﺮان(، اوﻟﯿﻦ ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻣﻠﯽ راﻫﮑﺎرﻫﺎي دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار، ﺗﻬﺮان، وزارت ﮐﺸﻮر.  وﻓﺎﯾﯽ، ﻓﺮﯾﺪون. ﻫﺎدي ﭘﻮر، وﺣﯿﺪ. ﻫﺎدي ﭘﻮر، اﺑﻮذر. ﻣﻮﺳﻮي، ﺳﯿﺪ اﺑﻮاﻟﻔﻀﻞ (1394) “اراﺋـﻪي ﻣـﺪل ﻓـﺎزي ﺑـﺮاي ﺗﻌﯿـﯿﻦ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺳﺎﺣﻠﯽ ﺑﻪ رﯾﺰش ﻧﻔﺘﯽ (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﻣﻮردي ﺳﻮاﺣﻞ اﺳﺘﺎن ﻣﺎزﻧﺪران)” ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻋﻤﺮان ﻓﺮدوﺳﯽ، ﺳـﺎل ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ، ﺷﻤﺎره دو، ص163-171 .

-Hill, M. J., Braaten, R., Veitch, S. M., Lees, B. G., and Sharma, S., (2005) “Multi-criteria decision analysis

in spatial decision support: the ASSESS analytic hierarchy process and the role of quantitative methods and spatially explicit analysis”, Environmental Modeling & Software, Vol. 20, pp. 955-976.

مطلب مرتبط

چاپ مقاله

اشتراک:

درباره نویسنده

نظرات بسته اند

برچسب‌ها : % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % % %
Call Now Button